هشدار سازمان جهانی بهداشت: یک‌چهارم پزشکان جهان در آستانه بازنشستگی هستند؛ بحران نیروی کار درمانی جدی‌تر می‌شود

اینکه آیا بیمارستان‌ها می‌توانند تا پایان این دهه استانداردهای مراقبتی خود را حفظ کنند یا خیر، به سرعت فارغ‌التحصیلی نیروهای تازه‌نفس از دانشکده‌های پزشکی و همچنین شرایط کاری روزمره‌ای بستگی دارد که پزشکان باتجربه را در سیستم نگه می‌دارد. بر اساس گزارش جدید سازمان جهانی بهداشت (WHO) که به تغییرات پرشتاب جمعیتی در نیروی کار درمانی جهان اشاره دارد، در حال حاضر تقریباً از هر چهار پزشک در سراسر دنیا، یک نفر ۵۵ ساله یا بیشتر است و به سن بازنشستگی نزدیک می‌شود.[1][4]

این یافته‌ها که در اواسط سپتامبر ۲۰۲۶ در نخستین گزارش سازمان جهانی بهداشت با عنوان «حساب‌های ملی نیروی کار سلامت: سطوح و روندهای نیروی کار سلامت» منتشر شده، تغییراتی را به تصویر می‌کشد که مدیران بیمارستان‌ها سال‌ها پیش‌بینی می‌کردند.

اگرچه نیروی کار درمانی در جهان به بیش از ۷۰ میلیون نفر افزایش یافته است، اما سرعت پیر شدن ماهرترین متخصصان این حوزه از نرخ جایگزینی آن‌ها بیشتر است. سازمان جهانی بهداشت پیش‌بینی می‌کند که تا سال ۲۰۳۰ با کمبود جهانی ۱۱٫۱ میلیون نیروی کار بهداشتی و درمانی مواجه شویم؛ رقمی که نسبت به برآوردهای ۱۰ میلیونی پیشین، افزایش یافته است.[1][4]

موج بازنشستگی به‌طور عمده در کشورهای ثروتمندتر متمرکز است. در کشورهای با درآمد بالا، ۳۱٫۲ درصد از پزشکان ۵۵ ساله یا بیشتر هستند، در حالی که این رقم در کشورهای کم‌درآمد تنها ۸٫۹ درصد است. این تمرکز به این معناست که تقریباً از هر سه پزشک در کشورهای توسعه‌یافته، یک نفر ممکن است در ده سال آینده از کار بالینی کناره‌گیری کند؛ آن هم دقیقاً در زمانی که جمعیت عمومی همین کشورها به مراقبت‌های سالمندی و درمان بیماری‌های مزمن بیشتری نیاز دارند.[1][3]

دکتر خاسوم دیالو (Khassoum Diallo)، سرپرست واحد سیاست‌گذاری و داده‌های نیروی کار سلامت در آکادمی سازمان جهانی بهداشت، می‌گوید: «سالمندی، بحران پنهان نیروی کار درمانی است که به توجه فوری نیاز دارد. این موضوع فشار مضاعفی را بر سیستم‌های بهداشتی، به‌ویژه در کشورهای با درآمد بالا وارد می‌کند.» دیالو خاطرنشان کرد که در حال حاضر پیش‌بینی می‌شود ۶۷ کشور تا سال ۲۰۳۰ پرسنل درمانی لازم برای تأمین نیازهای بهداشتی جمعیت خود را در اختیار نداشته باشند.[1][4]

روی کاغذ، تأمین متخصصان پزشکی در سطح جهانی بهبود چشمگیری داشته است. طی دو دهه گذشته، تراکم کلی نیروی کار درمانی - که شامل پزشکان، پرستاران، دندان‌پزشکان و داروسازان می‌شود - با ۵۲ درصد افزایش، از ۴۴٫۸ نیرو به ازای هر ۱۰ هزار نفر در سال ۲۰۰۶ به ۶۷٫۹ نیرو به ازای هر ۱۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۵ رسیده است. با این حال، این رشد کلی، نابرابری‌های شدید منطقه‌ای را که دسترسی واقعی بیماران به درمان را تعیین می‌کند، پنهان کرده است.[1][5]

توزیع این متخصصان تازه‌آموزش‌دیده همچنان بسیار نابرابر است. در حال حاضر، تراکم پزشک در منطقه اروپایی سازمان جهانی بهداشت ۱۳ برابر بیشتر از منطقه آفریقا است، در حالی که تراکم پرسنل پرستاری و مامایی ۶ برابر بیشتر است. تحلیلگران سیاست‌های بهداشتی هشدار می‌دهند که با مواجهه کشورهای پردرآمد با کمبودهای داخلی ناشی از بازنشستگی، ممکن است این کشورها بیش از پیش به جذب استعدادهای پزشکی از کشورهای کم‌درآمد روی بیاورند؛ روندی که خطر بی‌ثباتی سیستم‌های بهداشتی در حال توسعه را به همراه دارد.[1][2]

برای شما به‌عنوان یک بیمار، معنای عملی این اعداد می‌تواند افزایش احتمالی زمان انتظار برای دریافت مراقبت‌های اولیه و خدمات تخصصی باشد. با این حال، جای نگرانی بیش از حد نیست؛ گزارش سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که بازنشستگی‌های پیش‌رو یک رویداد جمعیتی قابل پیش‌بینی است، نه یک فروپاشی اجتناب‌ناپذیر. این فرصت ۱۰ ساله به وزارتخانه‌های بهداشت و نظام‌های پزشکی زمان کافی می‌دهد تا پیش از بروز شدیدترین کمبودها، استراتژی‌های نیروی کار خود را اصلاح کنند.[4][6]

پر کردن این خلأ نیازمند اقداماتی فراتر از صرفاً افزایش ظرفیت پذیرش دانشکده‌های پزشکی است. سیستم‌های درمانی به‌طور فزاینده‌ای در حال بررسی راهکارهایی هستند تا پزشکان مسن‌تر را به‌صورت پاره‌وقت یا مشاوره‌ای در روند مراقبت از بیماران حفظ کنند و هم‌زمان با توسعه پزشکی از راه دور (تله‌مدیسین)، بارهای اداری را کاهش دهند. با سپردن کارهای معمول به تکنسین‌ها و پرستاران متخصص، بیمارستان‌ها می‌توانند زمان حضور پزشکان باقی‌مانده برای درمان مستقیم بیماران را به حداکثر برسانند.[1][5]