ایالات متحده و چین برای رسیدگی به حوادث هوش مصنوعی کانال ارتباطی ایمنی ایجاد می‌کنند

درست همان‌طور که ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در اوج بحران‌های جنگ سرد یک خط تماس مستقیم برای جلوگیری از سوءتفاهم‌های هسته‌ای ایجاد کردند، اکنون واشنگتن و پکن برای مدیریت بحران‌های ناشی از یک فناوری کاملاً متفاوت به توافق رسیده‌اند. با این حال، یک تفاوت کلیدی در اینجا وجود دارد: این بار، تهدید لزوماً از سوی ارتش طرف مقابل یا کلاهک‌های هسته‌ای نیست، بلکه ممکن است از سوی سیستم‌های خودمختار، خطاهای الگوریتمی یا بازیگران غیردولتی باشد که به مدل‌های پیشرفته دسترسی پیدا کرده‌اند.

پس از پایان یک دیدار سه روزه و پر تشریفات میان دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در واشنگتن در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶، کاخ سفید و وزارت امور خارجه چین به طور رسمی تایید کردند که دو کشور یک «کانال ارتباطی دوجانبه» ویژه برای رسیدگی به حوادث مرتبط با هوش مصنوعی ایجاد می‌کنند. این توافق نشان‌دهنده درک مشترک دو ابرقدرت از نیاز به یک مکانیزم ارتباطی سریع در مواجهه با فناوری‌هایی است که با سرعتی بی‌سابقه در حال تکامل هستند.[2]

این توافق که در جریان نشستی با تشریفات فراوان اما دستاوردهای دیپلماتیک نسبتاً محدود به دست آمد، نشان‌دهنده نگرانی فزاینده و مشترک هر دو ابرقدرت از خطرات پیش‌بینی‌نشده سیستم‌های پیشرفته محاسباتی است. بر اساس بیانیه‌های منتشر شده از سوی هر دو پایتخت، این کانال ارتباطی به طور خاص به منظور کاهش سوءتفاهم‌ها در طول رویدادهای احتمالی هوش مصنوعی و پشتیبانی از تماس مستقیم و بی‌واسطه در مسائل مرتبط با ایمنی طراحی شده است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، پیش از این نشست در گفتگو با رسانه‌ها تایید کرده بود که هدف اصلی از این سازوکار، ایجاد یک سیستم هشدار سریع برای حوادثی است که به سطح امنیت ملی می‌رسند؛ از جمله حملات سایبری پیچیده یا اختلالات زیرساختی که ممکن است توسط الگوریتم‌های هوش مصنوعی هدایت شوند.[1][2][3]

با وجود توافق بر سر ایجاد این کانال ارتباطی، لحن دو رهبر در مورد ماهیت و آینده این فناوری تفاوت‌های آشکاری با یکدیگر داشت. دونالد ترامپ که در گذشته بارها نگرانی‌ها درباره تهدید وجودی هوش مصنوعی برای بشریت را رد کرده است، در این نشست بر حفظ برتری بلامنازع آمریکا تاکید کرد.

او در جمع خبرنگاران با صراحت گفت: «ما ترمز را نخواهیم کشید، زیرا با فاصله زیادی از چین جلوتر هستیم و قصد داریم این برتری را حفظ کنیم». در مقابل، شی جین‌پینگ موضع بسیار محتاطانه‌تری اتخاذ کرد. رئیس‌جمهور چین با تاکید بر اینکه این فناوری قدرتمند باید همواره تحت کنترل و نظارت دقیق انسان توسعه یابد، خواستار مدیریت محتاطانه خطرات آن و جلوگیری از مسابقه‌ای شد که می‌تواند به قیمت از دست رفتن کنترل انسانی تمام شود.[2][4]

یکی از نکات قابل توجه و حاشیه‌ای در این توافق، تغییر رسمی ادبیات دولت ایالات متحده در مواجهه با این فناوری بود. ترامپ در جریان این نشست اعلام کرد که دولت او از این پس به جای عبارت رایج «هوش مصنوعی»، از اصطلاح «ابر هوش» (Super Intelligence) در ارتباطات رسمی خود استفاده خواهد کرد.

این تغییر نام‌گذاری با واکنش مثبت و دیپلماتیک پکن روبرو شد؛ به طوری که وزارت خارجه چین با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که به این انتخاب کلمات از سوی واشنگتن احترام می‌گذارد. در همین راستا، قرار است دور بعدی این گفت‌وگوهای دوجانبه تحت عنوان جدید «گفت‌وگوی ابر هوش آمریکا و چین» تا پیش از ماه نوامبر ۲۰۲۶ و احتمالاً در حاشیه نشست‌های بین‌المللی برگزار شود.[2][4]

این کانال ارتباطی اضطراری در شرایطی شکل می‌گیرد که رقابت جهانی بر سر توسعه مدل‌های زبانی بزرگ و سیستم‌های خودمختار به شدت در جریان است. برخلاف تسلیحات هسته‌ای که به طور کامل در انحصار دولت‌ها و ارتش‌های ملی قرار داشت، توسعه هوش مصنوعی امروزه عمدتاً توسط شرکت‌های فناوری خصوصی، استارتاپ‌ها و آزمایشگاه‌های تحقیقاتی مستقل هدایت می‌شود.

این واقعیت ساختاری، مدیریت بحران را به مراتب پیچیده‌تر از دوران جنگ سرد می‌کند. یک حادثه امنیتی بزرگ در سال‌های آینده می‌تواند ناشی از خطای محاسباتی یک مدل تجاری، حمله سایبری به زیرساخت‌های حیاتی انرژی، یا حتی رفتار پیش‌بینی‌نشده یک عامل هوش مصنوعی منبع‌باز باشد که هیچ دولتی کنترل مستقیمی بر آن ندارد.[3]

ناظران سیاسی و تحلیلگران روابط بین‌الملل معتقدند که اگرچه این نشست سه روزه نتوانست اختلافات بنیادین و عمیق دو کشور در زمینه‌هایی مانند جنگ در خاورمیانه یا مسئله تایوان را حل و فصل کند، اما توافق بر سر ایجاد این کانال ارتباطی یک گام کاملاً عمل‌گرایانه و ضروری است.

ایجاد گروه‌های کاری مشترک و نهادینه کردن سازوکارهای مدیریت بحران می‌تواند از تشدید ناخواسته تنش‌ها در حوزه‌ای که هنوز قوانین بین‌المللی مشخص و الزام‌آوری برای آن تدوین نشده است، جلوگیری کند. به گفته کارشناسان، در غیاب معاهدات جهانی، این نوع توافقات دوجانبه تنها راه موجود برای جلوگیری از سوءمحاسبات فاجعه‌بار است.[1][2]

در کنار توافقات مرتبط با ایمنی هوش مصنوعی، دو کشور در این نشست به تفاهمات اقتصادی محدودی نیز دست یافتند که به کاهش موقت تنش‌های تجاری کمک می‌کند. تمدید چند ماهه آتش‌بس تجاری، توافق برای کاهش متقابل تعرفه‌ها بر روی سبدی معادل ۳۰ میلیارد دلار از کالاهای غیرحساس، و تعهد رسمی چین به واردات حداقل ۱۰ میلیون تن زغال‌سنگ از ایالات متحده در سال‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ از جمله این موارد بود.

با این حال، به باور بسیاری از تحلیلگران، محور اصلی و ماندگارترین دستاورد این نشست، تلاش مشترک برای مهار خطرات فناوری بود که هر دو طرف به خوبی می‌دانند کنترل کامل آن به تنهایی و بدون همکاری رقیب ممکن نیست.[1][4]

گام بعدی و حیاتی در این مسیر، عملیاتی کردن این کانال ارتباطی و تعیین دقیق آستانه‌هایی است که نیازمند اطلاع‌رسانی فوری به طرف مقابل هستند. تا زمان برگزاری نشست بعدی رهبران در حاشیه اجلاس سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا-پاسفیک در ماه نوامبر، تیم‌های فنی و امنیتی دو کشور باید مشخص کنند که دقیقاً چه نوع حوادثی در چارچوب این خط تماس اضطراری قرار می‌گیرند.

آیا یک حمله سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی به یک بیمارستان، یا رفتارهای غیرمنتظره و مخرب مدل‌های زبانی بزرگ، معیارهای لازم برای فعال کردن این خط ویژه را خواهند داشت؟ پاسخ به این پرسش‌ها، کارایی واقعی این توافق تاریخی را در سال‌های آینده مشخص خواهد کرد.[2][3]