بحران در صندوق بازنشستگی هما؛ جان‌باختن دو بازنشسته در پی ناتوانی در پرداخت هزینه‌های درمان

در هفته‌های اخیر، بحران معیشتی و درمانی حدود ۱۳ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما) به نقطه‌ای بی‌بازگشت رسیده است؛ بحرانی که اکنون به قیمت جان انسان‌ها تمام می‌شود.[1][2]

جلال هاشمی، رئیس هیئت‌مدیره کانون بازنشستگان هما، با اشاره به ابعاد این تراژدی گفت: «فاجعه به جایی رسیده که تنها در دو سه هفته گذشته، دو تن از همکاران بازنشسته ما به‌دلیل عدم توانایی مالی برای پرداخت هزینه‌های بیمارستان، ناچار به ترک درمان شدند و متاسفانه جان خود را از دست دادند.»[2]

عامل اصلی و فوری این بحران، توقف ارائه خدمات بستری از سوی شرکت بیمه ایران به این بازنشستگان است. مدیریت شرکت هما از مجموع ۱۲ قسط مربوط به قرارداد سال ۱۴۰۴ با بیمه ایران، تاکنون تنها دو قسط را پرداخت کرده و این بدهی ۱۰ ماهه، چتر حمایتی سالمندان را از بین برده است.[1][2]

به گفته هاشمی، صندوق بیمه درمانی هما در حال حاضر با کسری نگران‌کننده ۴۰۰ میلیارد تومانی مواجه است. با وجود این کسری عظیم، هیچ نهاد دولتی یا شرکتی مسئولیت جبران این شکاف مالی را بر عهده نمی‌گیرد و بازنشستگان در برابر هزینه‌های نجومی درمان بی‌پناه مانده‌اند.[2]

کسورات نجومی و مستمری‌های ناچیز

آسیب‌پذیری مالی شدید این بازنشستگان در تضادی آشکار با مبالغ هنگفتی است که در دوران اشتغال به صندوق‌های حمایتی پرداخته‌اند. کارکنان هما در زمان فعالیت خود، بالاترین سطح کسورات بیمه‌ای و بازنشستگی را در میان دستگاه‌های اجرایی پرداخت می‌کنند که مجموع آن به ۴۲ درصد از حقوق ماهانه می‌رسد.[1][3]

هاشمی در تشریح این تناقض ساختاری تاکید کرد: «اولین و اساسی‌ترین مشکل ما این است که بازنشستگان هما علی‌رغم پرداخت بالاترین سطح کسورات در دوران اشتغال، دریافتی مناسبی ندارند.»[1]

بر اساس قوانین داخلی این شرکت، در دوران اشتغال ۱۱ درصد از حقوق کارمند برای صندوق بازنشستگی و ۴.۵ درصد به‌طور مجزا برای صندوق بیمه درمانی کسر می‌شود. کارفرما نیز موظف است ۱۸ درصد بابت بازنشستگی و ۸.۵ درصد برای بیمه درمانی به این صندوق‌ها واریز کند.[1]

با وجود این مشارکت سنگین، اجرای فرمول‌های ناکارآمدی نظیر «نظام هماهنگ پرداخت» باعث سقوط آزاد درآمد کارکنان پس از بازنشستگی می‌شود. مستمری این افراد گاه به یک‌پنجم حقوق زمان فعالیتشان تقلیل می‌یابد و توان مقابله با تورم را از آن‌ها می‌گیرد.[1][3]

حذف ارز ترجیحی و بحران دارو

شرایط کلان اقتصادی و سیاست‌گذاری‌های دارویی نیز بر وخامت حال این بازنشستگان افزوده است. حذف ارز ترجیحی برای واردات دارو در سال‌های اخیر، به افزایش سرسام‌آور ۳۰۰ تا ۸۰۰ درصدی قیمت اقلام دارویی منجر شده و بار مالی سنگینی را بر دوش بیماران گذاشته است.[2]

سعید فتاحی، مشاور کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران ایران، تایید کرد که حتی با وجود پوشش بیمه تکمیلی، بازنشستگان ناچارند بخش عمده‌ای از هزینه‌های درمانی را شخصا پرداخت کنند. این هزینه‌ها پس از تنش‌های اخیر منطقه‌ای شیب صعودی تندتری به خود گرفته است.[2]

شکاف درآمدی در میان مستمری‌بگیران هما نیز یکی دیگر از ابعاد این بحران است. اگرچه میانگین حقوق ماهانه بازنشستگان این شرکت حدود ۲۷ میلیون تومان است، اما نزدیک به ۵۶۰۰ نفر از آنان حداقل‌بگیر هستند و ماهانه تنها اندکی بیش از ۱۸ میلیون تومان دریافت می‌کنند.[2]

قطع مزایای رفاهی به بهانه جنگ

فشار بر این قشر آسیب‌پذیر زمانی مضاعف شد که مدیریت شرکت هما در اسفندماه ۱۴۰۴، پرداخت کمک‌هزینه‌های رفاهی بازنشستگان را متوقف کرد. مدیران شرکت، دلیل این اقدام را خسارت‌های مالی ناشی از پیامدهای جنگ و کاهش چشمگیر تعداد پروازهای بین‌المللی عنوان کردند.[2]

این سیاست ریاضتی تبعیض آشکاری را به همراه داشت. در حالی که مستمری‌بگیران از حقوق رفاهی خود محروم شدند، حقوق و تمامی مزایای جانبی کارکنان شاغل شرکت در ماه‌های فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ به‌طور کامل و بدون هیچ‌گونه کسری واریز شد.[2]

گسترش اعتراضات معیشتی

این شرایط اسف‌بار بازتابی از وضعیت کلی مستمری‌بگیران در سراسر کشور است. در روزهای اخیر، بازنشستگان تامین اجتماعی و صنایع فولاد در شهرهای مختلفی چون تهران، رشت، کرمانشاه و اهواز تجمعات اعتراضی گسترده‌ای را در واکنش به گرانی و مشکلات درمانی برگزار کرده‌اند.[2]

معترضان در این تجمعات تاکید دارند که با دستمزدهای فعلی که به شدت زیر خط فقر قرار دارد، تامین نیازهای اولیه زندگی غیرممکن است. این شکاف عمیق میان درآمد و مخارج، نه تنها سلامت سالمندان را به خطر انداخته، بلکه به گسترش بی‌سابقه نارضایتی‌های صنفی دامن زده است.[2]