مدیرعامل اچ‌اس‌بی‌سی: سرمایه‌گذاری در مسیرهای جایگزین، تنگه هرمز را تا ۵ سال آینده بی‌اثر می‌کند

درست مانند بحران بی‌سابقه انسداد کانال سوئز که شرکت‌های بزرگ کشتیرانی را مجبور به بازنگری دائمی در مسیرهای ترانزیت جهانی کرد، اختلالات اخیر در تنگه هرمز نیز محرک یک تغییر ساختاری عظیم در زنجیره تامین شده است. اما تفاوت اصلی اینجاست که این بار، راهکار در دور زدن کامل یک آبراه استراتژیک از طریق شبکه‌های گسترده خشکی نهفته است.[1]

جورج الحدری، مدیرعامل گروه بانکی بین‌المللی اچ‌اس‌بی‌سی (HSBC)، روز سه‌شنبه ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ در جریان برگزاری «مجمع آینده اچ‌اس‌بی‌سی» در شهر دبی، چشم‌انداز کاملا جدیدی از آینده لجستیک خاورمیانه ارائه داد. او با قاطعیت اعلام کرد که سرمایه‌گذاری‌های بی‌سابقه در مسیرهای جایگزین می‌تواند اهمیت استراتژیک تنگه هرمز را در پنج سال آینده کاملا از بین ببرد.[2][6]

الحدری در این نشست مهم با اشاره به تغییرات سریع و بنیادین زیرساختی در منطقه گفت: «ما به وضوح شاهدیم که این منطقه قادر به بازیابی و ادامه رشد اقتصادی است. این امر قطعا نیازمند سرمایه‌گذاری بسیار زیادی است، اما تنگه هرمز احتمالا در پنج سال آینده به یک مسیر کاملا غیرضروری و بی‌اثر در تجارت جهانی تبدیل خواهد شد.»[4]

این اظهارات جسورانه تنها یک پیش‌بینی ساده نیست، بلکه بر پایه داده‌های مالی مستند و پروژه‌های در حال اجرای خیره‌کننده‌ای استوار است. بر اساس گزارش رسمی روز دوشنبه اچ‌اس‌بی‌سی، کشورهای خاورمیانه، شمال آفریقا و ترکیه در حال پیشبرد یک خط لوله عظیم از پروژه‌های زیربنایی برنامه‌ریزی شده به ارزش شگفت‌انگیز ۱.۴ تریلیون دلار هستند.[4][7]

سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های جایگزین

از این رقم بی‌سابقه سرمایه‌گذاری، حدود ۸۷۲ میلیارد دلار به طور خاص به بسته‌های پروژه‌های فردی و کاملا مشخص اختصاص یافته است. این سرمایه‌های کلان مستقیما به سمت توسعه خطوط لوله انتقال انرژی، شبکه‌های ریلی پیشرفته و زیرساخت‌های مدرن بندری هدایت می‌شوند تا نفت و گاز را مستقیما به بنادری در خارج از خلیج فارس منتقل کنند.[4][7]

پیش از آغاز دور جدید درگیری‌های منطقه‌ای در اواخر فوریه ۲۰۲۶، تنگه هرمز گذرگاه انحصاری عبور حدود ۲۰ درصد از کل تجارت جهانی نفت خام و گاز طبیعی مایع (LNG) بود. این حجم عظیم از تبادلات انرژی، اقتصاد جهانی و بازارهای مصرف را به شدت به امنیت این گلوگاه باریک و حساس دریایی وابسته کرده بود.[5][6]

اما اکنون، کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس منابع مالی مازاد خود را با سرعتی بی‌سابقه به سمت توسعه خطوط لوله‌ای هدایت می‌کنند که این تنگه پرخطر را به طور کامل دور می‌زنند. این شبکه‌های جدید، محموله‌های حیاتی انرژی را مستقیما به پایانه‌های صادراتی در دریای عمان و دریای سرخ می‌رسانند و نیاز به عبور نفتکش‌ها از مناطق بحرانی را برطرف می‌کنند.[3][6]

یک نقل قول مستقیم از جورج الحدری ابعاد این تغییر استراتژیک را روشن‌تر می‌کند: «درگیری‌های ادامه‌دار اخیر، سرمایه‌گذاران نهادی و دولت‌ها را وادار کرده تا منابع خود را با فوریت به سمت توسعه خطوط لوله انرژی هدایت کنند که تنگه هرمز را دور زده و مستقیما به بنادر امن‌تر و پایدارتر متصل می‌شوند.»[3]

واکنش بازارهای جهانی به اختلالات

اهمیت حیاتی این مسیرهای جایگزین زمانی بیشتر مشخص می‌شود که به نوسانات اخیر بازارهای انرژی نگاه کنیم. تنها در هفته‌های گذشته، قیمت نفت خام آمریکا به دلیل نگرانی‌های فزاینده ناشی از اختلال در عرضه خاورمیانه با جهش ناگهانی ۵.۷ درصدی روبه‌رو شد که نشان‌دهنده حساسیت فوق‌العاده بالای بازار به امنیت این آبراه است.[7]

بسته شدن مقطعی و تهدیدات پیرامون تنگه هرمز باعث شد حمل‌ونقل کالا، از جمله نفت، گاز و محصولات کلیدی پتروشیمی از مبدا کشورهای ساحلی خلیج فارس به مشتریان جهانی متوقف یا به شدت کاهش یابد. همزمان، قیمت انرژی‌های فسیلی در بازارهای بین‌المللی با نوسانات شدیدی مواجه شد که ضرورت غیرقابل‌انکار ایجاد مسیرهای موازی را به همه اثبات کرد.

این تغییر مسیر استراتژیک تنها یک واکنش دفاعی و کوتاه‌مدت در برابر بحران نیست، بلکه موتور محرک رشد اقتصادی جدیدی در سراسر منطقه محسوب می‌شود. بانک جهانی در تازه‌ترین گزارش خود پیش‌بینی کرده است که پس از یک انقباض ۱.۳ درصدی در اقتصاد خاورمیانه و پاکستان در سال ۲۰۲۶، این منطقه در سال ۲۰۲۷ با یک جهش و بازیابی قدرتمند روبه‌رو خواهد شد.[7]

چشم‌انداز رشد و پایداری زنجیره تامین

توسعه پرشتاب این مسیرهای جایگزین لجستیکی، علاوه بر تامین پایدار امنیت انرژی، هزاران شغل جدید و تخصصی در بخش‌های مهندسی، ساخت‌وساز و مدیریت هوشمند بنادر ایجاد می‌کند. این روند تحول‌آفرین به کشورهای صادرکننده اجازه می‌دهد تا بدون نگرانی از تهدیدات ژئوپلیتیک، جریان مستمر درآمدهای ارزی خود را در بلندمدت تضمین کنند.[4][5]

به گفته تحلیلگران ارشد لجستیک، ایجاد این شبکه‌های موازی و ایمن به معنای کاهش شدید هزینه‌های بیمه جنگی برای ناوگان کشتی‌های تجاری است. در ماه‌های گذشته، حق بیمه تردد در آب‌های خلیج فارس به شکل سرسام‌آوری افزایش یافته بود که این امر مستقیما بر قیمت نهایی کالاهای مصرفی و نرخ تورم در سراسر جهان تاثیر منفی می‌گذاشت.[1]

مدیرعامل اچ‌اس‌بی‌سی در بخش دیگری از سخنرانی خود تاکید کرد که تعهد بلندمدت این بانک به منطقه شورای همکاری خلیج فارس (GCC) همچنان «استوار و پابرجا» باقی می‌ماند. این دومین سفر رسمی او به منطقه از زمان آغاز درگیری‌ها است که نشان‌دهنده اهمیت استراتژیک این پروژه‌های عظیم زیربنایی برای ثبات بازارهای مالی جهانی است.[2][6]

پایان دوران گلوگاه‌های دریایی

اگر پیش‌بینی جسورانه الحدری محقق شود، سال ۲۰۳۱ نقطه عطفی بی‌نظیر در تاریخ تجارت جهانی انرژی خواهد بود. تبدیل شدن تنگه هرمز به یک مسیر «غیرضروری»، اهرم فشار سنتی و تاریخی در این منطقه را برای همیشه خنثی می‌کند و پایداری زنجیره تامین جهانی را به سطح بی‌سابقه‌ای از اطمینان ارتقا می‌دهد.[1][5]

این تحول عظیم زیرساختی، الگویی موفق و عملی برای سایر نقاط آسیب‌پذیر جهان نیز فراهم می‌کند. موفقیت در دور زدن تنگه هرمز می‌تواند الهام‌بخش پروژه‌های مشابهی برای کاهش وابستگی به سایر گلوگاه‌های دریایی استراتژیک مانند تنگه مالاکا یا تنگه باب‌المندب باشد و معماری تجارت جهانی را به طور کامل و برای دهه‌های آینده بازطراحی کند.[4][7]

در نهایت، سرعت اجرای دقیق این پروژه‌های ۱.۴ تریلیون دلاری تعیین‌کننده زمان دقیق این گذار تاریخی و سرنوشت‌ساز خواهد بود. با توجه به اراده سیاسی قوی و منابع مالی عظیم در اختیار کشورهای منطقه، چشم‌انداز پنج ساله اچ‌اس‌بی‌سی برای رسیدن به یک زنجیره تامین کاملا مقاوم و بدون گلوگاه، کاملا دست‌یافتنی و واقع‌بینانه به نظر می‌رسد.[3][6]

علاوه بر خطوط لوله انتقال نفت و گاز، توسعه شبکه‌های ریلی یکپارچه و مدرن میان کشورهای عربی خلیج فارس نیز بخش بسیار مهمی از این پازل پیچیده لجستیکی را تشکیل می‌دهد. این خطوط آهن پیشرفته می‌توانند کالاهای تجاری غیرنفتی را با سرعت و ایمنی بالا به بنادر اقیانوس هند منتقل کنند و زنجیره تامین کالاهای مصرفی را نیز در برابر شوک‌های دریایی کاملا ایمن سازند.[4][7]

با تکمیل نهایی این زیرساخت‌های چندوجهی و عظیم، اقتصاد جهانی دیگر گروگان یک آبراه باریک ۳۹ کیلومتری نخواهد بود. سرمایه‌گذاری‌های هوشمندانه امروز در خاورمیانه، نویدبخش دورانی است که در آن جریان انرژی و تجارت بین‌المللی با ثبات و اطمینان بسیار بیشتری به حرکت خود ادامه می‌دهد و رفاه اقتصادی پایداری را برای مصرف‌کنندگان در سراسر جهان تضمین می‌کند.[2][5]