پرونده شواهد علمی والیبال: چرا ضعف عضلات مرکزی بار شانه را ۳۴ درصد افزایش می‌دهد و نوسانات پرش تاثیری بر خستگی روز بعد ندارد؟

ضعف عضلات مرکزی (Core) و چرخش ناقص تنه، دلیل اصلی افزایش ۳۴ درصدی بار مکانیکی روی مفصل شانه در هنگام اسپک زدن است. از سوی دیگر، برخلاف باور مربیان، نوسانات عادی در تعداد پرش‌های روزانه یک بازیکن، تاثیر معناداری بر خستگی عصبی-عضلانی او در صبح روز بعد ندارد. این دو یافته کلیدی، تمرکز پروتکل‌های ریکاوری در طول فصل را از «شمارش صرف پرش‌ها» به «حفظ کارایی زنجیره حرکتی» تغییر داده‌اند.[1][4][6]

اسپک زدن در والیبال یک فرآیند حرکتی پروگزیمال به دیستال (از مرکز به محیط) است. اندام تحتانی و تنه مسئول تولید حدود ۵۵ درصد از انرژی جنبشی در هنگام ضربه هستند. هنگامی که این زنجیره به درستی عمل می‌کند، نیروی تولید شده از طریق لگن، ستون فقرات و کتف به صورت یکپارچه به بازو منتقل می‌شود و نیازی به فشار مضاعف بر مفصل شانه نیست.[4]

اما زمانی که تنه دچار ضعف یا خستگی می‌شود، شانه باید تاوان آن را بپردازد. بر اساس مقاله‌ای که در دسامبر ۲۰۲۴ در پلتفرم اسکولاستیکا (Scholastica) منتشر شد، محققان دریافتند که «کاهش ۲۰ درصدی تولید انرژی توسط تنه می‌تواند بار روی شانه را تا ۳۴ درصد افزایش دهد تا همان سطح عملکرد حفظ شود.» این جبران مکانیکی، عامل اصلی تاندینوپاتی و پارگی‌های روتاتور کاف در اسپکرها است و نشان می‌دهد چرا تقویت ایزوله شانه بدون توجه به عضلات مرکزی با شکست مواجه می‌شود.[4]

در بخش پایین‌تنه، مدیریت «زانوی جهندگان» (تاندینوپاتی کشکک) سال‌ها بر پایه محدود کردن وسواس‌گونه تعداد پرش‌ها استوار بود. با این حال، یک مطالعه در سال ۲۰۲۶ بر روی ۱۴ ورزشکار زن در لیگ دسته اول NCAA آمریکا، این رویکرد را به چالش کشید. محققان نمرات استاندارد (Z-scores) بار پرش روزانه را در طول ۲۲ روز از فصل مسابقات به دقت بررسی کردند.[1]

نتایج نشان داد که انحرافات روزمره در تعداد پرش‌ها (کم، متوسط، زیاد) تاثیر بسیار ناچیزی بر عملکرد پرش متقابل (CMJ) در صبح روز بعد دارد. همبستگی بین نمرات بار کاری و معیارهای نیروی پرش از نظر آماری بی‌معنی بود (P ≥ 0.130). سیستم عصبی-عضلانی ورزشکاران حرفه‌ای به این نوسانات خرد عادت کرده است و افت توان معمولاً ناشی از عوامل دیگری نظیر کیفیت خواب یا تغذیه است.[1]

به همین دلیل، استراحت مطلق در طول فصل دیگر به عنوان یک استراتژی ریکاوری موثر شناخته نمی‌شود. استراحت کامل باعث کاهش ظرفیت تحمل بار در تاندون کشکک می‌شود. فیزیولوژیست‌ها اکنون انقباضات ایزومتریک (مانند نگه داشتن اسکوات اسپلیت) را برای حفظ سفتی تاندون بدون ایجاد خستگی متابولیک تجویز می‌کنند تا بافت‌ها در طول ماه‌های پرفشار مسابقات تحلیل نروند.[2][6]

تحلیل‌های بیومکانیکی همچنین تفاوت‌های جنسیتی معناداری را در مکانیک پرش نشان می‌دهند. مطالعه‌ای در ژورنال تیلور و فرانسیس (Taylor & Francis) در سال ۲۰۱۹ تایید کرد که مردان در هنگام نزدیک شدن به تور از سرعت بیشتر، نوسان پویاتر بازوها و کاهش بیشتر مرکز ثقل استفاده می‌کنند، در حالی که زنان استراتژی‌های فعال‌سازی عصبی-عضلانی متفاوتی را در پای غالب به کار می‌گیرند که نیازمند برنامه‌های پیشگیری از آسیب اختصاصی است.[3]

با وجود این پیشرفت‌ها در درک بیومکانیک پایین‌تنه، اندازه‌گیری دقیق بار شانه در شرایط مسابقه همچنان یک چالش است. مجله پزشکی ورزشی اسپتار (Aspetar) در سال ۲۰۲۵ گزارش داد که برخلاف پرش‌ها که با شتاب‌سنج‌های تجاری به راحتی قابل ردیابی هستند، هیچ ابزار معتبری برای سنجش بار شانه در والیبال وجود ندارد و تلاش‌ها برای استفاده از حسگرهای بیسبال در این ورزش با شکست مواجه شده است.[5]

تا زمانی که فناوری حسگرهای پوشیدنی برای ثبت دقیق گشتاور شانه در حین بازی توسعه یابد، کادر پزشکی تیم‌ها باید به ارزیابی‌های بالینی تکیه کنند. حفظ دامنه حرکتی قفسه سینه و قدرت چرخشی تنه، در کنار مدیریت هوشمندانه انقباضات ایزومتریک زانو، تنها مسیر اثبات‌شده برای عبور از یک فصل فشرده بدون افت عملکرد است.[4][5][6]