افزایش قیمت لپ‌تاپ‌ها به دلیل تقاضای حافظه مراکز داده هوش مصنوعی

خریداران لپ‌تاپ یا گوشی هوشمند جدید با یک واقعیت ناگهانی و گیج‌کننده روبرو هستند: قیمت سخت‌افزار تا ۳۵٪ افزایش یافته، در حالی که تقاضای خرده‌فروشی برای این دستگاه‌ها کاملاً ثابت مانده است. این مشکل ناشی از زنجیره تأمینی است که بی‌سروصدا اولویت‌دهی به لوازم الکترونیکی روزمره را متوقف کرده است. راه حل این معما در مراکز داده عظیمی است که نیروی محرکه هوش مصنوعی هستند.[2][3]

اگر منتظر کاهش قیمت لپ‌تاپ هستید تا دستگاه خود را ارتقا دهید، احتمالاً باید حداقل تا سال ۲۰۲۷ صبر کنید. تولیدکنندگان بزرگ رایانه شخصی (PC) در حال حاضر افزایش قیمت ۱۵٪ تا ۳۰٪ را در محصولات خود اعمال کرده‌اند که تقریباً به طور کامل ناشی از افزایش سرسام‌آور هزینه قطعات حافظه است. برای جلوگیری از پرداخت هزینه اضافی، خریداران باید سیستم‌های بازسازی‌شده (Refurbished) تهیه کنند یا پیکربندی‌های حافظه پایه پایین‌تر را بپذیرند، زیرا پیش‌بینی می‌شود هزینه رم (RAM) در آینده قابل پیش‌بینی در بالاترین سطح خود باقی بماند.[2]

ریشه این تورم، تغییر اساسی در نحوه تخصیص ظرفیت تولید کارخانه‌های نیمه‌رسانای جهان است. مدل‌های هوش مصنوعی برای پردازش همزمان حجم عظیمی از داده‌ها به حافظه با پهنای باند بالا (HBM) متکی هستند. HBM یک معماری حافظه تخصصی و انباشته است که سرعت لازم برای حجم کاری هوش مصنوعی را فراهم می‌کند، اما تولید آن فوق‌العاده پیچیده است.[5]

تولید HBM صرفاً یک افزودنی ساده به خطوط تولید موجود نیست؛ بلکه جایگزینی مستقیم است که تولید حافظه استاندارد را از بین می‌برد. در ازای تولید هر بیت HBM، کارخانه‌ها باید از تولید سه بیت حافظه استاندارد DRAM که در لپ‌تاپ‌ها و گوشی‌های هوشمند مصرفی استفاده می‌شود، صرف نظر کنند. از آنجایی که ارائه‌دهندگان خدمات ابری بزرگ (Hyperscaler) مقادیر بی‌سابقه‌ای HBM خریداری می‌کنند، عرضه حافظه استاندارد به شدت کاهش یافته است.[5]

حجم حافظه مصرفی زیرساخت‌های هوش مصنوعی، لوازم الکترونیکی مصرفی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. یک قفسه سرور هوش مصنوعی نسل بعدی، مانند NVL۷۲ انویدیا، تا ۲۰ ترابایت HBM دارد. به دلیل جریمه تولید سه به یک، تولید حافظه تنها برای یکی از این قفسه‌های سرور، دقیقاً همان ظرفیت ویفر سیلیکونی مورد نیاز برای ساخت هزاران لپ‌تاپ استاندارد ۱۶ گیگابایتی را مصرف می‌کند.[5][6]

این تخصیص مجدد ساختاری، شوک قیمتی عظیمی را در بازار حافظه ایجاد کرده است. قیمت‌های قراردادی DRAM معمولی تنها در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶ تا ۹۵٪ افزایش یافت و در سه‌ماهه‌های بعدی نیز شاهد افزایش‌های ۶۰٪ بودیم. تحلیلگران مالی پیش‌بینی می‌کنند که تا پایان سال ۲۰۲۶، قیمت‌های DRAM استاندارد نسبت به خط پایه اوایل سال ۲۰۲۴، بیش از ۴۰۰٪ رشد خواهند کرد.[1][4]

افزایش هزینه‌ها محدود به رایانه‌های رده بالا نیست. کمبود حافظه، هزینه مواد اولیه تقریباً تمام دستگاه‌های متصل را بالا می‌برد. بلندگوهای هوشمند، کتابخوان‌های الکترونیکی، تلویزیون‌ها و حتی سیستم‌های سرگرمی خودرو همگی با افزایش قیمت مواجه هستند و تولیدکنندگان را مجبور می‌کند یا ضرر را جذب کنند یا هزینه‌های اضافی را مستقیماً به مصرف‌کنندگان منتقل نمایند.[3][4]

کاهش قیمت‌ها قریب‌الوقوع نیست. سه تولیدکننده اصلی حافظه—مایکرون (Micron)، سامسونگ (Samsung) و اس‌کی هاینیکس (SK Hynix)—ظرفیت بسته‌بندی پیشرفته خود را تا پایان سال فروخته‌اند و راه‌اندازی کارخانه‌های تولید جدید سال‌ها طول می‌کشد. تا زمانی که تولید جهانی سیلیکون برای تأمین تقاضای دوگانه زیرساخت‌های هوش مصنوعی و لوازم الکترونیکی مصرفی گسترش نیابد، دوران حافظه ارزان و فراوان رایانه‌ای عملاً به پایان رسیده است.[2][4][5]