گزارش کمیسیون لنست: چهار نفر از هر پنج بیمار مبتلا به سرطان در جهان از آزمایش‌های ضروری بیومارکر محرومند

چهار نفر از هر پنج بیمار مبتلا به سرطان در سراسر جهان که برای هدایت روند درمان خود به آزمایش‌های بیومارکر مولکولی نیاز دارند، از دریافت آن محروم هستند. گزارش جدید کمیسیون آنکولوژی لنست که در روز جمعه، ۳ مهر ۱۴۰۵ (۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶) منتشر شد، ابعاد این شکاف عظیم و نگران‌کننده را روشن می‌کند و نشان می‌دهد که مزایای درمان‌های دقیق و هدفمند سرطان، متأسفانه هنوز تا حد زیادی به کشورهای پردرآمد محدود مانده است.[1][3]

برآوردهای این کمیسیون نشان می‌دهد که سالانه بین هفت تا هشت میلیون نفر از مبتلایان به سرطان در جهان، به آزمایش‌های مولکولی استاندارد و تثبیت‌شده نیاز دارند. در این آزمایش‌ها، نمونه‌های بیولوژیکی بیمار برای یافتن ژن‌ها و پروتئین‌های خاص بررسی می‌شود؛ فرآیندی که به پزشکان آنکولوژیست کمک می‌کند تا تومورها را با درمان‌های هدفمند و کارآزمایی‌های بالینی مناسب تطبیق دهند و بهترین مسیر درمانی را انتخاب کنند.[1][3]

گسترش سریع این فناوری‌ها یک «پارادوکس موفقیت» ایجاد کرده است؛ به این معنا که پیچیدگی و هزینه‌های مراقبت‌های دقیق، از مزایای عمومی آن در سطح جامعه پیشی گرفته است. با وجود اینکه هزینه‌های جهانی برای داروهای سرطان در سال ۲۰۲۴ به ۲۵۲ میلیارد دلار رسید، زیرساخت‌های لازم برای ارائه درمان‌های هدفمند همچنان به شدت از هم گسیخته است. این گزارش که در کنگره جهانی سرطان ۲۰۲۶ در هنگ‌کنگ رونمایی شد، حاصل همفکری بیش از ۵۰ عضو کمیسیون از ۲۱ کشور و ۴۸ سازمان همکار است تا تصویری روشن از وضعیت فعلی ارائه دهند.[1][3]

مارک لاولر، رئیس مشترک این کمیسیون و استاد سلامت دیجیتال در دانشگاه کوئینز بلفاست، می‌گوید: «چهار نفر از هر پنج نفر؟ وقتی این داده‌ها را در نتایج کارمان دیدیم، نمی‌توانستیم آن را باور کنیم. آنکولوژی دقیق باید برای همه بیماران مبتلا به سرطان در دسترس باشد، نه فقط برای عده‌ای معدود و ممتاز.»[1]

این نابرابری‌ها به شکل عمیقی در اکوسیستم‌های تحقیقاتی و داده‌هایی که پایه و اساس مراقبت‌های مدرن سرطان را تشکیل می‌دهند، ریشه دوانده است. طبق گزارش کمیسیون، تنها ۲ درصد از کارآزمایی‌های بالینی سرطان مبتنی بر بیومارکر در کشورهای با درآمد کم و متوسط انجام می‌شود. در نقطه مقابل، کشورهای پردرآمد میزبان نزدیک به ۸۱ درصد از این کارآزمایی‌ها هستند.[3]

این تمرکز جغرافیایی به این معناست که شواهد به دست آمده از کارآزمایی‌های بالینی و مجموعه داده‌های ژنومیک، به طور نامتناسبی تنها نماینده جمعیت‌های دارای تبار اروپایی هستند. در نتیجه، پزشکان در مناطقی با منابع محدود، اغلب داده‌های بومی و مرتبطی برای هدایت تصمیمات بالینی خود در اختیار ندارند؛ موضوعی که شکاف درمانی را بیش از پیش عمیق‌تر می‌کند.[2][3]

پیامدهای واقعی این کمبود در انجام آزمایش‌ها بسیار تلخ و قابل تأمل است. محققان تأکید کرده‌اند که سالانه حدود ۳۱۴,۰۰۰ زن مبتلا به سرطان تخمدان واجد شرایط انجام آزمایش ژن BRCA هستند. با این حال، تقریباً نیمی از این زنان هرگز این آزمایش را دریافت نمی‌کنند؛ کمبودی که تقریباً به طور کامل ناشی از پوشش پایین آزمایش‌ها در کشورهای با درآمد کم و متوسط است.[3]

دکتر رافائلا کازولینو، دیگر رئیس مشترک این کمیسیون، خاطرنشان می‌کند: «توسعه آنکولوژی دقیق بازتابی از دستاوردهای بزرگ علمی است که به نجات و طول عمر بسیاری از بیماران کمک کرده است. با این حال، این پیشرفت‌ها چالش‌های خاص خود را نیز به همراه داشته است. سیستم‌های تشخیصی جدید، در کنار شواهد علمی که به سرعت در حال تغییرند، بار مالی و نیازهای پیچیده مراقبتی، باعث شده تا ارائه مراقبت‌های باکیفیت سرطان روز به روز دشوارتر شود.»

برای مقابله با این موانع ساختاری، کمیسیون یک چارچوب اجرایی مرحله‌بندی شده را پیشنهاد داده است. این نقشه راه به گونه‌ای طراحی شده که به سیستم‌های بهداشتی مختلف کمک کند تا پیشرفت‌های آنکولوژی ژنومیک را با سرعتی پایدار و منطقی به کار گیرند، به جای آنکه تلاش کنند توالی‌یابی گسترده چند ژنی را به صورت فوری و یکباره پیاده‌سازی کنند.[2][3]

این چارچوب شامل ابزاری برای ارزیابی آمادگی سیستم، راهنمای شایستگی نیروی کار و اصولی برای اشتراک‌گذاری مسئولانه داده‌ها است. کمیسیون امیدوار است با تمرکز اولیه بر بیومارکرهای با اولویت بالا و مقرون‌به‌صرفه، چرخه دسترسی نابرابر را بشکند و اطمینان حاصل کند که تحقیقات ژنومیک در آینده، تنوع واقعی جمعیت جهانی را منعکس خواهد کرد.[2][3]