سازمان جهانی بهداشت نقشه راه جهانی مقابله با فشار خون بارداری را رونمایی کرد

سازمان جهانی بهداشت (WHO) در هشتم اکتبر ۲۰۲۶، نقشه راه جهانی جدیدی را برای مقابله با اختلالات فشار خون بارداری رونمایی کرد. این برنامه ده‌ساله که تا سال ۲۰۳۵ ادامه خواهد داشت، با هدف کاهش چشمگیر مرگ‌ومیر مادران و نوزادان در سراسر جهان تدوین شده است.[1][2]

این سند استراتژیک در جریان کنفرانس جهانی انجمن طب مادر و جنین معرفی شد. تمرکز اصلی این برنامه بر روی پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مدیریت بالینی شرایطی مانند پره‌اکلامپسی و اکلامپسی است که همچنان جان هزاران زن را در دوران بارداری تهدید می‌کنند.[2][3]

بر اساس آمارهای منتشر شده، اختلالات فشار خون حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از کل بارداری‌ها را در سطح جهان تحت تاثیر قرار می‌دهند. این عوارض به تنهایی عامل حدود ۱۶ درصد از کل مرگ‌ومیرهای مادران در سراسر دنیا به شمار می‌روند.[1][4]

این درصد بالا معادل مرگ سالانه حدود ۴۲ هزار مادر باردار است. علاوه بر این، عوارض ناشی از فشار خون بالا در دوران بارداری، سالانه منجر به بیش از ۵۰۰ هزار مورد مرده‌زایی و مرگ نوزادان در روزهای نخست زندگی می‌شود.[2][5]

بحران دسترسی به مراقبت‌های اولیه

یکی از چالش‌های اساسی که در این نقشه راه به آن اشاره شده، فقدان دسترسی پایدار به امکانات اولیه تشخیصی است. در بسیاری از کشورهای کم‌درآمد، زنان باردار هنوز به اندازه‌گیری منظم فشار خون و آزمایش‌های ساده پروتئین ادرار دسترسی ندارند.[1][6]

علاوه بر کمبود تجهیزات تشخیصی، دسترسی به داروهای حیاتی نیز با موانع جدی روبه‌رو است. داروهای ارزان و موثری مانند آسپرین، داروهای کاهنده فشار خون و سولفات منیزیم در بسیاری از مراکز درمانی مناطق محروم به میزان کافی یافت نمی‌شوند.[2][3]

ضعف در سیستم‌های ارجاع بیماران و کمبود شدید کارکنان آموزش‌دیده بهداشتی، این بحران را تشدید کرده است. محدودیت در خدمات اورژانس مامایی باعث می‌شود تا مداخلات نجات‌بخش برای مادرانی که دچار وضعیت بحرانی شده‌اند، با تاخیرهای مرگباری همراه شود.[1][5]

دکتر پاسکال آلوتی، مدیر دفتر سلامت جنسی، باروری و مادران در سازمان جهانی بهداشت، در این باره می‌گوید: «پره‌اکلامپسی می‌تواند در هر بارداری رخ دهد. اینکه آیا این وضعیت کشنده خواهد بود یا خیر، به بررسی به‌موقع فشار خون بستگی دارد.»[2]

وی در ادامه تاکید کرد: «این نقشه راه، پژوهش، داروها، دستورالعمل‌های بالینی و اقدام سیاسی را گرد هم می‌آورد. هدف این است که شانس زنده ماندن یک زن و تولد فرزندش، به محل زندگی او بستگی نداشته باشد.»[2][4]

پنج محور اصلی برای تغییر

این برنامه جهانی برای ایجاد تغییرات ملموس، روی پنج حوزه استراتژیک و به هم پیوسته تمرکز دارد. این حوزه‌ها شامل پژوهش و نوآوری، تدوین هنجارها و استانداردهای جهانی، دسترسی به محصولات بهداشتی، اجرای برنامه‌ها و در نهایت پاسخگویی نهادها است.[1][6]

یکی از نکات برجسته‌ای که در این سند به آن پرداخته شده، شکاف عمیق نوآوری در این حوزه است. با وجود گستردگی مشکل، داروهایی که به طور خاص برای پیشگیری یا درمان پره‌اکلامپسی توسعه یافته و تایید شده باشند، بسیار محدود هستند.[2][3]

سرمایه‌گذاری‌های پژوهشی در دهه‌های گذشته بیشتر روی روش‌های تشخیصی متمرکز بوده است. در مقابل، کمبود سرمایه‌گذاری مزمن در یافتن گزینه‌های درمانی و پیشگیرانه جدید، باعث شده تا پزشکان همچنان به پروتکل‌های قدیمی برای مدیریت این بیماران وابسته باشند.[1][5]

برای تغییر این روند، سازمان جهانی بهداشت در ماه می ۲۰۲۶ بیش از ۱۴۰ شریک جهانی را در نشستی در کیگالی رواندا گرد هم آورد. خروجی این نشست، شناسایی ۲۰ سوال پژوهشی اولویت‌دار برای هدایت سرمایه‌گذاری‌های آینده در این بخش بود.[1][2]

پیامدهای بلندمدت برای سلامت زنان

خطرات ناشی از اختلالات فشار خون تنها به دوران بارداری و زایمان محدود نمی‌شود. زنانی که درگیر فقر، بحران‌های بشردوستانه و انزوای جغرافیایی هستند، نه تنها در زمان زایمان، بلکه سال‌ها پس از آن نیز با عوارض این بیماری دست‌وپنجه نرم می‌کنند.[2][4]

شواهد علمی نشان می‌دهد مادرانی که پره‌اکلامپسی را تجربه کرده‌اند، در سال‌های بعد با خطرات جدی‌تری مواجه هستند. افزایش احتمال ابتلا به فشار خون مزمن، بیماری‌های قلبی عروقی، سکته مغزی و نارسایی‌های کلیوی از جمله این پیامدهای بلندمدت به شمار می‌روند.[1][6]

این عوارض برای نوزادان نیز جبران‌ناپذیر است. کودکانی که در دوران جنینی در معرض فشار خون بالای مادر قرار داشته‌اند، با خطرات مرتبط با تولد زودرس روبه‌رو هستند و در بزرگسالی نیز استعداد بیشتری برای ابتلا به بیماری‌های متابولیک دارند.[2][5]

اجرای موفقیت‌آمیز این نقشه راه نیازمند همسویی دولت‌ها، سرمایه‌گذاران، پژوهشگران و جامعه مدنی است. سازمان جهانی بهداشت از تمامی این نهادها خواسته است تا برای رساندن مداخلات اثبات‌شده به دست آسیب‌پذیرترین زنان جهان، سرمایه‌گذاری‌های خود را یکپارچه کنند.[1][3]

در نهایت، موفقیت این برنامه ده‌ساله با شاخص‌های توسعه پایدار (SDG) گره خورده است. کاهش مرگ‌ومیر مادران به کمتر از ۷۰ در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده تا سال ۲۰۳۰، هدفی است که بدون کنترل فشار خون بارداری محقق نخواهد شد.[1][4]

کارشناسان بهداشتی معتقدند که آموزش مداوم کادر درمان در کشورهای در حال توسعه، کلید اجرای این نقشه راه است. تشخیص زودهنگام علائم هشداردهنده توسط ماماها و بهورزان محلی، می‌تواند پیش از وخیم شدن شرایط مادر، مسیر درمان را تغییر دهد.[3][6]

گام بعدی در این مسیر، ایجاد یک کارگروه حمایت از پره‌اکلامپسی در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ است. این کارگروه با همکاری صندوق جمعیت سازمان ملل و یونیسف، وظیفه نظارت بر اجرای استانداردها و پاسخگو کردن دولت‌ها در قبال سلامت مادران را بر عهده خواهد داشت.[1][2]