رهایی دو محکوم از قصاص با گذشت اولیای دم در قزوین و کرج

در یک اقدام انسان‌دوستانه و با ترویج فرهنگ گذشت، دو زندانی محکوم به قصاص نفس در استان‌های قزوین و البرز در هفته اول آبان ۱۴۰۵ فرصت زندگی دوباره یافتند. اولیای دم در هر دو پرونده، با انصراف از حق قانونی و شرعی خود برای اجرای حکم اعدام، رضایت رسمی خود را به مقامات قضایی اعلام کردند.

این دو پرونده که پس از تایید دیوان عالی کشور مراحل نهایی اجرای حکم را طی می‌کردند، با مداخله فعال نهادهای میانجی‌گر و خیرین محلی به صلح و سازش ختم شدند و از چرخه اجرای احکام خارج گردیدند.[1][2]

در استان قزوین، علی مصطفوی‌نیا، رئیس کل دادگستری استان، روز یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ از توقف قطعی اجرای حکم یک محکوم به قصاص خبر داد. این موفقیت قضایی با تلاش‌های مستمر و هماهنگ مددجویان زندان، واحد ویژه مصالحه قتل در شورای حل اختلاف و پیگیری‌های مستقیم دادسرای نظامی به دست آمد. به گفته مقامات قضایی قزوین، روند جلب رضایت در این پرونده پیچیده، نیازمند برگزاری جلسات متعدد، پادرمیانی معتمدان محلی و گفت‌وگوهای طولانی با خانواده داغدار مقتول بوده است تا شرایط روانی برای بخشش فراهم شود.[1]

مصطفوی‌نیا ضمن تقدیر از تصمیم بزرگ و ازخودگذشتگی خانواده مقتول، این اقدام را نمادی از ایثار و بلوغ اجتماعی توصیف کرد. وی در جریان اعلام این خبر گفت: «فرهنگ گذشت و بخشش، میراث ارزشمند دینی و انسانی ماست و چنین اقداماتی زمینه‌ساز تقویت صلح، آرامش و همبستگی در جامعه می‌شود.» او همچنین تاکید کرد که دادگستری کل استان قزوین سیاست کاهش جمعیت کیفری را با جدیت دنبال می‌کند و از تمام ظرفیت‌های قانونی و اجتماعی برای بازگرداندن امید به زندگی محکومان نادم استفاده خواهد کرد.[1]

بازگشت به زندگی پس از ۶ سال در کرج

همزمان با رویداد قزوین، در استان البرز نیز پرونده مشابهی در ندامتگاه مرکزی کرج با اعلام رضایت اولیای دم برای همیشه بسته شد. یک زندانی که حدود ۶ سال پیش در جریان یک درگیری فیزیکی مرگبار در یکی از پارک‌های شهر مرتکب قتل عمد شده بود، سرانجام از مجازات مرگ رهایی یافت. این فرد که با نام اختصاری «م.ن» معرفی شده است، از سال ۱۳۹۹ در حبس به سر می‌برد و در تمام این سال‌ها در کابوس انتظار برای اجرای حکم قطعی قصاص زندگی می‌کرد.[2]

سید جواد تهامی، مدیر ندامتگاه مرکزی کرج، با اشاره به روند طولانی و دشوار اصلاحی این زندانی، نقش مرکز نیکوکاری شهدای زندان‌های استان البرز را در مختومه شدن این پرونده کلیدی و حیاتی دانست. این مرکز با همراهی خیرین محلی و تیم‌های مددکاری، توانست بستر مناسبی برای مذاکره با خانواده مقتول فراهم کند. تهامی توضیح داد که دوران ۶ ساله حبس، فرصتی واقعی برای بازنگری عمیق در رفتار این مددجو ایجاد کرده و او اکنون نگاه کاملاً متفاوتی به گذشته تاریک خود دارد.[2]

یکی از نکات قابل توجه و آموزنده در پرونده زندانی کرجی، غلبه موفقیت‌آمیز وی بر مشکل سوءمصرف مواد مخدر در طول دوران محکومیت بود. مدیر ندامتگاه مرکزی کرج در این خصوص با تاکید بر اهمیت بازپروری اظهار کرد: «این مددجو پیش از ورود به زندان با مشکل مصرف مواد مخدر مواجه بود، اما در دوران حبس موفق به ترک مصرف شده و این تغییرات نشان می‌دهد که در کنار اجرای مجازات، فراهم کردن زمینه اصلاح و بازگشت سالم زندانیان به جامعه نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.»[2]

نقش خیرین و نهادهای مردمی در تامین شرایط مد نظر اولیای دم و پرداخت دیه یا وجه‌المصالحه در چنین پرونده‌هایی غیرقابل انکار است. در بسیاری از موارد، خانواده‌های مقتول برای اعلام رضایت، شروطی از جمله احداث مدرسه، کمک به ایتام یا پرداخت مبالغی برای امور خیریه تعیین می‌کنند که با مداخله انجمن‌های حمایت از زندانیان و گلریزان‌های مردمی تامین می‌شود. این هم‌افزایی اجتماعی نشان می‌دهد که جامعه مدنی ایران ظرفیت بالایی برای حل‌وفصل بحران‌های پیچیده قضایی دارد.[2]

این دو رویداد رهایی از قصاص در آبان ۱۴۰۵، نشان‌دهنده تغییر رویکرد تدریجی در سیستم قضایی ایران به سمت عدالت ترمیمی و صلح‌محور است. مقامات ارشد قضایی امیدوارند که با برجسته کردن و رسانه‌ای کردن این نمونه‌های موفق از گذشت و اصلاح، سایر خانواده‌های درگیر در پرونده‌های مشابه نیز به جای پافشاری بر انتقام، مسیر سازش را انتخاب کنند. این رویکرد نه تنها به کاهش آسیب‌های روانی خانواده‌ها کمک می‌کند، بلکه گامی موثر در جهت کنترل جمعیت کیفری زندان‌های کشور محسوب می‌شود.[1][2]