رایان‌ایر برای مهار جهش ۲ میلیارد یورویی سوخت به فریز دستمزدها و هوش مصنوعی متوسل شد

شرکت رایان‌ایر برنامه‌ای گسترده برای کاهش هزینه‌ها، از جمله بازبینی در افزایش دستمزدها و به‌کارگیری هوش مصنوعی، تدوین کرده است تا بتواند جهش پیش‌بینی‌شده ۲ میلیارد یورویی در صورت‌حساب سوخت خود را هضم کند. این شرکت ایرلندی تصمیمات انضباطی تازه را روز دوشنبه و پس از آن اعلام کرد که دو برابر شدن بهای بنزین هواپیما در بخش بدون پوشش ریسک، حاشیه سود شرکت را علی‌رغم تابستان رکوردشکن در حجم ترافیک مسافری به شدت تحت فشار قرار داد.[1][4]

این بازبینی ساختاری تقریباً تمام لایه‌های عملیاتی بزرگ‌ترین خط هوایی اروپا از نظر تعداد مسافر را هدف گرفته است. مایکل اولیری، مدیرعامل رایان‌ایر، سرفصل‌های این طرح را شامل مذاکره مجدد بر سر قراردادهای فرودگاهی، تعدیل نسبت خدمه پرواز و استقرار ابزارهای هوش مصنوعی جهت خودکارسازی بخش‌های پشتیبانی اداری اعلام کرد. قراردادهای کارگری که موعد تمدید آن‌ها فرا می‌رسد نیز زیر ذره‌بین قرار دارند و گزینه انجماد موقت دستمزدها به‌طور جدی روی میز مدیریت است.[2][4]

این تدابیر مالی تهاجمی پس از ثبت عملکردی پرچالش در نیمه نخست سال مالی شرکت اتخاذ می‌شود. سود پس از کسر مالیات رایان‌ایر در دوره شش‌ماهه منتهی به ۳۰ سپتامبر با افتی ۱۵ درصدی به ۲.۱۵ میلیارد یورو رسید. این افت سودآوری در شرایطی رخ داد که درآمد کل گروه با ۳ درصد رشد به رقم ۱۰.۰۸ میلیارد یورو رسیده بود.[4][6]

تقاضای سفر در این بازه قوی ماند و حجم مسافران با ۶ درصد افزایش به ۱۲۵.۸ میلیون مسافر رسید. با این وجود، تردید مصرف‌کنندگان متأثر از بحران‌های منطقه‌ای خاورمیانه باعث شد رزرو بلیت‌ها به لحظات پایانی موکول شود و شرکت را وادار به تخفیف‌های قیمتی کرد. در نتیجه، متوسط نرخ بلیت با ۴ درصد افت به ۵۵.۷۰ یورو کاهش یافت و رشد درآمد حاصل از افزایش تعداد مسافر را خنثی کرد.[3][5]

تنگنای هزینه‌های سوخت

عامل اصلی افت سودآوری، جهش کم‌سابقه قیمت سوخت در بخش بدون پوشش مالی (Hedging) بود. اگرچه رایان‌ایر توانسته بود ۸۰ درصد از نیاز سوخت سال مالی جاری خود را با نرخ مصوب ۶۷ دلار در هر بشکه بیمه کند، اما ۲۰ درصد باقی‌مانده مستقیماً در معرض نوسانات تند بازار آزاد قرار داشت.[2][6]

بهای سوخت برای آن بخش بیمه‌نشده طی ماه‌های تابستان تقریباً دو برابر شد و به حدود ۱۳۰ دلار در هر بشکه رسید. این فشار مستقیماً به رشد ۱۰ درصدی کل هزینه‌های عملیاتی دامن زد و مجموع هزینه‌های نیمه نخست سال را به ۷.۶۹ میلیارد یورو رساند. در همین حال، پایان دریافت غرامت تأمین‌کننده در پی تحویل آخرین فروند از بوئینگ‌های سری ۸۲۰۰ نیز فشار هزینه‌ای را مضاعف کرد.[1][3]

چشم‌انداز مالی پیش‌رو حاکی از تشدید این بار سنگین با پایان یافتن مهلت قراردادهای سوخت ارزان‌تر است. برای سال مالی منتهی به مارس ۲۰۲۸، رایان‌ایر تنها موفق شده ۲۵ درصد از سوخت مورد نیاز خود را در سطح قیمتی بالاتر ۹۵ دلار در هر بشکه تثبیت کند؛ رقمی که به برآورد شرکت، حدود ۲ میلیارد یورو به مخارج سالانه سوخت خواهد افزود.[2][5]

مایکل اولیری روز دوشنبه تصریح کرد: «مگر اینکه بحران خاورمیانه به سرعت حل‌وفصل شود، در غیر این صورت انتظار داریم قیمت سوخت هواپیما تا اواخر سال ۲۰۲۷ در سطوحی بالا باقی بماند.» او خاطرنشان کرد که اگرچه بهای بلیت پروازهای کوتاه‌برد در اروپا سال آینده رشد محسوسی خواهد داشت، اما این گرانی بلیت قادر نخواهد بود تمام بار تورمی انرژی را جبران کند.[4][5]

تعدیل استراتژیک ظرفیت پروازها

رایان‌ایر برای مدیریت فوری فشار بر حاشیه سود عملیاتی، اهداف کوتاه‌مدت توسعه‌ای خود را تعدیل کرده است. این ناوگان هدف مسافری سال مالی جاری را از ۲۱۶ میلیون به ۲۱۴ میلیون نفر کاهش داد. در نتیجه، ترافیک مسافری زمستان پیش‌رو در ماه‌های نوامبر تا مارس در قیاس با سال گذشته تقریباً راکد و بدون تغییر خواهد ماند.[4][6]

با وجود کندی سرعت در زمستان، شرکت برای یک جهش ظرفیتی بزرگ در تابستان ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی می‌کند. رایان‌ایر دستیابی به رکورد حمل بیش از ۲۲۰ میلیون مسافر در سال آتی را هدف‌گذاری کرده که این طرح بر پایه تحویل نخستین سری ۱۶ فروندی از هواپیماهای بوئینگ ۷۳۷ مکس ۱۰ (Boeing 737 MAX 10) بین ژانویه تا آوریل استوار است.[3][6]

جت‌های جدید بوئینگ نقشی محوری در استراتژی مهار هزینه بلندمدت شرکت ایفا می‌کنند. هواپیماهای مکس ۱۰ معادل ۲۰ درصد صندلی بیشتر فراهم کرده و هم‌زمان ۲۰ درصد سوخت کمتری نسبت به ناوگان فعلی مصرف می‌کنند. مدیریت رایان‌ایر سفارش خرید ۳۰۰ فروند از این نوع هواپیما را تحولی بنیادین خوانده که شکاف هزینه‌ای این شرکت را با رقبای سنتی اروپایی عمیق‌تر خواهد کرد.[3][6]

کل صنعت هوانوردی اروپا اکنون با همین واقعیت تلخ در بازار انرژی دست‌به‌گریبان است. رقبایی نظیر ویز ایر (Wizz Air) و نروژین ایر شاتل (Norwegian Air Shuttle) نیز از کاهش ظرفیت زمستانی خبر داده‌اند و چند شرکت کوچک‌تر اعلام ورشکستگی کرده‌اند. مدیران رایان‌ایر بر این باورند که این تنگنای عمومی در نهایت به تثبیت موقعیت مدل تجاری ارزان‌قیمت آن‌ها خواهد انجامید.[3]

چرخش در ساختار نیروی کار و اتوماسیون

پیشنهاد توقف افزایش دستمزدها، چرخشی اساسی برای شرکتی به شمار می‌رود که پیوسته در حال مذاکره مجدد بر سر پیمان‌های جمعی کارگری در کشورهای مختلف اروپایی بوده است. از سوی دیگر، تلاش برای کاستن از نسبت خدمه پروازی نیازمند چانه‌زنی پیچیده در چارچوب مقررات هوانوردی و قوانین سفت‌وسخت کارگری در کشورهای عضو اتحادیه اروپاست.[1][5]

در همین حال، یکپارچه‌سازی ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مأموریت تغییر ساختار اداری رایان‌ایر را بر عهده خواهد داشت. شرکت با مکانیزه کردن امور دفتری و بخش‌های پشتیبانی، در پی آن است که رشد نیروی انسانی ستادی را از نرخ افزایش مسافر تفکیک و مستقل سازد؛ اقدامی که نقطه عطفی در تحول دیجیتال خطوط هوایی اقتصادی محسوب می‌شود.[2][4]

درآمد حاصل از خدمات جانبی در نیمه اول سال نقش سپر حمایتی مهمی را در برابر افت قیمت بلیت ایفا کرد. درآمدهای حاصل از سوار شدن اولویت‌دار، رزرو صندلی و فروش کالا در داخل پرواز با ۶ درصد رشد به ۳.۰۸ میلیارد یورو رسید. این کانال غیربلیت‌محور، پایه اصلی مدل فوق‌ارزان است که کف سودآوری شرکت را در تکانه‌های قیمتی حفظ می‌کند.[3][6]

رایان‌ایر حتی هم‌زمان با سفت کردن کمربند بودجه در ستاد مرکزی، به گسترش تهاجمی شبکه پروازی خود ادامه می‌دهد. این شرکت اخیراً فروش بلیت در ۱۲۶ مسیر جدید را آغاز کرده و پایگاه عملیاتی تازه‌ای در ریمینی ایتالیا گشوده است. رویکرد مدیریت در این گسترش، تمرکز روی فرودگاه‌هایی با مالیات هوانوردی پایین‌تر و خروج تدریجی ناوگان از کشورهایی با تعرفه‌های سنگین است.[3][6]

سپرها و ضربه‌گیرهای مالی

ترازنامه مالی پایدار رایان‌ایر حاشیه امنی تعیین‌کننده در مواجهه با نوسانات بازار نفت ایجاد کرده است. این شرکت نیمه اول سال را با ۲.۶ میلیارد یورو وجه نقد خالص و ۳.۳ میلیارد یورو کل نقدینگی در دسترس به پایان رساند. این ضربه‌گیر مالی امکان می‌دهد شوک کوتاه‌مدت سوخت بدون لطمه زدن به برنامه توسعه ناوگان پشت سر گذاشته شود.[3][6]

صورت‌های مالی اخیر این مجموعه حتی با وجود افت سود، شامل پیامی روشن به سهام‌داران بود: هیئت مدیره سود سهام میان‌دوره‌ای را ۰.۲۷۳ یورو به ازای هر سهم تعیین کرد که در فوریه ۲۰۲۷ واریز می‌شود. این تصمیم بر اطمینان رهبران شرکت از توان جریان نقدینگی و مقاومت در برابر طوفان هزینه‌های آتی سوخت دلالت دارد.[6]

ماه‌های پیش‌رو تاب‌آوری مسافران اروپایی را در برابر پیامدهای گریزناپذیر انتقال هزینه‌های انرژی به بهای بلیت خواهد آزمود. هرچند تدابیر انضباطی و نوسازی فناورانه رایان‌ایر تا حدی اثر این شوک را می‌گیرد، اما پروازهای فوق‌ارزان در قاره سبز با شدیدترین آزمون خود از زمان بازگشایی‌های پس از همه‌گیری کرونا روبه‌رو شده‌اند.[1][5]

موفقیت بسته انضباط مالی رایان‌ایر سرانجام به روند غیرقابل‌پیش‌بینی بازار نفت گره خورده است. چنانچه تنش‌های ژئوپلیتیک فروکش کند و بهای نفت تعدیل شود، دستاوردهای بهره‌وری ساختاری ناشی از هوش مصنوعی و ورود بوئینگ‌های کم‌مصرف جدید پابرجا خواهد ماند و کف تمام‌شده هزینه‌های پروازی این شرکت را برای همیشه پایین‌تر خواهد آورد.[4][6]