گزارش ورتکسا: محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت خام ایران را در ماه اکتبر به صفر رساند

فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) با اجرای سخت‌گیرانه محاصره دریایی، جریان صادرات نفت خام ایران را به طور کامل متوقف کرده است. بر اساس گزارش روز سیزدهم اکتبر ۲۰۲۶ پلتفرم اطلاعات انرژی ورتکسا، صادرات دریایی نفت خام ایران از هفته دوم سپتامبر به صفر رسیده و این وضعیت تا نیمه اکتبر همچنان ادامه دارد.[1][2]

این توقف بی‌سابقه نشان‌دهنده موفقیت عملیاتی است که تحریم‌های اقتصادی در سال‌های گذشته قادر به انجام آن نبودند. کلر یونگمن، مدیر ریسک دریایی و اطلاعات ورتکسا، در این باره می‌گوید که محاصره کاری را انجام می‌دهد که سال‌ها تحریم هرگز نتوانستند مدیریت کنند و به صورت فیزیکی مانع از خروج نفت خام ایران از خلیج فارس شده است.[1][2]

پیش از آغاز این روند نزولی، میانگین صادرات نفت ایران در چهارده روز نخست ماه سپتامبر حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز بود. اکنون داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد که حدود ۸۳ میلیون بشکه نفت خام ایران در نفتکش‌های روی آب سرگردان مانده‌اند.[1][2]

از این مقدار ذخایر شناور، ۴۳ میلیون بشکه به دلیل محاصره آمریکا در غرب تنگه هرمز گرفتار شده و امکان حرکت به سوی بازارهای هدف را ندارند. این محاصره که پس از شکست مذاکرات اسلام‌آباد با شدت بیشتری از سر گرفته شد، با هدف قطع کامل درآمدهای ارزی تهران اجرا می‌شود.[1][2][3]

جایگزینی نفت روسیه در بازار چین

در حالی که نفت ایران در بنادر و آب‌های خلیج فارس متوقف شده است، بازارهای هدف به سرعت منابع جایگزین خود را پیدا کرده‌اند. چین که پیش از این خریدار اصلی نفت تحریمی ایران بود، اکنون به دلیل تامین نیازهای خود از منابع دیگر، نیاز فوری به این محموله‌ها ندارد.[1][2]

به گفته کارشناسان ورتکسا، نفت خام روسیه به سرعت خلاء ناشی از غیبت ایران را در بازار آسیا پر کرده است. صادرات نفت خام روسیه در ماه سپتامبر با شش درصد افزایش نسبت به ماه قبل، به ۳.۷۹ میلیون بشکه در روز رسید.[1][2]

با حذف ایران از چرخه صادرات، اکنون نفت روسیه حدود ۸۰ درصد از کل صادرات پرخطر که شامل ایران، روسیه و ونزوئلا می‌شود را به خود اختصاص داده است. مجموع صادرات این سه کشور تحت تحریم در ماه سپتامبر ۴.۷۳ میلیون بشکه در روز بود.[1][2]

این رقم نسبت به صادرات ۶.۳۹ میلیون بشکه‌ای در مدت مشابه سال گذشته کاهش چشمگیری نشان می‌دهد که بخش عمده این افت مستقیماً به توقف صادرات ایران مربوط می‌شود. علاوه بر نفت خام، صادرات گاز مایع ایران نیز با افت شدید ۴۸ درصدی نسبت به ماه قبل مواجه شده است.[1][2]

بازگشت صادرات خلیج فارس به سطح پیش از جنگ

برخلاف وضعیت ایران، سایر کشورهای تولیدکننده نفت در منطقه خلیج فارس توانسته‌اند مسیر صادرات خود را در سایه اسکورت‌های نظامی بازیابی کنند. جریان صادرات نفت از خلیج فارس بدون احتساب ایران در ماه سپتامبر به بیش از ۸۱ درصد سطح پیش از آغاز جنگ بازگشته است.[1][2][4]

موتور محرک این بازگشت، افزایش چشمگیر صادرات عربستان سعودی بوده است. تولیدکنندگان منطقه با استفاده از روش‌هایی مانند خاموش کردن سامانه‌های ردیابی و تطبیق با شرایط جنگی، توانسته‌اند جریان نفت خام، میعانات و فرآورده‌های پالایشی خود را به میانگین ۱۹.۲ میلیون بشکه در روز برسانند.[1][4]

داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد که تنها در ماه سپتامبر، صادرات نفت خام و میعانات عربستان سعودی با افزایش ۴.۲ میلیون بشکه‌ای نسبت به ماه اوت، به ۶.۶ میلیون بشکه در روز رسیده است. این افزایش تولید توانسته است تا حد زیادی نگرانی‌های بازار جهانی انرژی را برطرف کند.[1][4]

با این حال، صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده در منطقه همچنان در سطح ۶۰ درصد پیش از جنگ باقی مانده است. این کاهش در عرضه فرآورده‌ها باعث تشدید کمبود جهانی گازوئیل و سوخت جت شده و قیمت این محصولات را در برخی بازارهای بین‌المللی به بالاترین حد خود رسانده است.[1][4]

برخورد نظامی با کشتی‌های متخلف

اجرای این محاصره تنها به هشدارهای رادیویی محدود نبوده و با برخوردهای نظامی مستقیم همراه شده است. در روز دهم اکتبر، یک جنگنده آمریکایی با استفاده از مهمات هدایت‌شونده دقیق، به پاشنه یک کشتی باری تجاری با پرچم پاناما به نام اوشن مولیکا در دریای عمان شلیک کرد.[3]

سنتکام در بیانیه‌ای اعلام کرد که این کشتی پس از خروج از یک بندر ایرانی، هشدارهای مکرر را نادیده گرفته و قصد عبور از خط محاصره را داشته است. این حمله سیستم پیشرانه کشتی را به طور کامل از کار انداخت، اما هیچ آسیبی به خدمه کشتی وارد نشد.[3]

فرماندهی مرکزی آمریکا تاکید کرده است که از اواسط ماه ژوئیه تا کنون، چهار کشتی تجاری که قصد نقض محاصره را داشتند از کار انداخته است. در همین مدت، ۱۳۵ کشتی مجبور به بازگشت شده و ۱۰ نفتکش مرتبط با شبکه سایه سپاه پاسداران منهدم شده‌اند.[3]

در واکنش به این اقدامات، سپاه پاسداران نیز تلاش کرده است تا کنترل خود را بر تنگه هرمز اعمال کند. رسانه‌های رسمی ایران گزارش دادند که نیروهای ایرانی یک کشتی حامل گاز مایع را به دلیل عبور از مسیر غیرقانونی در جنوب تنگه هرمز هدف قرار داده‌اند.[3]

پیامدهای اقتصادی برای ایران

قطع کامل صادرات نفت خام، اقتصاد ایران را که به شدت به درآمدهای ارزی وابسته است، در وضعیت بحرانی قرار می‌دهد. تحلیلگران هشدار داده‌اند که ادامه این روند می‌تواند درآمدهای نفتی ایران را تا پایان سال جاری میلادی در سطح صفر نگه دارد.[1][2]

این توقف درآمدی، دولت را برای تامین هزینه‌های جاری با مشکل جدی مواجه می‌کند و معمولاً دولت‌ها را به سمت چاپ پول بدون پشتوانه سوق می‌دهد. در شرایطی که تورم داخلی از پیش در سطوح بالایی قرار داشت، قطع درآمدهای روزانه چند صد میلیون دلاری می‌تواند این بحران را تشدید کند.[1]

علاوه بر این، هزینه‌های نگهداری ده‌ها میلیون بشکه نفت روی آب در نفتکش‌های فرسوده، بار مالی مضاعفی را بر دوش شرکت ملی نفت ایران تحمیل می‌کند. این نفتکش‌ها که اکنون به عنوان مخازن شناور استفاده می‌شوند، ظرفیت محدودی دارند و پر شدن آن‌ها به معنای توقف اجباری تولید است.[1][2]

در نهایت، اهرم فشار ایران در تنگه هرمز نیز با بازیابی صادرات سایر کشورهای منطقه در حال تضعیف است. اگر بازار جهانی بتواند بدون نفت ایران و با تکیه بر تولیدات عربستان و روسیه به ثبات برسد، تهران یکی از مهم‌ترین ابزارهای چانه‌زنی خود را از دست خواهد داد.[1][2]