اهدای اعضای نوجوان ۱۲ ساله در مشهد؛ ثبت رکورد نجات ۵۲۹ بیمار نیازمند پیوند در سال جاری
با اهدای اعضای یک نوجوان دوازده ساله در مشهد، آمار اهدای عضو و بافت در شمالشرق ایران از ابتدای سال جاری به ۵۲۹ مورد رسید. این اقدام فداکارانه جان چندین بیمار نیازمند را در شهرهای مختلف نجات داد و نقطه عطفی در مشارکتهای انساندوستانه ثبت کرد.
به قلم آناهیتا طباطبایی
این خبر را به اشتراک بگذارید
تصمیم دشوار اما حیاتبخش یک خانواده در روزهای پایانی آبان ۱۴۰۵، جان تازهای به بیماران منتظر در صف پیوند بخشید. اعضای بدن ابوالفضل جعفری، نوجوان ۱۲ ساله مبتلا به مرگ مغزی، با رضایت خانوادهاش به چند بیمار نیازمند اهدا شد.[3]
این عمل جراحی که در بیمارستان منتصریه مشهد انجام گرفت، صد و دوازدهمین اهدای عضو ثبتشده در سال جاری در این مرکز بود. کبد این نوجوان برای پیوند به بیمارستان بوعلی سینای شیراز ارسال شد تا به یک بیمار نیازمند پیوند زده شود.[3]
قرنیههای زندهیاد جعفری نیز برای بازگرداندن بینایی به بانک چشم دانشگاه علوم پزشکی مشهد منتقل گردید. همچنین بخشی از پوست وی برای کمک به درمان بیماران دچار سوختگی شدید، در اختیار بخش سوختگی بیمارستان امام رضا قرار گرفت.[3]
عبور از مرز ۵۰۰ پیوند در سال جاری
روند اهدای عضو در منطقه شمالشرق کشور طی ماههای اخیر شتاب چشمگیری به خود گرفته است. بر اساس آمارهای رسمی، از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون، ۵۲۹ مورد اهدا و پیوند عضو و بافت از بیماران مرگ مغزی در این منطقه با موفقیت انجام شده است.[1]
دکتر ابراهیم خالقی، مسئول واحد فراهمآوری اعضای پیوندی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، این آمار را نشانه رشد آگاهی عمومی میداند. او تأکید میکند که این تعداد پیوند از طریق رضایت خانوادههای ۱۱۴ بیمار مبتلا به مرگ مغزی محقق شده است.[1][2]
در میان اعضای اهدا شده در سال جاری، کلیه و کبد بیشترین سهم را در نجات جان بیماران حیاتی داشتهاند. تیمهای جراحی موفق شدهاند ۹۷ مورد پیوند کلیه و ۶۲ مورد پیوند کبد را تنها در هشت ماه نخست سال به ثبت برسانند.[1]
بقیه موارد اهدایی شامل قرنیه، پوست، قلب و پیوندهای همزمان بوده است. پیوند همزمان کلیه و کبد یا کلیه و پانکراس از پیچیدهترین عملهای جراحی محسوب میشود که اکنون در مراکز درمانی مشهد با ضریب موفقیت بالایی انجام میپذیرد.[1]
تاریخچه دو دهه تلاش برای حیات
واحد پیوند اعضا از بیماران مرگ مغزی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، فعالیت رسمی خود را از سال ۱۳۸۰ آغاز کرده است. این مرکز اکنون به عنوان یکی از قطبهای اصلی پیوند در خاورمیانه شناخته میشود و بیماران متعددی را از سراسر کشور پذیرش میکند.[1]
از زمان تأسیس این واحد تا نیمه آبان ۱۴۰۵، بیش از هشت هزار و ۴۶۰ مورد پیوند عضو و بافت با موفقیت انجام شده است. این دستاورد بزرگ پزشکی، حاصل فداکاری خانوادههای هزار و ۹۱۲ بیمار مرگ مغزی در لحظات سخت تصمیمگیری بوده است.[1]
نگاهی به جزئیات این تاریخچه نشان میدهد که بیش از دو هزار مورد پیوند کلیه در این مدت به ثبت رسیده است. همچنین ۸۶۶ بیمار نیازمند کبد و ۱۵۰ بیمار مبتلا به نارسایی حاد قلبی، با دریافت عضو اهدایی به زندگی عادی بازگشتهاند.[1]
دکتر خالقی درباره اهمیت این فداکاریها میگوید: «خانوادههایی که در شرایط دشوار از دست دادن عزیزان خود، با اهدای اعضای آنان موافقت میکنند، شایسته قدردانی هستند.»[2]
او در ادامه بر نقش کادر درمان تأکید کرده و میافزاید: «همچنین باید از استادان، کارکنان، پرستاران و عوامل اتاق عمل که در فرآیند فراهمآوری و پیوند عضو مشارکت دارند، تشکر کرد.»[2]
حمایتهای درمانی و دارویی پس از پیوند
یکی از تفاوتهای اساسی سیستم پیوند عضو در ایران با بسیاری از کشورهای جهان، رایگان بودن کامل هزینههای عمل جراحی برای گیرندگان عضو است. وزارت بهداشت تمامی هزینههای مربوط به برداشت و پیوند اعضا از بیماران مرگ مغزی را به طور کامل پوشش میدهد.[1]
با این حال، چالش اصلی بیماران پیوندی پس از ترخیص از بیمارستان آغاز میشود. این افراد برای جلوگیری از پس زدن عضو پیوندی توسط سیستم ایمنی بدن، نیازمند مصرف مادامالعمر داروهای سرکوبکننده ایمنی هستند که هزینه بسیار بالایی در بازار آزاد دارند.[1]
برای رفع این مشکل، خیرین سلامت و بخش مددکاری بیمارستان منتصریه مشهد طرحی حمایتی را به اجرا درآوردهاند. در این طرح، بیماران نیازمند به صورت مستقیم به داروخانه بیمارستان مراجعه کرده و داروهای حیاتی خود را با حمایت مالی نیکوکاران دریافت میکنند.[1]
این چرخه حمایتی تضمین میکند که هیچ بیماری به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینههای دارویی، عضو پیوندی و جان خود را از دست ندهد. مشارکت مستمر نیکوکاران در این بخش، حلقه مکمل ایثار خانوادههای اهداکننده محسوب میشود و پایداری درمان را تضمین میکند.[1]
تداوم زنجیره ایثار در پاییز
زنجیره اهدای عضو در روزهای پایانی آبانماه تنها به نوجوان ۱۲ ساله محدود نماند. در همین روزها، اعضای بدن مهدی اسوار، بیمار ۵۸ ساله مبتلا به مرگ مغزی نیز پس از تأیید تیم پزشکی و رضایت خانواده، به بیماران نیازمند اهدا شد.[4]
مرحوم اسوار که خود سالها از نارسایی کلیه رنج میبرد و تحت درمان دیالیز قرار داشت، بر اثر ایست قلبی دچار مرگ مغزی شده بود. کبد وی در بیمارستان منتصریه به یک بانوی ۵۸ ساله ساکن شیروان پیوند زده شد و او را از درد طولانی نجات داد.[4]
این رویدادهای متوالی نشان میدهد که فرهنگ اهدای عضو در ایران از مرزهای سنی و جنسیتی عبور کرده است. از یک نوجوان دوازده ساله تا یک مرد میانسال، هر یک میتوانند در پایان مسیر زندگی خود، آغازگر حیات برای چندین انسان دیگر باشند.
نقش حیاتی زمان و تیمهای تخصصی
فرآیند فراهمآوری اعضا یک مسابقه نفسگیر با زمان است. از لحظه تأیید قطعی مرگ مغزی توسط تیمی متشکل از متخصصان مغز و اعصاب، جراحی، بیهوشی و پزشکی قانونی، شمارش معکوس برای حفظ کیفیت ارگانهای حیاتی آغاز میشود و هر دقیقه ارزش بالایی دارد.
تیمهای هماهنگکننده پیوند وظیفه دارند در کوتاهترین زمان ممکن با خانواده بیمار ارتباط برقرار کرده و رضایت آنها را جلب کنند. این گفتگوها نیازمند مهارتهای روانشناختی بالایی است، زیرا خانوادهها در اوج شوک و سوگ ناشی از فقدان ناگهانی عزیزشان قرار دارند.
پس از اخذ رضایت، بیمار به سرعت به اتاق عمل منتقل میشود. در مورد ابوالفضل جعفری، هماهنگی دقیق میان بیمارستان شهید هاشمینژاد و بیمارستان منتصریه مشهد باعث شد تا ارگانها در بهترین شرایط ممکن برداشت شده و به سرعت آماده پیوند شوند.[3]
انتقال کبد به شیراز نیز نشاندهنده گستردگی شبکه ملی پیوند اعضا در ایران است. ارگانهای حیاتی گاهی با پروازهای اورژانسی به صدها کیلومتر دورتر منتقل میشوند تا در کمترین زمان ممکن به سازگارترین گیرنده در لیست انتظار کشوری برسند.[3]
تغییر نگرش جامعه به مرگ مغزی
در دهههای گذشته، پذیرش مفهوم مرگ مغزی برای بسیاری از خانوادههای ایرانی دشوار بود. تپش قلب بیمار به کمک دستگاههای تنفس مصنوعی، این توهم را ایجاد میکرد که هنوز امیدی به بازگشت و بهبودی وجود دارد و پذیرش واقعیت را سخت میکرد.
اما تلاشهای مستمر رسانهها، پزشکان و نهادهای فرهنگی باعث شده تا تفاوت بنیادین میان کما و مرگ مغزی برای عموم مردم روشن شود. در مرگ مغزی، سلولهای مغز به طور کامل و غیرقابل بازگشت تخریب شدهاند و حیات مصنوعی تنها برای چند روز قابل تمدید است.
تصمیم شجاعانه خانوادههایی مانند خانواده جعفری و اسوار، بازتابی از این بلوغ فرهنگی است. آنها درک کردهاند که کالبد بیجان عزیزانشان میتواند به جای مدفون شدن زیر خاک، در وجود انسانهای دیگر به تپش و زندگی ادامه دهد و اثری ماندگار خلق کند.
تصمیم شجاعانه خانوادههایی مانند خانواده جعفری و اسوار، بازتابی از این بلوغ فرهنگی است.
ثبتنام داوطلبانه شهروندان برای دریافت کارت اهدای عضو نیز در سالهای اخیر رشد تصاعدی داشته است. این کارتها اگرچه الزام قانونی قطعی ایجاد نمیکنند، اما به عنوان یک وصیتنامه اخلاقی، راه را برای تصمیمگیری خانوادهها در شرایط بحرانی بسیار هموار میسازند و سرعت عمل تیم پزشکی را بالا میبرند.
نکات کلیدی
- اهدای اعضای ابوالفضل جعفری، نوجوان ۱۲ ساله، جان چندین بیمار را در مشهد و شیراز نجات داد.
- از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون، ۵۲۹ عضو و بافت از بیماران مرگ مغزی در شمالشرق کشور اهدا شده است.
- هزینههای عمل جراحی پیوند عضو در ایران کاملاً رایگان است و خیرین هزینه داروهای پس از عمل را پوشش میدهند.
- دانشگاه علوم پزشکی مشهد از سال ۱۳۸۰ تاکنون بیش از هشت هزار و ۴۶۰ پیوند موفق را ثبت کرده است.
آنچه نمیدانیم
- آمار دقیق بیمارانی که در لیست انتظار پیوند در منطقه شمالشرق کشور جان خود را از دست میدهند، به صورت تفکیکشده منتشر نشده است.
- میزان دقیق بودجه مورد نیاز برای پوشش کامل داروهای تمامی بیماران پیوندی در سال آینده مشخص نیست.
روند رویداد
سال ۱۳۸۰
آغاز به کار رسمی واحد فراهمآوری اعضای پیوندی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد.
ابتدای سال ۱۴۰۵
ثبت رکوردهای جدید در اهدای عضو با انجام دهها عمل پیوند کبد و کلیه در ماههای نخست سال.
آبان ۱۴۰۵
اهدای اعضای نوجوان ۱۲ ساله و یک مرد ۵۸ ساله که آمار اهدای سال جاری را به بیش از ۵۰۰ ارگان رساند.
- کادر درمان و هماهنگکنندگان
- تمرکز بر سرعت عمل، تجهیزات انتقال و اهمیت رضایتگیری به موقع از خانوادهها.
- خیرین و حامیان بیماران
- تأکید بر تأمین هزینههای دارویی مادامالعمر بیماران پس از انجام عمل پیوند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- بیمارانی که سالها در لیست انتظار پیوند قرار دارند و با چالشهای دیالیز دست و پنجه نرم میکنند.
- روانشناسانی که در لحظات بحرانی وظیفه همراهی با خانوادههای داغدار را بر عهده دارند.
منابع
[1]ایرناخیرین و حامیان بیماران۵۲۹ عضو و بافت بیماران مرگ مغزی در مشهد اهدا شد
مطالعه در ایرنا →
[2]ایسناکادر درمان و هماهنگکنندگاناهدای عضو ۱۱۴ بیمار مرگ مغزی در مشهد از ابتدای سال جاری
مطالعه در ایسنا →
[3]قطرهاهدای اعضای نوجوان مرگ مغزی در مشهد به 4 بیمار زندگی دوباره بخشید
مطالعه در قطره →
[4]تابناکاهدای عضو از اهداکننده مرگ مغزی
مطالعه در تابناک →
بیشتر در جامعه
مشاهده همه →اهدای عضو
جانباختن ۱۳۰ کودک در صف پیوند قلب؛ هشدار درباره کاهش آمار اهدای عضو در ایران
4 منبع
بحران انرژی
چگونه از زمان خاموشیهای برنامهریزیشده دوساعته در تهران مطلع شویم؟
3 منبع
صلح و سازش
رهایی جوان ۱۸ ساله از قصاص در جلفا با گذشت اولیای دم
4 منبع
اعتراضات استانی
گسترش اعتراضات در استان ایلام؛ تجمعات شبانه در مورموری و افزایش بازداشتها در آبدانان
6 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار جامعه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





