عبور بازار اوراق قرضه پایدار از مرز ۶ تریلیون دلار؛ رکوردشکنی سرمایهگذاری سبز در سال ۲۰۲۶
حجم کل اوراق قرضه پایدار در بازارهای جهانی از مرز ۶ تریلیون دلار عبور کرد و انتشار اوراق جدید در سال ۲۰۲۶ برای ششمین سال متوالی به یک تریلیون دلار نزدیک میشود. این رشد بیسابقه با استقبال گسترده سرمایهگذاران از پروژههای سازگار با محیط زیست در اروپا، خاورمیانه و آسیا همراه شده است.
به قلم بهنام کاظمی
این خبر را به اشتراک بگذارید
بهطور خلاصه
- حجم کل اوراق قرضه پایدار در بازارهای جهانی از ۶ تریلیون دلار گذشت و انتشار سالانه به یک تریلیون دلار نزدیک شد.
- کایشا بانک اسپانیا یک میلیارد یورو اوراق سبز منتشر کرد که با تقاضای بیسابقه ۴.۵ میلیارد یورویی مواجه شد.
- صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان تسهیلات اعتباری ۳ میلیارد دلاری با یک بخش سبز ۱.۰۳۵ میلیارد یورویی دریافت کرد.
بازار جهانی اوراق قرضه پایدار در نوامبر ۲۰۲۶ به یک نقطه عطف تاریخی دست یافت و حجم کل اوراق منتشر شده از مرز ۶ تریلیون دلار عبور کرد. این دستاورد نشاندهنده تغییر مسیر بنیادین سرمایههای نهادی به سمت پروژههای سازگار با محیط زیست است. بر اساس دادههای منتشر شده، انتشار اوراق جدید در سال جاری میلادی برای ششمین سال متوالی به رقم یک تریلیون دلار نزدیک میشود.[1]
این رشد بیسابقه در حالی رخ میدهد که تقاضا برای تامین مالی سبز در سراسر جهان، از بازارهای توسعهیافته اروپا تا اقتصادهای در حال ظهور خاورمیانه و آسیا، به شدت افزایش یافته است. سرمایهگذاران اکنون بیش از هر زمان دیگری به دنبال ترکیب بازدهی مالی با اثرات مثبت زیستمحیطی هستند. این روند باعث شده تا نهادهای مالی بزرگ، استراتژیهای جذب سرمایه خود را با اهداف توسعه پایدار همسو کنند.[1][3]
یکی از نمونههای بارز این اشتیاق بازار، عرضه اخیر اوراق قرضه سبز توسط کایشا بانک در اسپانیا است. در پنجم نوامبر ۲۰۲۶، این بانک یک میلیارد یورو اوراق قرضه سبز منتشر کرد که با تقاضای بیسابقه ۴.۵ میلیارد یورویی از سوی سرمایهگذاران نهادی مواجه شد. این بالاترین میزان تقاضا در تاریخ این نهاد مالی برای اوراق قرضه سبز محسوب میشود.
این اوراق پنج ساله با نرخ سود ۳.۸۷۵ درصد عرضه شدند و نشاندهنده اعتماد بالای بازار به اعتبارات سبز هستند. منابع حاصل از این فروش مستقیما به پروژههای انرژیهای تجدیدپذیر، بهرهوری انرژی و حملونقل پاک اختصاص خواهد یافت. این اقدام بخشی از برنامه استراتژیک کایشا بانک برای بسیج ۱۰۰ میلیارد یورو در حوزه تامین مالی پایدار تا سال ۲۰۲۷ است.
گسترش تامین مالی سبز در خاورمیانه
موج تامین مالی پایدار تنها به اروپا محدود نمیشود و صندوقهای ثروت ملی در خاورمیانه نیز نقش پررنگی در این تحول ایفا میکنند. در سوم نوامبر ۲۰۲۶، صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی اعلام کرد که تسهیلات اعتباری معادل ۳ میلیارد دلار با تضمین آژانس اعتبار صادراتی ایتالیا دریافت کرده است. این تسهیلات شامل یک بخش سبز به ارزش ۱.۰۳۵ میلیارد یورو است.[2]
این منابع مالی یورویی قرار است بر اساس چارچوب تامین مالی سبز این صندوق، صرف پروژههای واجد شرایط زیستمحیطی شود. صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان پیش از این نیز به عنوان اولین صندوق ثروت ملی در جهان شناخته میشد که اوراق قرضه سبز منتشر کرده است. این نهاد حتی سابقه انتشار اوراق قرضه سبز با سررسید ۱۰۰ ساله را نیز در کارنامه خود دارد.[2]
مشارکت نهادهای دولتی و صندوقهای ثروت ملی در بازار اوراق پایدار، به این ابزارهای مالی اعتبار و ثبات بیشتری میبخشد. این رویکرد نشان میدهد که کشورهای تولیدکننده نفت نیز در حال تنوعبخشی به اقتصاد خود و سرمایهگذاری کلان در زیرساختهای انرژی پاک هستند. ترکیب منابع مالی بینالمللی با اهداف توسعه پایدار، مسیر را برای گذار به اقتصاد کمکربن هموارتر میکند.[2][3]
در آسیا نیز دولتها در حال توسعه زیرساختهای لازم برای جذب سرمایههای سبز هستند. هند به عنوان یکی از اقتصادهای بزرگ در حال رشد، برنامه گستردهای را برای انتشار اوراق قرضه سبز حاکمیتی به اجرا گذاشته است. دولت این کشور قصد دارد در نیمه نخست سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷، معادل ۱۵۰ میلیارد روپیه از این اوراق را برای تامین مالی پروژههای زیرساختی سبز منتشر کند.
نقش سرمایهگذاران خرد در توسعه پایدار
بازار اوراق قرضه سبز دیگر تنها در انحصار نهادهای مالی بزرگ و صندوقهای بازنشستگی نیست. پلتفرمهای سرمایهگذاری و قوانین جدید در کشورهای مختلف، امکان مشارکت سرمایهگذاران خرد را نیز در این بازار فراهم کردهاند. در هند، سرمایهگذاران حقیقی میتوانند از طریق پلتفرمهای مستقیم بانک مرکزی، در حراجهای اولیه اوراق قرضه سبز حاکمیتی شرکت کنند.
این اوراق حاکمیتی یکی از امنترین گزینههای ورود به بازار سرمایهگذاری پایدار محسوب میشوند، زیرا ریسک اعتباری آنها بر عهده دولت است. با این حال، کارشناسان مالی تاکید میکنند که سرمایهگذاران باید تفاوت بین اوراق دولتی و شرکتی را درک کنند. اوراق قرضه سبز شرکتی، اگرچه ممکن است سود بالاتری داشته باشند، اما ریسکهای مختص به خود را نیز به همراه دارند.
شفافیت در نحوه مصرف منابع مالی، یکی از چالشهای اصلی بازار اوراق قرضه پایدار است. نهادهای ناظر و موسسات رتبهبندی به طور مداوم در حال تدوین استانداردهای سختگیرانهتری هستند تا اطمینان حاصل کنند که سرمایهها دقیقا در پروژههای زیستمحیطی هزینه میشوند. این استانداردها از پدیده سبزشویی جلوگیری کرده و اعتماد سرمایهگذاران را به این بازار نوپا حفظ میکنند.[1][3]
بروس دوگید، یکی از تحلیلگران ارشد در حوزه مالی پایدار، در مقالهای در نشریه فایننشال اینوایرنمنت مینویسد: «فرصتهای موجود در این بازار کاملا واقعی هستند، اما سرمایهها در مقیاس مورد نیاز جریان نخواهند یافت مگر آنکه ترکیبی از چارچوبهای سیاستی، مشوقهای مالی و اقدامات شرکتی با یکدیگر همسو شوند.» این نقل قول اهمیت هماهنگی میان دولتها و بخش خصوصی را برجسته میکند.[1]
چشمانداز آینده بازارهای مالی سبز
با نزدیک شدن به پایان سال ۲۰۲۶، تحلیلگران پیشبینی میکنند که روند صعودی انتشار اوراق قرضه پایدار در سالهای آینده نیز ادامه یابد. نیاز مبرم به تامین مالی پروژههای سازگاری با تغییرات اقلیمی، محرک اصلی این رشد خواهد بود. اجلاسهای بینالمللی مانند نشستهای اقلیمی سازمان ملل نیز نقش مهمی در تعیین سیاستهای کلان و هدایت سرمایهها به سمت اقتصاد سبز ایفا میکنند.[1][3]
علاوه بر اوراق قرضه سبز، ابزارهای مالی جدیدتری مانند وامهای مرتبط با پایداری نیز در حال گسترش هستند. این وامها به ویژه برای تشویق شرکتهای کوچک و متوسط به رعایت استانداردهای زیستمحیطی بسیار کارآمد ارزیابی میشوند. تنوع در ابزارهای مالی به شرکتها در هر اندازهای اجازه میدهد تا در مسیر توسعه پایدار گام بردارند.[1]
در نهایت، عبور بازار اوراق پایدار از مرز ۶ تریلیون دلار تنها یک رکورد عددی نیست، بلکه نشانهای از یک تغییر پارادایم در سیستم مالی جهانی است. سرمایهگذاران اکنون درک کردهاند که سودآوری بلندمدت با حفظ محیط زیست گره خورده است. این همگرایی میان منافع اقتصادی و مسئولیتپذیری زیستمحیطی، امیدواریها را برای دستیابی به اهداف جهانی کاهش کربن افزایش میدهد.[1][3]
مکانیزم عملکرد اوراق قرضه سبز
برای درک بهتر اهمیت این رکوردشکنی، باید به ماهیت و مکانیزم عملکرد اوراق قرضه سبز نگاهی دقیقتر انداخت. این اوراق از نظر ساختار مالی تفاوت چندانی با اوراق قرضه معمولی ندارند؛ هر دو ابزارهایی برای استقراض با نرخ بهره مشخص و سررسید معین هستند. تفاوت اساسی در تعهد صادرکننده به تخصیص انحصاری منابع مالی برای پروژههایی است که اثرات مثبت و قابل اندازهگیری زیستمحیطی دارند.[3]
این پروژهها معمولا شامل احداث نیروگاههای خورشیدی و بادی، توسعه شبکههای حملونقل عمومی برقی، مدیریت پایدار منابع آب و تاسیسات کنترل آلودگی میشوند. سرمایهگذاران با خرید این اوراق، نه تنها سود سالانه دریافت میکنند، بلکه به طور مستقیم در کاهش انتشار گازهای گلخانهای مشارکت دارند. این ویژگی دوگانه، جذابیت اوراق سبز را برای نسل جدید سرمایهگذاران به شدت افزایش داده است.
در سالهای اخیر، چارچوبهای نظارتی بینالمللی مانند اصول اوراق قرضه سبز که توسط انجمن بینالمللی بازار سرمایه تدوین شده، نقش مهمی در استانداردسازی این بازار ایفا کردهاند. این اصول، صادرکنندگان را ملزم میکنند تا گزارشهای شفافی از نحوه هزینهکرد منابع و میزان پیشرفت پروژهها ارائه دهند. کایشا بانک نیز در انتشار اخیر خود، تطابق کامل با این اصول را تضمین کرده است.[3]
تنوع در ابزارهای مالی پایدار
بازار ۶ تریلیون دلاری امروز، تنها به اوراق قرضه سبز محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از ابزارهای مالی متنوع را در بر میگیرد. اوراق قرضه اجتماعی، اوراق قرضه پایداری و اوراق مرتبط با پایداری از دیگر اجزای این اکوسیستم هستند. هر یک از این ابزارها برای پاسخگویی به نیازهای خاصی در حوزه مسئولیتهای اجتماعی و زیستمحیطی طراحی شدهاند.[1][3]
به عنوان مثال، وامها و اوراق مرتبط با پایداری ساختار متفاوتی دارند. در این ابزارها، نرخ بهره پرداختی توسط وامگیرنده به عملکرد او در دستیابی به اهداف از پیش تعیینشده زیستمحیطی بستگی دارد. اگر شرکتی بتواند انتشار کربن خود را طبق برنامه کاهش دهد، از نرخ بهره پایینتری برخوردار میشود. این مکانیزم تشویقی، انگیزه قدرتمندی برای بهبود عملکرد زیستمحیطی شرکتها ایجاد میکند.[1]
تحلیلگران نشریه فایننشال اینوایرنمنت در گزارش نوامبر ۲۰۲۶ خود تاکید کردهاند که این وامهای مرتبط با پایداری، یکی از بهترین روشها برای درگیر کردن شرکتهای کوچک و متوسط در برنامههای توسعه پایدار هستند. برخلاف اوراق قرضه سبز که معمولا توسط شرکتهای بزرگ و دولتها منتشر میشوند، این وامها انعطافپذیری بیشتری برای کسبوکارهای کوچکتر فراهم میکنند تا آنها نیز در این گذار اقتصادی سهیم باشند.[1]
نقش نهادهای دولتی و حاکمیتی
دولتها و نهادهای حاکمیتی همواره یکی از ارکان اصلی بازار اوراق پایدار بودهاند. بر اساس دادههای تاریخی، این نهادها سهم عمدهای در تامین مالی پروژههای زیرساختی کلان داشتهاند. انتشار اوراق قرضه حاکمیتی توسط کشورهایی مانند هند، نشاندهنده تعهد دولتها به تامین مالی پروژههایی است که بازدهی مالی آنها ممکن است در کوتاهمدت برای بخش خصوصی جذاب نباشد.[3]
در هند، دولت مرکزی از سال ۲۰۲۲ برنامه منظمی را برای انتشار اوراق قرضه سبز حاکمیتی آغاز کرده است. این اوراق که در دورههای پنج و ده ساله منتشر میشوند، منابع لازم برای کاهش شدت کربن در اقتصاد رو به رشد هند را فراهم میکنند. در سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۵، دولت هند بیش از ۲۱۶ میلیارد روپیه از این طریق منابع مالی جذب کرده است که رقمی قابل توجه در بازارهای نوظهور محسوب میشود.
نکته قابل تامل در مورد اوراق قرضه سبز حاکمیتی هند این است که این اوراق معاف از مالیات نیستند. با این وجود، تقاضا برای آنها همچنان بالا است، که نشان میدهد سرمایهگذاران ارزش ذاتی و امنیت سرمایهگذاری در پروژههای دولتی را به مشوقهای مالیاتی ترجیح میدهند. امکان خرید و فروش این اوراق در بازار ثانویه نیز به نقدشوندگی آنها کمک شایانی کرده است.
تاثیر تحولات ژئوپلیتیک بر بازارهای سبز
بازار اوراق قرضه پایدار در خلأ فعالیت نمیکند و به شدت تحت تاثیر تحولات اقتصاد کلان و رویدادهای ژئوپلیتیک قرار دارد. در نوامبر ۲۰۲۶، پس از برگزاری انتخابات میاندورهای در ایالات متحده و کاهش ابهامات سیاسی، بازارهای اعتباری و نرخ بهره با ثبات بیشتری مواجه شدند. این پنجره مطلوب در بازار، فرصت بینظیری را برای نهادهایی مانند کایشا بانک فراهم کرد تا اوراق خود را با شرایط بهتری عرضه کنند.
بهبود رتبه اعتباری نهادهای مالی نیز نقش مهمی در کاهش هزینه تامین مالی سبز دارد. کایشا بانک به عنوان یکی از موسسات مالی پیشرو در اروپا، توانسته است رتبههای اعتباری بالایی از موسسات معتبری چون مودی و فیچ دریافت کند. این ارتقای رتبه، اعتماد سرمایهگذاران نهادی را جلب کرده و منجر به ثبت تقاضای ۴.۵ میلیارد یورویی برای اوراق یک میلیارد یورویی این بانک شده است.
در سوی دیگر جهان، توافقات دوجانبه میان کشورها نیز به توسعه تامین مالی سبز کمک میکند. همکاری صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان با آژانس اعتبار صادراتی ایتالیا نمونهای بارز از این دیپلماسی اقتصادی است. این تسهیلات ۳ میلیارد دلاری که شامل یک بخش سبز یورویی است، نه تنها روابط تجاری دو کشور را تقویت میکند، بلکه منابع لازم برای پروژههای پایدار در عربستان را نیز فراهم میآورد.[2]
چالشها و چشمانداز پیشرو
با وجود رشد خیرهکننده و عبور از مرز ۶ تریلیون دلار، بازار اوراق قرضه پایدار همچنان با چالشهای ساختاری مواجه است. یکی از مهمترین این چالشها، نیاز به هماهنگی بیشتر در استانداردهای گزارشدهی و ارزیابی اثرات زیستمحیطی است. سرمایهگذاران نیازمند دادههای دقیق و قابل اتکا هستند تا بتوانند میزان موفقیت پروژهها را در کاهش انتشار کربن و بهبود شرایط اقلیمی ارزیابی کنند.[1][3]
با وجود رشد خیرهکننده و عبور از مرز ۶ تریلیون دلار، بازار اوراق قرضه پایدار همچنان با چالشهای ساختاری مواجه است.
علاوه بر این، تامین مالی برای پروژههای سازگاری با تغییرات اقلیمی هنوز سهم کوچکی از کل بازار را به خود اختصاص داده است. بیشتر منابع مالی تاکنون به سمت پروژههای کاهش انتشار مانند انرژیهای تجدیدپذیر هدایت شدهاند. کارشناسان معتقدند که برای مقابله موثر با پیامدهای گرمایش جهانی، باید سرمایهگذاری در زیرساختهای مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی نیز به شدت افزایش یابد.[1][3]
در نهایت، موفقیت بلندمدت بازار اوراق قرضه پایدار در گرو مشارکت فعالانه تمامی ذینفعان است؛ از دولتها و نهادهای قانونگذار گرفته تا بانکها، شرکتهای خصوصی و سرمایهگذاران خرد. رکوردهای ثبت شده در نوامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که اراده جهانی برای گذار به اقتصاد سبز بیش از هر زمان دیگری جدی است. تداوم این مسیر میتواند تضمینکننده آیندهای پایدارتر برای اقتصاد جهانی و محیط زیست باشد.[1][3]
بررسی عمیق دیدگاهها
سرمایهگذاران نهادی و بانکها
تمرکز بر سودآوری پایدار و کاهش ریسکهای اعتباری بلندمدت.
نهادهای مالی بزرگ مانند کایشا بانک و صندوقهای بازنشستگی معتقدند که سرمایهگذاری در اوراق قرضه سبز، علاوه بر ایفای مسئولیتهای اجتماعی، یک استراتژی هوشمندانه برای مدیریت ریسک است. آنها استدلال میکنند که پروژههای زیرساختی سبز در برابر نوسانات قیمت سوختهای فسیلی و تغییرات قوانین زیستمحیطی مقاومت بیشتری دارند. تقاضای ۴.۵ میلیارد یورویی برای اوراق کایشا بانک نشان میدهد که این نهادها حاضرند برای داراییهای پایدار با رتبه اعتباری بالا، سرمایههای کلانی را اختصاص دهند.
دولتها و صندوقهای ثروت ملی
تامین مالی زیرساختهای کلان و تنوعبخشی به اقتصاد ملی.
برای دولتها و نهادهایی مانند صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان و دولت هند، اوراق قرضه سبز ابزاری حیاتی برای گذار اقتصادی هستند. این گروه استدلال میکنند که توسعه زیرساختهای انرژی پاک نیازمند سرمایهگذاریهای عظیمی است که تنها از طریق بازارهای بدهی بینالمللی قابل تامین است. آنها با انتشار اوراق حاکمیتی، تلاش میکنند تا ضمن جذب سرمایههای خارجی، وابستگی اقتصاد خود را به درآمدهای سنتی مانند صادرات نفت کاهش دهند.
تحلیلگران محیط زیست و ناظران بازار
تاکید بر شفافیت، جلوگیری از سبزشویی و هدایت سرمایهها به سمت سازگاری اقلیمی.
ناظران بازار و تحلیلگران مالی پایدار، ضمن استقبال از رشد ۶ تریلیون دلاری بازار، بر لزوم نظارت دقیقتر تاکید دارند. آنها هشدار میدهند که بدون استانداردهای سختگیرانه، خطر سبزشویی و انحراف منابع به سمت پروژههای غیرمؤثر وجود دارد. علاوه بر این، این گروه استدلال میکنند که بخش عمدهای از سرمایهها باید از پروژههای صرفا کاهش کربن، به سمت پروژههای سازگاری با تغییرات اقلیمی هدایت شود تا جوامع در برابر پیامدهای اجتنابناپذیر گرمایش زمین محافظت شوند.
- سرمایهگذاران نهادی
- به دنبال داراییهای امن با بازدهی پایدار و همسو با استانداردهای زیستمحیطی هستند.
- دولتها و نهادهای حاکمیتی
- اوراق سبز را ابزاری برای تامین مالی زیرساختهای ملی و گذار انرژی میدانند.
- ناظران مالی پایدار
- بر شفافیت، استانداردهای گزارشدهی و جلوگیری از سبزشویی تاکید دارند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- صدای جوامع محلی و بومی که مستقیما تحت تاثیر پروژههای زیرساختی سبز قرار میگیرند.
- دیدگاه شرکتهای کوچک و متوسط که دسترسی کمتری به بازارهای بینالمللی اوراق قرضه دارند.
منابع
[1]Environmental Financeناظران مالی پایدارSustainable bond market crosses $6trn outstanding milestone
مطالعه در Environmental Finance →
[2]Public Investment Fund (PIF)دولتها و نهادهای حاکمیتیPIF raises US$3 billion in SACE-backed credit facilities to strengthen cooperation with Italian businesses
مطالعه در Public Investment Fund (PIF) →
[3]تیم سردبیری کوهستانناظران مالی پایدارتحلیل تیم سردبیری کوهستان
مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
بیشتر در مالی
مشاهده همه →سرمایهگذاری خرد
رابینهود دسترسی بدون کارمزد سرمایهگذاران خرد بریتانیا به عرضههای اولیه سهام آمریکا را ممکن کرد
8 منبع
ادغام و تملک انرژی
توافق ۲٫۸ میلیارد دلاری استراتکونا برای تصاحب گرینفایر و بلعیدن ذخایر ماسههای نفتی کانادا
6 منبع
ورود نقدینگی
رکوردشکنی تاریخی در بورس تهران؛ شاخص کل از مرز ۸ میلیون واحد عبور کرد
3 منبع
موقعیتگیری بازار
سقوط تاریخی موقعیتگیری سهام در بازارهای جهانی همزمان با تخلیه اجباری اهرم در بخش فناوری
5 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار مالی با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





