هشدار جدید درباره مکمل‌های محبوب: ارتباط ویتامین D، روغن ماهی و گلوکوزامین با کاهش عملکرد مغز

سال‌هاست که میلیون‌ها نفر در سراسر جهان روزانه کپسول‌های روغن ماهی، ویتامین D و گلوکوزامین را با این امید مصرف می‌کنند که مغز و مفاصل خود را در برابر پیری محافظت کنند. اما موجی از مطالعات جدید در سال ۲۰۲۶، این باور عمومی را به چالش کشیده است. تحقیقات اخیر نشان می‌دهند که این مکمل‌های محبوب نه تنها ممکن است از زوال عقل پیشگیری نکنند، بلکه در برخی از سالمندان می‌توانند روند کاهش عملکرد شناختی را تسریع کنند. این یافته‌ها باعث شده تا دانشمندان در دانشگاه‌های معتبری مانند نورث‌ایسترن، نگاهی دوباره به نحوه تعامل مغزِ در حال پیر شدن با دوزهای بالای مواد مغذی بیندازند.[5][6]

یکی از مهم‌ترین این مطالعات در آوریل ۲۰۲۶ در نشریه پیشگیری از بیماری آلزایمر منتشر شد. محققان با بررسی داده‌های بیش از ۸۰۰ سالمند دریافتند افرادی که به طور منظم از مکمل‌های امگا-۳ استفاده می‌کردند، در مقایسه با کسانی که این مکمل‌ها را مصرف نمی‌کردند، با سرعت بیشتری دچار افت توانایی‌های شناختی شدند. این نتیجه، فرضیه دیرینه مبنی بر نقش محافظتی و یکپارچه امگا-۳ برای مغز را زیر سوال برد.[4]

خبرگزاری ایسنا نیز با پوشش این موضوع گزارش داد که در یک کارآزمایی بالینی دوساله، اگرچه اسیدهای چرب امگا-۳ با موفقیت به مایع مغزی-نخاعی رسیدند و سطح آن‌ها تا ۱۷ درصد افزایش یافت، اما این افزایش هیچ بهبودی در حافظه ایجاد نکرد. در واقع، رسیدن ماده مغذی به مغز لزوماً به معنای استفاده مفید مغز از آن نیست و پژوهشگران اعلام کردند: «این یافته‌ها نشان می‌دهد که بعید است مکمل‌های روغن ماهی به تنهایی از شایع‌ترین نوع زوال عقل جلوگیری کنند».[1]

در همین راستا، خبرآنلاین نیز به نتایج تصویربرداری‌های مغزی این بیماران اشاره کرد و نوشت: «تصویربرداری‌های مغزی نشان داد مصرف امگا-۳ نتوانسته روند کوچک شدن هیپوکامپ، ناحیه‌ای از مغز که نقش کلیدی در حافظه دارد و یکی از شاخص‌های مهم پیری مغز و آلزایمر به شمار می‌رود، کندتر کند». پژوهشگران هنوز به طور دقیق نمی‌دانند چرا امگا-۳ با وجود ورود به مغز، اثر قابل‌توجهی بر سلامت شناختی سالمندان در معرض خطر آلزایمر ندارد.[2]

نگرانی‌ها تنها به روغن ماهی محدود نمی‌شود. در ژوئن ۲۰۲۶، مطالعه‌ای در نشریه معتبر نیچر متابولیسم نشان داد که گلوکوزامین، مکمل پرطرفدار برای دردهای مفصلی، ممکن است پیشرفت آلزایمر را تسریع کند. محققان دریافتند که فرآیندی به نام «هیپرگلیکوزیلاسیون» که شامل اتصال بیش از حد مولکول‌های قند به پروتئین‌ها است، یکی از محرک‌های متابولیک اصلی در بیماری آلزایمر محسوب می‌شود.[3]

این مطالعه نشان داد که در موش‌های آزمایشگاهی و همچنین در بیماران مبتلا به اختلال شناختی خفیف، مصرف مکمل گلوکوزامین باعث افزایش این فرآیند مخرب قندی‌شدن پروتئین‌ها در مغز می‌شود. این اختلال متابولیک می‌تواند به ارتباطات سلولی آسیب رسانده و خطر پیشرفت بیماری به سمت زوال عقل کامل را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.[3]

علاوه بر این، داده‌های مشاهده‌ای مشابهی در مورد ویتامین D نیز مطرح شده است. اگرچه ویتامین D برای سلامت استخوان‌ها و سیستم ایمنی حیاتی است، اما برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که مصرف دوزهای بالای این ویتامین در سالمندانی که از قبل سطح طبیعی آن را در خون خود دارند، ممکن است با افت سریع‌تر عملکردهای اجرایی مغز در یک دوره شش ساله همراه باشد.[6]

با وجود این تیترهای نگران‌کننده، متخصصان سلامت و تناسب اندام تاکید می‌کنند که جای هیچ‌گونه وحشتی نیست. بیشتر این مطالعات از نوع مشاهده‌ای هستند؛ به این معنا که تنها یک ارتباط را نشان می‌دهند و ثابت نمی‌کنند که مکمل‌ها مستقیماً باعث تخریب مغز می‌شوند. ممکن است افرادی که به سراغ مصرف دوزهای بالای روغن ماهی یا گلوکوزامین می‌روند، از قبل دارای مشکلات سلامتی پنهانی باشند که آن‌ها را مستعد زوال عقل می‌کند.[5][6]

نکته کلیدی که دانشمندان بر آن تاکید دارند، تغییرات متابولیسم مغز با افزایش سن است. مغز یک فرد ۷۰ ساله، چربی‌ها و مواد مغذی را متفاوت از مغز یک فرد ۳۰ ساله پردازش می‌کند. ماده‌ای که در جوانی به عنوان یک محافظ عصبی عمل می‌کند، ممکن است در دوران سالمندی، زمانی که مسیرهای متابولیک مغز کندتر شده‌اند، به یک بار اضافی تبدیل شود و تعادل ظریف سلولی را برهم بزند.[5]

پیام نهایی این تحقیقات، رد کامل مکمل‌ها نیست، بلکه پایان دادن به تفکر «هرچه بیشتر، بهتر» است. متخصصان توصیه می‌کنند که سالمندان به جای مصرف خودسرانه و دوز بالای مکمل‌ها، مواد مغذی مورد نیاز خود را از طریق یک رژیم غذایی متعادل مانند مصرف ماهی‌های چرب تامین کنند. همچنین، پیش از شروع هرگونه مکمل جدید، به ویژه برای افرادی که سابقه خانوادگی آلزایمر دارند، مشورت با پزشک و انجام آزمایش خون برای بررسی کمبودهای واقعی، یک ضرورت غیرقابل انکار است.[5][6]