معرفی ارقام جدید برنج مقاوم به خشکی؛ رقم «هستی» ناجی شالیزارهای ایران می‌شود

شالیزارهای شمال ایران قرن‌هاست که بر یک قانون نانوشته استوارند: آب فراوان. برای به ثمر نشستن خوشه‌های برنج، زمین باید غرقاب باشد؛ شرطی که با افت ۵۰ درصدی ذخایر برخی سدهای مازندران و کاهش شدید بارش‌ها، دیگر در استان‌های شمالی صدق نمی‌کند. وقتی آب کافی در مخازن نیست، یا باید هزاران هکتار شالیزار را رها کرد و یا بیولوژی خود گیاه را تغییر داد.[3]

مؤسسه تحقیقات برنج کشور مسیر دوم را انتخاب کرده است. علی‌اکبر عبادی، رئیس این مؤسسه، در روز یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵ (۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶) از معرفی ارقام جدید برنج متحمل به تنش خشکی خبر داد. این ارقام با هدف حفظ پایداری تولید در روزهای سخت کم‌آبی توسعه یافته‌اند تا جایگزین ارقام سنتی در مزارع آسیب‌پذیر شوند.[1][2]

عبادی در تشریح این دستاورد اعلام کرد: «توسعه ارقام سازگار با تغییر اقلیم و متحمل به تنش خشکی، از محورهای اصلی برنامه‌های تحقیقاتی مؤسسه است و ارقام جدید با هدف حفظ پایداری تولید در شرایط کم‌آبی و کاهش خسارت ناشی از تنش‌های محیطی معرفی می‌شوند». این تغییر رویکرد، یک شیفت استراتژیک برای حفظ امنیت غذایی کشور محسوب می‌شود.[1]

ستاره این رونمایی، رقم جدیدی به نام «هستی» است. بیولوژی این گیاه به گونه‌ای مهندسی شده که بتواند در برابر تنش‌های خشکی در اواخر فصل زراعی مقاومت کند. اواخر تابستان دقیقاً زمانی است که شالیزارها برای پر شدن دانه‌ها به آب نیاز دارند، اما رودخانه‌ها به پایین‌ترین سطح خود می‌رسند.[1]

رئیس مؤسسه تحقیقات برنج کشور درباره این رقم خاص تأکید کرد: «این رقم با هدف پایداری تولید در شرایط تنش خشکی در اواخر فصل و برخورداری از ویژگی‌های مطلوب زراعی و کیفی توسعه یافته است». با کشت این رقم، کشاورزان می‌توانند با حداقل آب در ماه‌های مرداد و شهریور، فصل زراعی را با موفقیت به پایان برسانند.[1]

یکی از بزرگترین دغدغه‌های مصرف‌کنندگان ایرانی، از دست رفتن عطر و طعم اصیل برنج در ارقام پرمحصول است. محققان برای رفع این نگرانی، روی کیفیت پخت تمرکز ویژه‌ای داشته‌اند. ارقام جدید علاوه بر عملکرد بالا در واحد سطح، بازارپسندی مطلوبی دارند تا هم کشاورز سود ببرد و هم ذائقه سخت‌پسند ایرانی راضی بماند.[1][2]

در حال حاضر، طرح‌های توسعه ارقام پرمحصول در سطح ۴۰۰۰ هکتار از شالیزارهای مازندران در حال اجراست. اما تولید بذر در آزمایشگاه تنها نیمی از راه است. برای انتقال این دانش به مزارع، مؤسسه تحقیقات برنج برنامه‌هایی برای ایجاد سایت‌های الگویی تدارک دیده است تا محققان به صورت مستقیم در کنار شالیکاران حضور یابند.[1]

در نهایت، بقای صدها هزار هکتار شالیزار در ایران به این نوآوری‌های علمی گره خورده است. با ورود ارقام مقاوم به خشکی مانند «هستی» به چرخه کشاورزی کشور در پاییز ۱۴۰۵، شالیکاران می‌توانند با وجود آسمان بخیل، همچنان خوشه‌های طلایی برنج را برداشت کنند و عطر برنج ایرانی را در آشپزخانه‌ها زنده نگه دارند.[3]