رفتن به محتوای اصلی
فیلترینگتلگرام· 7 دقیقه مطالعه· در فناوری

مسدود شدن تلگرام در عراق و اردن؛ محدودیت‌های جدید به بهانه امنیت ملی

دولت‌های عراق و اردن در اقداماتی همزمان و با استناد به دلایل امنیت ملی و مقابله با محتوای افراطی، دسترسی به پیام‌رسان تلگرام را مسدود کردند. این تصمیم در حالی اتخاذ شده است که اجرای فنی این محدودیت‌ها همواره با چالش عبور کاربران از طریق ابزارهای دور زدن فیلترینگ مواجه است.

به قلم ایمان شریعتی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

شرط اساسی برای موفقیت هر طرح مسدودسازی در سطح ملی، توانایی زیرساخت‌های مخابراتی در قطع کامل دسترسی به سرورهای هدف و جلوگیری از دور زدن این محدودیت‌ها است. با این حال، در اکوسیستم فعلی اینترنت که ابزارهای تغییر آی‌پی و پروکسی‌های داخلی به وفور یافت می‌شوند، این شرط به ندرت به طور کامل محقق می‌شود.

اکنون دو کشور همسایه در خاورمیانه در حال آزمایش مجدد این محدودیت فنی هستند تا کنترل خود را بر فضای دیجیتال دیکته کنند. مقام‌های دولتی در اردن و عراق روز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ (۱۶ نوامبر ۲۰۲۶) در بیانیه‌هایی جداگانه اما همزمان، از مسدود شدن پیام‌رسان تلگرام در شبکه‌های اینترنتی خود خبر دادند.[1]

این تصمیم که به طور رسمی با هدف حفاظت از امنیت ملی و مقابله با محتوای افراطی اتخاذ شده است، نشان‌دهنده رویکرد سخت‌گیرانه‌تر دولت‌های منطقه در قبال پلتفرم‌های دیجیتال است. اداره امنیت عمومی اردن در بیانیه رسمی خود اعلام کرد که این محدودیت با هدف تقویت امنیت دیجیتال و حفاظت از کاربران اعمال شده است.[1]

این نهاد امنیتی تاکید کرد که جلوگیری از انتشار محتوای افراطی و رادیکال که امنیت جامعه را تهدید می‌کند، دلیل اصلی این تصمیم بوده است. در سوی دیگر مرز، کمیسیون ارتباطات و رسانه‌های عراق نیز با صدور دستوری مشابه، پلتفرم تلگرام را به عدم رعایت الزامات قانونی و نظارتی این کشور متهم کرد.[1][3]

این کمیسیون اعلام کرد که شرکت ارائه‌دهنده خدمات، اقدامات لازم را برای رسیدگی به محتوای مغایر با مقررات انجام نداده است. این دو بیانیه همزمان، موجی از نگرانی‌ها را در میان فعالان حقوق دیجیتال و کسب‌وکارهای محلی برانگیخته است.[1][4]

تلگرام که در سال ۲۰۱۳ تاسیس شد، در خاورمیانه به عنوان یکی از اصلی‌ترین ابزارهای ارتباطی شناخته می‌شود و مسدودسازی آن می‌تواند جریان اطلاعات را برای ده‌ها میلیون کاربر به شدت مختل کند.[2][3]

ریشه‌های امنیتی و بحران‌های منطقه‌ای

تصمیم دولت اردن در شرایطی اتخاذ شده است که این کشور به تازگی شاهد یک رویداد امنیتی کم‌سابقه بود. در تاریخ اول آبان (۲۳ اکتبر)، حمله‌ای مرگبار به یک کلیسای ارتدکس در استان کرک در جنوب اردن به کشته شدن ۹ نفر و زخمی شدن بیش از ۳۰ تن دیگر منجر شد.[2][3]

پس از این حادثه، ارتش اردن حملات هوایی متعددی را در خاک سوریه انجام داد که به گفته مقام‌های این کشور، مواضع شبه‌نظامیان داعش را هدف قرار داده بود. در جریان این حملات هوایی، بیش از ۲۰ شبه‌نظامی کشته شدند.[2]

تصویرسازی: اجرای فیلترینگ نیازمند مسدودسازی پورت‌ها و ترافیک در سطح زیرساخت‌های مخابراتی است.

دادگاه امنیت دولتی اردن نیز روز یکشنبه، سه نفر از عوامل این حمله را به اعدام محکوم کرد. مقام‌های اردنی به طور مستقیم اپلیکیشن تلگرام را به این حمله خاص مرتبط نکرده‌اند، اما تاکید دارند که گروه‌های افراطی از این پلتفرم برای سازماندهی و انتشار بیانیه‌های خود استفاده می‌کنند.[2][3]

اداره امنیت عمومی اردن از شهروندان خواسته است تا از تعامل با حساب‌های ناشناس و پیوندهای مشکوک خودداری کنند. علاوه بر حادثه کلیسا، اردن در اواسط آبان نیز شاهد کشته شدن یک مامور امنیتی و زخمی شدن یک نفر دیگر در یک حمله با سلاح سرد در شهر امان بود.[2][3]

این سلسله حوادث امنیتی، فشارها بر دولت برای کنترل بیشتر بر ابزارهای ارتباطی رمزنگاری‌شده را به شدت افزایش داده است. در عراق اما، رویکرد دولت بیشتر بر مبنای الزامات نظارتی و قانونی تنظیم شده است تا واکنش به یک بحران امنیتی فوری.[2][4]

ضرب‌الاجل‌های قانونی و رویکرد نظارتی

کمیسیون ارتباطات و رسانه‌های عراق به شرکت تلگرام یک ضرب‌الاجل ۳۰ روزه داده است تا وضعیت حقوقی خود را با قوانین این کشور تطبیق دهد و برای جلوگیری از تخلفات همکاری کند. سازمان رسانه و ارتباطات عراق در بیانیه خود بر این موضوع پافشاری کرده است.[3][4]

این سازمان تصریح کرد: «شرکت ارائه‌دهنده خدمات، اقدامات لازم را برای رسیدگی به محتوای مغایر با مقررات منتشرشده در این پلتفرم انجام نداده و از قوانین عراق پیروی نکرده است.» این نهاد تاکید کرد که این تصمیم بر اساس دستور مستقیم نخست‌وزیر عراق اتخاذ شده است.[1]

این کمیسیون هدف از این اقدام را وادار کردن تلگرام به بازبینی محتوای منتشر شده توسط کاربران عراقی و جلوگیری از ترویج خشونت و نفرت‌پراکنی عنوان کرده است. با این حال، مشخص نیست که پس از پایان این مهلت ۳۰ روزه، در صورت عدم تمکین تلگرام، چه اقدامات تنبیهی بیشتری در انتظار این پلتفرم خواهد بود.[3][4]

مسدودسازی تلگرام در عراق اتفاق جدیدی نیست و این پلتفرم پیش از این نیز طعم فیلترینگ را در این کشور چشیده است. در آگوست ۲۰۲۳، دولت عراق به دلیل نگرانی از نشت اطلاعات شخصی شهروندان و اسناد دولتی، تلگرام را برای حدود یک هفته مسدود کرد.[3][4]

همچنین در آوریل ۲۰۲۶، دسترسی به این پیام‌رسان در استان‌های فدرال عراق محدود شد، هرچند در منطقه اقلیم کردستان همچنان در دسترس باقی ماند. در ماه مه همان سال، پس از آنکه دولت اعلام کرد تلگرام متعهد به رعایت قوانین شده است، این محدودیت‌ها به طور موقت لغو گردید.[2][4]

بسیاری از کسب‌وکارها و شهروندان برای ارتباطات روزمره به تلگرام وابسته‌اند.

چالش‌های فنی در اجرای فیلترینگ

از منظر فنی، مسدود کردن پلتفرمی مانند تلگرام که از معماری توزیع‌شده و پروتکل‌های رمزنگاری پیچیده استفاده می‌کند، برای ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی چالشی جدی است. تلگرام از فناوری‌هایی مانند پروکسی‌های داخلی برای دور زدن فیلترینگ استفاده می‌کند که اثربخشی مسدودسازی را کاهش می‌دهد.

این قابلیت‌های فنی باعث می‌شود که مسدودسازی در سطح آدرس‌های آی‌پی یا سیستم نام دامنه به تنهایی کارساز نباشد. کاربران معمولا بلافاصله پس از اعمال محدودیت‌ها، به استفاده از شبکه‌های خصوصی مجازی و پروکسی‌های درون‌برنامه‌ای روی می‌آورند که کنترل جریان داده‌ها را برای دولت‌ها دشوارتر می‌سازد.

با این وجود، اعمال فیلترینگ می‌تواند باعث اختلالات گسترده در دسترسی کاربران عادی شود. گزارش‌ها از اردن حاکی از آن است که کاربران از روز دوشنبه با مشکلاتی در اتصال به سرورهای تلگرام و ارسال یا دریافت پیام‌ها و فایل‌های چندرسانه‌ای مواجه شده‌اند.[1]

این اختلالات نشان می‌دهد که شرکت‌های مخابراتی در حال اجرای دستورات دولتی از طریق مسدودسازی پورت‌ها و ترافیک‌های مرتبط با سرورهای شناخته‌شده تلگرام هستند. با این حال، تجربه کشورهای دیگر نشان داده است که این روش‌ها معمولا به یک رقابت فنی مداوم میان مهندسان پلتفرم و فیلترچی‌های دولتی تبدیل می‌شود.

این اختلالات نشان می‌دهد که شرکت‌های مخابراتی در حال اجرای دستورات دولتی از طریق مسدودسازی پورت‌ها و ترافیک‌های مرتبط با سرورهای شناخته‌شده تلگرام هستند.

موقعیت متزلزل تلگرام در عرصه جهانی

تصمیمات اخیر عراق و اردن، فشارها بر تلگرام و بنیان‌گذار آن، پاول دوروف را در سطح بین‌المللی افزایش می‌دهد. این پیام‌رسان اکنون به یکی از اصلی‌ترین کانال‌های ارتباطی برای نزدیک به ۱۰ درصد از جمعیت خاورمیانه تبدیل شده است و ده‌ها میلیون کاربر فعال در این منطقه دارد.[2]

پاول دوروف که دارای تابعیت‌های روسیه، فرانسه و امارات متحده عربی است و در دبی مستقر می‌باشد، همواره بر حفظ حریم خصوصی کاربران تاکید داشته است. این رویکرد، تلگرام را به پناهگاهی برای فعالان مدنی و در عین حال محیطی جذاب برای گروه‌های افراطی تبدیل کرده است.[1][2]

در ماه آگوست ۲۰۲۶، مقامات فرانسوی دوروف را در فرودگاهی در پاریس بازداشت کردند. او پس از چهار روز بازداشت، با قرار وثیقه ۵ میلیون یورویی آزاد شد، اما همچنان با تحقیقات قضایی در چندین کشور اروپایی به اتهام تسهیل فعالیت‌های مجرمانه در پلتفرم خود روبرو است.[1]

روسیه نیز در ماه جولای ادعا کرد که تلگرام برای سازماندهی حملات توسط جاسوسان اوکراینی استفاده می‌شود و اتهاماتی را علیه دوروف مطرح کرد. این در حالی است که خود دوروف در سال ۲۰۱۴ پس از مقاومت در برابر خواسته‌های دولت روسیه، این کشور را ترک کرده بود.[2]

پاول دوروف، بنیان‌گذار تلگرام، همواره بر مقاومت در برابر درخواست‌های سانسور تاکید داشته است.

اکنون با اضافه شدن عراق و اردن به فهرست کشورهایی که تلگرام را محدود کرده‌اند، تعداد دولت‌هایی که این پلتفرم را به طور دائم یا موقت مسدود کرده‌اند به حدود ۱۲ کشور می‌رسد. کشورهایی مانند هند، ویتنام، کوبا و ایران نیز پیش از این محدودیت‌هایی را اعمال کرده‌اند.[1]

حاکمیت دیجیتال و پیامدهای اجتماعی

اقدامات اخیر نشان‌دهنده تمایل فزاینده دولت‌های خاورمیانه برای اعمال حاکمیت دیجیتال و کنترل بیشتر بر جریان اطلاعات در فضای مجازی است. دولت‌ها تلاش می‌کنند تا پلتفرم‌های بین‌المللی را وادار به پاسخگویی در برابر قوانین محلی و نهادهای امنیتی خود کنند.

اردن پیش از این نیز در دسامبر ۲۰۲۲ شبکه اجتماعی تیک‌تاک را مسدود کرده بود. مقامات اردنی در آن زمان دلیل این اقدام را انتشار ویدیوهایی عنوان کردند که به گفته آن‌ها باعث تحریک به خشونت می‌شد. این سابقه نشان می‌دهد که دولت اردن در برخورد با پلتفرم‌های خارجی رویکردی قاطع دارد.[2]

مسدودسازی تلگرام پیامدهای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی برای کاربران در این دو کشور خواهد داشت. بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک، رسانه‌های محلی و نهادهای آموزشی برای ارتباطات روزمره و اطلاع‌رسانی به کانال‌ها و گروه‌های تلگرامی وابسته هستند و این محدودیت‌ها می‌تواند به اقتصاد دیجیتال آسیب برساند.

در نهایت، موفقیت این محدودیت‌ها نه تنها به توانایی فنی دولت‌ها در مسدودسازی، بلکه به میزان وابستگی کاربران به این پلتفرم بستگی دارد. تجربه منطقه‌ای نشان داده است که در صورت وجود تقاضای بالا، کاربران همواره راه‌هایی برای دور زدن موانع دیجیتال پیدا خواهند کرد، حتی اگر این کار به قیمت کاهش کیفیت ارتباطات تمام شود.

نکات کلیدی

  • دولت‌های عراق و اردن در اقدامی همزمان دسترسی به پیام‌رسان تلگرام را به دلایل امنیت ملی مسدود کردند.
  • اردن این تصمیم را در پی حمله مرگبار به یک کلیسا و با هدف مقابله با محتوای افراطی اتخاذ کرده است.
  • عراق به شرکت تلگرام ۳۰ روز فرصت داده تا وضعیت حقوقی خود را با قوانین این کشور تطبیق دهد.
  • دور زدن فیلترینگ از طریق پروکسی‌ها و شبکه‌های خصوصی مجازی، اثربخشی این محدودیت‌ها را با چالش مواجه می‌کند.

آنچه نمی‌دانیم

  • مشخص نیست پس از پایان ضرب‌الاجل ۳۰ روزه عراق، در صورت عدم همکاری تلگرام چه اقدامات تنبیهی اعمال خواهد شد.
  • هنوز معلوم نیست آیا تلگرام برای رفع این محدودیت‌ها حاضر به تغییر سیاست‌های تعدیل محتوای خود در این دو کشور خواهد بود یا خیر.
نهادهای امنیتی 40%نهادهای نظارتی 35%مدافعان حقوق دیجیتال 25%
نهادهای امنیتی
معتقدند پلتفرم‌های رمزنگاری‌شده به ابزاری برای سازماندهی گروه‌های افراطی و جرایم سایبری تبدیل شده‌اند.
نهادهای نظارتی
تاکید دارند که شرکت‌های فناوری باید به قوانین محلی احترام گذاشته و در زمینه تعدیل محتوا پاسخگو باشند.
مدافعان حقوق دیجیتال
هشدار می‌دهند که مسدودسازی پلتفرم‌ها به بهانه امنیت، جریان آزاد اطلاعات و اقتصاد دیجیتال را تهدید می‌کند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • صاحبان کسب‌وکارهای کوچک محلی
  • تیم مهندسی و مدیریت تلگرام

منابع

پوشش منابع

4 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

نهادهای امنیتی 40%نهادهای نظارتی 35%مدافعان حقوق دیجیتال 25%
  1. [1]رادیو فردامدافعان حقوق دیجیتال

    عراق و اردن دسترسی به پیام‌رسان تلگرام را مسدود کردند

    مطالعه در رادیو فردا →
  2. [2]The Nationalنهادهای امنیتی

    Jordan and Iraq ban Telegram over national security concerns

    مطالعه در The National →
  3. [3]Forbes Middle Eastنهادهای نظارتی

    Jordan, Iraq Block Telegram Messaging App Over Security Concerns

    مطالعه در Forbes Middle East →
  4. [4]Kurdistan24نهادهای نظارتی

    Iraq orders Telegram blocked over alleged legal and security violations

    مطالعه در Kurdistan24 →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار فناوری با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.