روند کامل رویداد
پرواز آزمایشی مداری استارشیپ اسپیسایکس
اسپیساکس موفق شد پس از یک ماموریت مداری ۲۲ ساعته در تگزاس، مرحله فوقانی فضاپیمای استارشیپ را با استفاده از بازوهای مکانیکی برج پرتاب مهار کند؛ موفقیتی تاریخی که علیرغم لغو عملیات مهار بوستر مرحله…
«پرواز آزمایشی مداری استارشیپ اسپیسایکس» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازهاش باخبر شوید. دریافت اپ
این خبر را به اشتراک بگذارید
تازهترین گزارش
مهار موفق مرحله دوم استارشیپ با بازوهای مکانیکی برج؛ بوستر سوپرهوی در خلیج مکزیک فرود آمد
اسپیساکس موفق شد پس از یک ماموریت مداری ۲۲ ساعته در تگزاس، مرحله فوقانی فضاپیمای استارشیپ را با استفاده از بازوهای مکانیکی برج پرتاب مهار کند؛ موفقیتی تاریخی که علیرغم لغو عملیات مهار بوستر مرحله اول و فرود هدایتشده آن در آبهای خلیج مکزیک به دست آمد.
- اسپیساکس در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ برای نخستین بار مرحله فوقانی استارشیپ را با بازوهای مکانیکی برج پرتاب با موفقیت مهار کرد.
- فضاپیمای شیپ ۴۲ پس از ماموریتی ۲۲ ساعته در قالب ۱۴ گردش مداری و استقرار ۲۶ ماهواره استارلینک به پایگاه استاربیس بازگشت.
- بوستر سوپرهوی به دلیل هشدار کمبود سوخت تلاش برای بازگشت به برج را لغو کرد و فرودی مهارشده در خلیج مکزیک به ثبت رساند.
- بازیابی مرحله مداری، دستاوردی حیاتی برای استفاده مجدد کامل از موشک است که نقشی بنیادین در ماموریتهای قمری آرتمیس ناسا ایفا میکند.
شرکت اسپیساکس در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مرحله فوقانی موشک استارشیپ را با استفاده از بازوهای مکانیکی غولپیکر برج پرتاب در جنوب تگزاس با موفقیت به دام انداخت. این فضاپیمای ۵۲ متری که با نام شیپ ۴۲ (Ship 42) شناخته میشود، پس از تکمیل یک ماموریت مداری ۲۲ ساعته مستقیماً به سمت سکوی پرتاب بازگشت و مهار شد؛ مانوری که نخستین بازیابی کامل مرحله بالایی این فضاپیما در محل پرتاب به شمار میرود.[1][5]
این مهار تاریخی تا حدی از دست رفتن بوستر مرحله اول موسوم به سوپرهوی را جبران کرد؛ بوستری که پیشتر در جریان پرواز، عملیات بازگشت به برج را لغو کرده بود. در پی اعلام هشدار کاهش سطح سوخت، این مرحله به سمت فرود مهارشده در خلیج مکزیک تغییر مسیر داد. با وجود این نتیجه دوگانه، بازیابی فضاپیمای مداری جهشی بزرگ به سوی ساخت پرتابههای کاملاً با قابلیت استفاده مجدد به حساب میآید.[2][7]
روند بازیابی مستلزم آن بود که فضاپیما از سرعت مداری بکاهد، حرارت شدید ورود مجدد به جو را تاب بیاورد و خود را با دقت میلیمتری با برج استاربیس همتراز کند. با روشن شدن موتورها برای قرار گرفتن فضاپیما در حالت شناور، دو بازوی فلزی غولپیکر گرداگرد بدنه بسته شدند و آن را در حالتی معلق بر فراز سکوی بتنی متوقف کردند.[1][5]
پرواز آزمایشی شماره ۱۵ در شامگاه ۱۳ نوامبر به فضا پرتاب شد و بلندپروازانهترین برنامه آزمایشی در تاریخ استارشیپ را کلید زد. در حالی که پروازهای قبلی روی زندهماندن فضاپیما در ورود به جو یا فرود یکپارچه در آب متمرکز بودند، هدف این ماموریت بازیابی دوگانه هر دو بخش موشک، یعنی بوستر سوپرهوی و فضاپیمای اصلی، روی سکوی پرتاب بود.[2][5]
تغییر مسیر اضطراری بوستر
مرحله نخست ماموریت زمانی با چالش مواجه شد که بوستر سوپرهوی پس از جدایی، مسیر بازگشت خود را آغاز کرد. دادههای تلهمتری وجود هشدار کمبود سوخت را نشان دادند و هدایتکنندگان پرواز را وادار کردند از تلاش برای مهار با برج صرفنظر کنند. بوستر با ایمنی به سوی دریا هدایت شد و پیش از انفجار نهایی، فرودی مهارشده را در خلیج مکزیک به ثبت رساند.[1][5]
اسپیساکس پیشتر در جریان پرواز شماره ۱۴ در اکتبر ۲۰۲۶ توانایی مهار بوستر سوپرهوی را به نمایش گذاشته بود، اما تکرار این دستاورد همزمان با بازیابی مرحله فوقانی در این پرتاب محقق نشد. مهندسان در حال حاضر مشغول تحلیل دادههای سوخت پیشران هستند تا علت نرسیدن بوستر به حاشیه ایمنی لازم برای فرود روی برج را شناسایی کنند.[2][7]
بهرغم انحراف بوستر، مرحله دوم فضاپیما به اوجگیری ادامه داد و با موفقیت در مدار پایینی زمین در ارتفاع تقریبی ۲۷۵ کیلومتری مستقر شد. فضاپیما سپس یک مرحله پرواز مداری آرام و بدون پیشرانه را در طول ۱۴ گردش مداری آغاز کرد؛ دورهای ۲۲ ساعته در فضا که به اسپیساکس امکان داد مدیریت حرارتی و سامانههای داخلی فضاپیما را در شرایط واقعی بسنجد.[3][5]
طی این فاز مداری، شیپ ۴۲ یک هدف تجاری ثانویه را نیز با موفقیت به سرانجام رساند. فضاپیما محمولهای شامل ۲۶ ماهواره پهنباند نسل جدید استارلینک وی۳ (Starlink V3) را در مدار پایینی زمین مستقر کرد؛ دستاوردی مشابه محموله پرواز ۱۴ که ظرفیت عملیاتی استارشیپ را به عنوان یک پرتابه باری سنگینوزن تایید میکند.[4][5]
مهار مرحله مداری
مهار مرحله فوقانی از نظر مهندسی چالشی به مراتب دشوارتر از بازیابی بوستر سوپرهوی محسوب میشود. مرحله دوم سرعت و مسافت بسیار بیشتری را تجربه میکند و هنگام تخلیه انرژی جنبشی مداری، تحت تنش حرارتی فوقالعادهای قرار میگیرد. سپر حرارتی آن باید کاملاً یکپارچه بماند تا پیش از احتراق نهایی برای فرود، از ساختار فولادی زیرین محافظت کند.[2][5]
در بعدازظهر ۱۴ نوامبر، شیپ ۴۲ پیشرانههای خود را برای خروج از مدار روشن کرد و در جو زمین فرو رفت. رهگیری زنده نشان داد که فضاپیما حین نزول بر فراز خلیج مکزیک، تعادل آیرودینامیکی خود را حفظ کرده است. سپس موتورهای رپتور روشن شدند و فضاپیما درست چند لحظه پیش از رسیدن به برج استاربیس، وضعیت خود را به حالت کاملاً عمودی درآورد.[1][6]
مهار موفقیتآمیز فضاپیما توسط بازوهای مکانیکی، ستون اصلی رویکرد طراحی اسپیساکس را اثبات میکند. با حذف پایههای فرود سنگین، وزن موشک کاهش یافته و ظرفیت حمل بار آن به حداکثر میرسد. همچنین این سامانه امکان بازگرداندن فوری فضاپیما به سکوی پرتاب را فراهم میسازد که عاملی حیاتی برای آمادهسازی سریع و استفاده مجدد از آن است.[5][7]
بیبیسی در گزارشی با اشاره به دقت خیرهکننده مورد نیاز برای این مانور اعلام کرد: «اسپیساکس این مهار تاریخی را با استفاده از بازوهای مکانیکی موسوم به چوبپانهها (Chopsticks) به انجام رساند.» این فناوری، حلقه مفقوده در مسیر اسپیساکس برای ساخت بزرگترین موشک کاملاً با قابلیت بازیابی سریع در جهان است که بنیادهای اقتصادی سفرهای فضایی را متحول میکند.[5][6]
پیامدهای ماموریت برای پروژه آرتمیس
این دستاورد اثرات بنیادینی بر برنامه آرتمیس ناسا خواهد داشت؛ برنامهای که برای ماموریتهای آتی ماه به شدت به استارشیپ وابسته است. آرتمیس ۳ که بازگشت انسان به سطح ماه را هدف گرفته، نیازمند نسخهای ویژه از استارشیپ به عنوان فرودگر قمری است. استفاده مجدد و سریع، برای پرتاب چندین پرواز تانکر با هدف سوختگیری مجدد فرودگر در مدار زمین نقشی حیاتی دارد.[2][7]
بدون توانایی مهار، بازرسی و پرتاب مجدد و سریع مرحله بالایی، معماری سوختگیری مداری با موانع لجستیکی بزرگی روبهرو میشد. مهار ۱۴ نوامبر ثابت کرد که این بدنه قادر است سفر را تاب بیاورد و دقیقاً به نقطه شروع بازگردد. مدیران ناسا این آزمایشهای پروازی را به عنوان گامهای اصلی و ضروری در مسیر کارزار اکتشاف ماه با دقت دنبال میکنند.[2][7]
اهداف درونی خود اسپیساکس نیز به سامانه بازوهای مکانیکی وابسته است. شبکه کنونی نسل جدید استارلینک نیازمند هزاران ماهواره است تا پوشش اینترنت پهنباند جهانی را حفظ کند. استقرار و ارتقای چنین ابرمنظومههایی مستلزم توالی پرتاب بیسابقهای است که تنها از عهده یک پرتابه سنگین با قابلیت استفاده مجدد کامل برمیآید.[5][7]
تاسیسات استاربیس در بوکا چیکا واقع در تگزاس، طی یک سال گذشته برای پشتیبانی از این عملیات بازیابی دوگانه دستخوش تغییرات گستردهای شد. برج پرتاب مجهز به بازوهای مکانیکی غولپیکر نشاندهنده یک سرمایهگذاری زیرساختی عظیم است. اکنون مهندسان بدنه شیپ ۴۲ مهارشده را ارزیابی میکنند تا میزان فرسودگی موتورها و سپر حرارتی آن را بسنجند.[5][7]
ارزیابی تجهیزات مهارشده
بررسیهای بصری اولیه روی فضاپیمای معلق نشان داد که علائم سوختگی سطحی وجود دارد، اما یکپارچگی ساختاری آن دستنخورده باقی مانده است. دادههای بهدستآمده از حسگرهای داخلی، جدول زمانی پرواز آزمایشی بعدی را تعیین خواهد کرد؛ اسپیساکس باید مشخص کند که این مرحله فوقانی پیش از دریافت مجوز پرواز دوباره به چه میزان تعمیرات و بازسازی نیاز دارد.[1][5]
از دست رفتن بوستر سوپرهوی، گرچه برای هدف مهار دوگانه یک گام رو به عقب است، اما دادههای حیاتی از شکست در اختیار مهندسان قرار میدهد. هشدار کمبود سوخت نشان میدهد که الگوی صعود یا سازوکارهای انتقال پیشران احتمالاً به اصلاحات نرمافزاری نیاز دارند؛ دادههایی که اسپیساکس همواره از آنها برای بازطراحی سریع فضاپیماهایش بهره برده است.[2][5]
مقدمات پرواز ۱۶ در مجتمع ساخت استارفکتوری در جریان است. پیشبینی میشود در ماموریت آینده، با استفاده از آموختههای پرتاب ۱۳ نوامبر، تلاش برای مهار دوگانه هر دو مرحله مجدداً تکرار شود. دریافت مجوز قانونی از اداره هوانوردی فدرال آمریکا منوط به نتیجه بررسیهای مربوط به تغییر مسیر بوستر به سمت آب خواهد بود.[5][7]
عظمت موشک استارشیپ بهگونهای است که اهمیت موفقیت ۱۴ نوامبر را دوچندان میکند. این موشک با ارتفاع ۱۲۱ متری در حالت کامل، بیش از ۱۶ میلیون پوند نیروی رانش در لحظه پرتاب تولید میکند. مدیریت انرژی جنبشی مرحله بالایی هنگام فرود نیازمند دقت میلیمتری سامانههای رهگیری خودکار برج است.[2][5]
اوج ظرافت در مهندسی پرتاب
بازوهای مکانیکی که روی یک سامانه ریلی متصل به برج پرتاب حرکت میکنند، باید موشک در حال سقوط را بهصورت فعال رهگیری کنند. با نزدیک شدن فضاپیما، بازوها موقعیت خود را با مسیر حرکت و سرعت فضاپیما تطبیق میدهند. فرآیند نهایی مهار بر پایههای نگهدارندهای متکی است که درست در زیر بالههای آیرودینامیکی جلویی تعبیه شدهاند.[1][5]
این سازوکار مهار نیاز به پایههای فرود تاشو و سنگین را که در موشکهای کوچکتر فالکون ۹ استفاده میشد کاملاً برطرف میکند. برای موشکی با ابعاد استارشیپ، پایههای فرود وزن زیادی تحمیل میکردند که ظرفیت حمل بار مداری را به شدت کاهش میداد. روش مهار با برج، وزن سازه را به نفع پیچیدگی تاسیسات زمینی کاهش میدهد.[2][7]
استقرار موفق ۲۶ ماهواره استارلینک وی۳ در طول فاز مداری، نشاندهنده کارآمدی سازوکار پرتاب بار این فضاپیماست. برخلاف موشکهای سنتی که از دماغه محافظ استاندارد استفاده میکنند، استارشیپ از یک درگاه تخلیه ویژه موسوم به «توزیعکننده پز» بهره میبرد و ماهوارهها در حالی که فضاپیما موقعیت مداری پایدار خود را حفظ میکند به نوبت به بیرون رانده میشوند.[4][5]
کارزار آزمونهای گامبهگام اسپیساکس در طول سال ۲۰۲۶ شتابی چشمگیر به خود گرفته است. پرواز ۱۴ در سپتامبر نخستین مهار موفق بوستر را رقم زد، در حالی که پرواز ۱۵ با بازیابی مرحله مداری، مرزهای توانایی مهندسی را جابهجا کرد. این توالی سریع با تکیه بر تولید پیوسته سازهها در مجموعه صنعتی استاربیس محقق شده و به شرکت اجازه میدهد با سرعتی بیسابقه پرواز کند، نقصها را بیابد و اصلاح کند.[5][7]
پیامدهای زیستمحیطی این برنامه آزمایشی همچنان محل بحث میان ساکنان محلی و نهادهای قانونگذار است. فرود مهارشده بوستر سوپرهوی در خلیج مکزیک درون محدودههای ایمنی از پیش تعیینشده انجام گرفت؛ با این حال انفجار متعاقب آن نیازمند ارائه گزارشهای رسمی به سازمانهای زیستمحیطی برای اطمینان از رعایت کامل شیوهنامههای ایمنی دریایی است.[2][7]
با استقرار شیپ ۴۲ در تاسیسات تگزاس، تمرکز تیمها به تحلیل فنی پس از پرواز معطوف شده است. هفتههای پیش رو نشان خواهد داد که آیا کاشیهای حرارتی و موتورهای رپتور پس از گذر از مدار در وضعیتی باقی ماندهاند که برای پرواز مجدد سریع آماده باشند یا خیر. کارکرد موفق بازوهای مکانیکی برج به شکلی قطعی نشان داد که مهار موشک در هوا، روشی قابل اتکا برای بازیابی سازههای فضایی است.[1][5]
منابع
- [1]CBS News — SpaceX pulls off dramatic midair catch of Starship rocket after fiery plunge from orbit مطالعه در CBS News →
- [2]PBS News — SpaceX's Starship returns from orbit and is captured by launch pad arms in a dramatic first مطالعه در PBS News →
- [3]Anadolu Agency — SpaceX makes history as robotic arms catch Starship after orbital flight مطالعه در Anadolu Agency →
- [4]Universe Today — Baby, She's Back! SpaceX Catches a Starship From Orbit for First Time مطالعه در Universe Today →
- [5]The Guardian — SpaceX’s Starship returns to launch pad from orbit in victory for company مطالعه در The Guardian →
- [6]BBC — SpaceX catches part of its Starship rocket on return to Earth مطالعه در BBC →
- [7]The New York Times — SpaceX is betting mechanical arms can ‘catch’ its reusable rockets. مطالعه در The New York Times →
نمودارها، نقشهها و تصاویر
گاهشمار رویداد
آبان ۱۴۰۵
مهار موفق مرحله دوم استارشیپ با بازوهای مکانیکی برج؛ بوستر سوپرهوی در خلیج مکزیک فرود آمد
پرتاب پرواز ۱۵ استارشیپ به مدار همزمان با ناکامی در بازیابی بوستر
مهر ۱۴۰۵
تلاش اسپیساکس برای نخستین پرواز مداری استارشیپ با هدف استقرار محموله استارلینک V3
اسپیساکس استارشیپ را مونتاژ کرد و تمرین سوختگیری را پیش از نخستین تلاش برای پرواز مداری به پایان رساند
روند رویداد تا امروز
روند توسعه پروازهای مداری استارشیپ با آمادهسازی برای پرواز ۱۴ آغاز شد. تا تاریخ ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، اسپیساکس پرتابگر ۱۲۴ متری استارشیپ و سوپر هوی را بهطور کامل در پایگاه استاربیس مونتاژ کرد و تمرین سوختگیری برودتی آن را به پایان رساند. مهندسان همچنین سیستمهای فیلتراسیون بوستر سوپر هوی را ارتقا دادند تا از انسداد ناشی از یخزدگی که در پرواز ۱۳ رخ داده بود، جلوگیری کنند.
پرواز ۱۴ بهعنوان نخستین ورود برنامهریزیشده سیستم به یک مدار پایدار با ارتفاع ۲۷۵ کیلومتری و مدتزمان ۱۰ ساعته طراحی شد. هدف از این پرواز، اعتبارسنجی معماری پرتابگرهای فوقسنگین، بررسی مکانیسم استقرار محموله در محیط ریزگرانش و مواجهه مرحله فوقانی با بارهای حرارتی بالاتر در طول ورود مجدد مداری نسبت به آزمایشهای زیرمداری پیشین بود.
در روز دوشنبه، ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، اسپیساکس نخستین تلاش برای پرتاب کاملاً مداری فضاپیمای استارشیپ را با هدف استقرار ۲۶ ماهواره نسل جدید استارلینک نسخهی ۳ آغاز کرد. زمان این پرتاب پیش از این به تأیید نهایی مجوز از سوی اداره هوانوردی فدرال بستگی داشت.
این برنامه سپس به پرواز ۱۵ رسید که در روز جمعه به فضا پرتاب شد. موشک ۱۲۰ متری استارشیپ مرحله فوقانی خود را برای یک حضور طولانیمدت در مدار قرار داد تا به مهندسان اجازه دهد قابلیتهای کلیدی مدیریت حرارتی و استارت مجدد موتورها در خلأ را بیازمایند؛ فناوریهایی که برای توسعه سوختگیری مداری مورد نیاز برنامه قمری آرتمیس ناسا حیاتی هستند.
پرواز ۱۵ با بازگشت فضاپیمای شیپ ۴۲ به پایگاه استاربیس و مهار تاریخی آن توسط بازوهای مکانیکی برج پرتاب به پایان رسید. با وجود موفقیت در بازیابی مرحله مداری، نقص فنی و هشدار کمبود سوخت در بوستر مرحله اول باعث شد تا این بخش از موشک به جای بازگشت به برج، در خلیج مکزیک فرود آورده شود.




