شکست پرتاب موشک ولکان و نابودی ۴۰ ماهواره اینترنتی آمازون در مدار زمین
نخستین مأموریت تجاری موشک سنگین ولکان متعلق به ائتلاف پرتاب متحد با بروز نقص فنی در مرحله دوم با شکست کامل مواجه شد و تمام محموله ۴۰ ماهوارهای شبکه اینترنت مدار پایین آمازون از دست رفت.
به قلم کاوان رامین
این خبر را به اشتراک بگذارید
حدود ۴۰ تن محموله فضایی پیشرفته شامل ۴۰ ماهواره مخابراتی تجاری که ارزشی بالغ بر صدها میلیون دلار داشت، تنها در مدت ۶۰۰ ثانیه پس از ترک زمین به زبالهای سرگردان تبدیل شد. این مقدار تجهیزات قرار بود بزرگترین گام منفرد آمازون برای رقابت با انحصار استارلینک باشد، اما در دهمین دقیقه پرواز به کلی نابود شد.[1][3]
موشک سنگین ولکان سنتور متعلق به شرکت یونایتد لانچ الاینس در ساعت ۱۲:۴۰ به وقت محلی روز یکشنبه ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ از مجتمع پرتاب شماره ۴۱ در پایگاه نیروی فضایی کیپ کاناورال فلوریدا شلیک شد. این پرتاب با هدف استقرار نخستین محموله عملیاتی شبکه پهنباند لئو آمازون انجام گرفت.[2][3]
به گزارش یورونیوز، تصاویر و دادههای دورسنجی نشان دادند که تا پایان مرحله احتراق تقویتکنندههای سوخت جامد، همه چیز مطابق برنامه پیش میرفت. با این حال موشک پس از جدایی بوسترها دچار لرزشهای نامتعارف شد و در ارتفاع مداری نتوانست سرعت تعیینشده را به دست آورد.[1][2]
شرکت ائتلاف پرتاب متحد که حاصل سرمایهگذاری مشترک غولهای هوافضای آمریکا یعنی بوئینگ و لاکهید مارتین است، با انتشار بیانیهای کوتاه در شبکه اجتماعی اکس اعلام کرد که پرتابگر ولکان حدود ۱۰ دقیقه پس از صعود دچار ناهنجاری غیرمنتظره شد و مأموریت انتقال ماهوارهها به مدار با شکست کامل روبهرو گردید.[3]
جزئیات فنی ناهنجاری در بوستر و سنتار
این رخداد نخستین شکست مأموریتی کامل در کارنامه ۲۰ ساله شرکت یوالای از زمان تأسیس رسمی آن در سال ۲۰۰۶ محسوب میشود. این کنسرسیوم تا پیش از این پرواز، سابقه درخشانی در پرتابهای مطمئن دولتی و نظامی با اتکا به سامانههای قدیمی اطلس ۵ و دلتا ۴ داشت.[3][4]
بررسی اولیه دادههای ثبتشده حاکی از آن است که دو موتور بی-۴ مرحله اول که ساخت شرکت بلو اوریجین هستند، حدود ۳۰ ثانیه بیش از زمان جدول زمانی طراحیشده روشن ماندند. کارشناسان فنی این تداوم سوختن را تلاشی خودکار توسط رایانه پرواز برای جبران کاستی در نیروی رانش برآورد کردهاند.[3]
پس از خاموشی دیرهنگام بوستر اصلی، مرحله بالایی سنتار ۵ مجهز به موتورهای هیدروژنی آرال-۱۰ وارد مدار عملیاتی شد. با وجود احتراق مرحله دوم، ناتوانی در غلبه بر انحراف زاویهای اولیه و کاهش فشار در مسیر سوخترسانی موجب شد پرتابه نتواند به سرعت مداری لازم برای تزریق ماهوارهها دست یابد.[3]
یونایتد لانچ الاینس پخش زنده پرتاب را پس از آغاز نوسانات حرکتی متوقف ساخت و ۵۰ دقیقه پس از بلند شدن راکت رسماً شکست محموله را تأیید کرد. سخنگوی یوالای تأکید کرد که تیمی مشترک از مهندسان ناسا، نیروی فضایی و آمازون برای بررسی لاگهای داده و جعبه سیاه دورسنجی تشکیل شده است.[3]
«بر اساس دادههای دریافتی از مدیر پرواز، تأیید میکنیم که موشک ولکان ۱۰ دقیقه پس از پرواز دچار نقص فنی شد و از رساندن مأموریت آمازون به مدار بازماند؛ ما برای شناسایی علل ریشهای ناهنجاری با شرکای خود همکاری کامل خواهیم کرد.»[2][3]
چالش زمانبندی پروژه اینترنت ماهوارهای آمازون
این حادثه در شرایطی ثبت شد که ولکان پس از دو پرواز پردردسر قبلی در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، ۹ ماه در تعلیق فنی قرار داشت. در مأموریت فوریه ۲۰۲۶ برای نیروی فضایی آمریکا، نازل یکی از پیشرانهای کمکی سوخت جامد دچار سوختگی شدید شد، هرچند محموله آن روز به مدار رسیده بود.[3]
پروژه کایپر که اکنون با عنوان تجاری آمازون لئو شناخته میشود، با هدف پرتاب بیش از ۳٬۲۰۰ ماهواره در مدار پایین زمین طراحی شده است. بر اساس مجوز صادرشده از سوی کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا، این شرکت باید حداقل نیمی از این منظومه یعنی ۱٬۶۱۶ ماهواره را تا ژوئیه ۲۰۲۶ به بهرهبرداری کامل میرساند.[4]
تا پیش از این شکست، آمازون توانسته بود ۳۹۶ ماهواره عملیاتی را در قالب ۱۵ پرواز با راکتهای اطلس ۵، فالکون ۹ اسپیسایکس و آریان ۶ به فضا ارسال کند. نابودی محموله ۴۰ عددی روز یکشنبه، دستیابی به سقف تعهدات تنظیمی پیش از پایان مهلت قانونی را برای مدیران شرکت سیاتلی بسیار دشوارتر میسازد.[4]
قرارداد منعقدشده میان آمازون و یوالای شامل ۳۸ پرتاب با راکت ولکان بود که بزرگترین سهم از بارانداز محمولههای این منظومه را به خود اختصاص میداد. هر پرتابگر ولکان ظرفیت حمل ۴۰ ماهواره را دارد، در حالی که پروازهای قدیمی اطلس تنها ۲۹ ماهواره را با خود جابهجا میکردند.
به گزارش نشریه تامز هاردویر، این سانحه طرح آمازون برای خروج از مرحله آزمایشی بتا و آغاز عرضه عمومی خدمات اینترنتی به کاربران تجاری تا پایان سال ۲۰۲۶ را در هالهای از ابهام فرو برد. آمازون برای پوشش تجاری پایدار دستکم به ۵۰۰ ماهواره فعال نیاز مبرم دارد.
پیامدهای راهبردی برای بازار پرتابهای سنگین
این شرکت برای کاهش وابستگی به یک ارائهدهنده، قراردادهایی را با آریاناسپیس و بلو اوریجین نیز به امضا رسانده است. مأموریت بعدی این شبکه قرار است با موشک اروپایی آریان ۶ حامل ۳۶ ماهواره، زودتر از ۲۳ نوامبر ۲۰۲۶ از پایگاه فضایی کورو در گویان فرانسه انجام شود.[4]
شکست ولکان نه تنها آمازون بلکه مشتریان امنیتی و دفاعی دولت ایالات متحده را نیز نگران ساخته است. نیروی فضایی آمریکا که پیش از این مأموریتهای امنیت ملی خود را تا زمان اثبات قابلیت اطمینان ولکان معلق کرده بود، اکنون احتمالاً پنجرههای پرتاب خود را ماهها به تعویق خواهد انداخت.[3]
توسعه راکت ولکان با هزینهای سنگین طی یک دهه گذشته انجام گرفت تا واشنگتن را از موتورهای روسی آردی-۱۸۰ به کار رفته در موشکهای اطلس بینیاز کند. موتورهای جایگزین بی-۴ شرکت بلو اوریجین در ماه مه ۲۰۲۶ نیز در جریان آزمایش روی سکوی نیو گلن با انفجار شیر اکسیژن مواجه شده بودند.[3]
با زمینگیر شدن احتمالی ناوگان ولکان به مدت چند ماه، گلوگاه ظرفیت پرتاب موشکهای سنگین در جهان غربی تنگتر خواهد شد. شرکتهای تجاری ناچار خواهند بود برای فرار از جریمههای عدم استقرار به رقیب اصلی خود یعنی اسپیسایکس و راکتهای فالکون متوسل شوند.[2]
مدیران آمازون علیرغم این زیان سنگین تلاش کردند پیام اطمینانبخشی به بازارهای مالی مخابره کنند. بخش روابط عمومی این غول تجارت الکترونیک اعلام کرد که خطرات ذاتی پرتابهای فضایی را از پیش محاسبه کرده است و روند تولید ماهوارهها در تأسیسات ردموند واشنگتن بدون وقفه ادامه دارد.
در بیانیه رسمی این غول فناوری تأکید شده که تأسیسات تولید ماهواره شرکت در ماه سپتامبر ساخت هزارمین قطعه ماهوارهای خود را به پایان رسانده است. این زنجیره صنعتی توانایی دارد در صورت رفع موانع فنی در پرتابگرها، ماهوارههای جایگزین را ظرف چند هفته آماده پرواز کند.
ناظران مستقل حوزه فضا یادآوری میکنند که بازار ارتباطات ماهوارهای در مدار پایین زمین نیازمند زیرساختهای پایدار و ارزان پرتاب است. تا زمانی که شرکتهای رقیب نتوانند به پرتابهای بازیابپذیر با ریتم بالا دست یابند، شکاف عملیاتی آنها با شبکه استارلینک با بیش از ده هزار ماهواره فعال همچنان تعمیق خواهد شد.[4]
تحقیقات کمیسیون ایمنی پرواز یوالای اکنون بر عملکرد پیشرانه سنتار ۵ و سامانه تزریق سوخت در مرحله خروج از جو متمرکز شده است. انتظار میرود گزارش فنی اولیه ظرف ۶۰ روز آینده برای اداره هوانوردی فدرال و مشتریان خصوصی ارسال گردد.[3]
نکات کلیدی
- موشک سنگین ولکان در دهمین دقیقه پرواز دچار ناهنجاری شد و نتوانست به مدار زمین برسد.
- تمام ۴۰ ماهواره شبکه اینترنت تجاری آمازون لئو در جریان این مأموریت به کلی نابود شدند.
- این سانحه نخستین شکست کامل مأموریتی شرکت یوالای در تاریخ بیستساله فعالیت آن است.
- این پرتاب اولین پرواز از قرارداد ۳۸ مأموریتی آمازون برای رقابت با استارلینک به شمار میرفت.
آنچه نمیدانیم
- علت دقیق بروز ناهنجاری در مرحله دوم سنتار ۵ و خاموشی غیرعادی موتورهای بی-۴
- مدت زمان تعلیق پروازهای موشک ولکان و پیامد آن بر جدول زمانبندی پرتابهای امنیت ملی آمریکا
- آیا رگولاتوری فدرال مهلت قانونی آمازون برای استقرار نیمی از منظومه ماهوارهای را تمدید خواهد کرد یا خیر
روند رویداد
ژانویه ۲۰۲۴
نخستین پرتاب آزمایشی موشک سنگین ولکان سنتور شرکت یوالای با موفقیت انجام شد.
فوریه ۲۰۲۶
بروز نقص در نازل پیشران سوخت جامد ولکان به وقفه نه ماهه در پرتابهای امنیت ملی انجامید.
۱۵ نوامبر ۲۰۲۶
موشک ولکان حامل ۴۰ ماهواره آمازون در دهمین دقیقه پرتاب دچار ناهنجاری شد و محموله از بین رفت.
۱۶ نوامبر ۲۰۲۶
تیم مشترک یوالای، آمازون و ناسا بررسیهای فنی را برای تعیین علت نقص مرحله دوم آغاز کردند.
- مدیریت آمازون و بلو اوریجین
- بر رویکرد چندتأمینی برای حفظ تنوع راکتها و خطرات قابل مدیریت پروازهای اولیه فضا تأکید دارد.
- ائتلاف پرتاب متحد و سازندگان موشک
- شکست مأموریت را به ناهنجاری پیشبینینشده در مرحله دوم نسبت داده و بر شفافیت و بازگشت سریع به پرواز متمرکز است.
- تحلیلگران بازار و ناظران فضایی
- این حادثه را مانعی جدی بر سر خروج از انحصار اسپیسایکس و تعمیق بحران دسترسی به پرتابگرهای سنگین میدانند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- مقامهای ناظر کمیسیون ارتباطات فدرال (FCC) در خصوص احتمال تمدید مهلت بهرهبرداری ماهوارهها
منابع
[1]Euronews Persianتحلیلگران بازار و ناظران فضاییویدئو لحظه شکست موشک و نابودی ۴۰ ماهواره آمازون را ثبت کرد
مطالعه در Euronews Persian →
[2]Shafaqna Persianائتلاف پرتاب متحد و سازندگان موشکموشک شرکت بوئینگ-لاکهید در میانه پرواز دچار نقص شد و محموله ماهوارههای آمازون را از بین برد
مطالعه در Shafaqna Persian →
[3]Spaceflight Nowائتلاف پرتاب متحد و سازندگان موشکULA suffers first outright failure with loss of Vulcan rocket carrying 40 Amazon Leo satellites
مطالعه در Spaceflight Now →
[4]Smart Maritime Networkمدیریت آمازون و بلو اوریجینAmazon Leo loses 40 satellites after rocket failure
مطالعه در Smart Maritime Network →
بیشتر در فناوری
مشاهده همه →اینترنت ماهوارهای
ائتلاف اسپیس۴۲، ویاست و ترستار؛ تلاشی برای شکست انحصار استارلینک با استانداردهای باز
5 منبع
حفاظت در برابر زباله فضایی
چگونه سپرهای فداشونده، زبالههای فضایی با سرعت صوت را به ابر بخار تبدیل میکنند
4 منبع
فناوری قلاباندازی و تور فضایی برای پاکسازی زبالههای مدار زمین چگونه کار میکند؟
3 منبع
سامانههای پشتیبانی زیستی حلقهبسته چگونه بقای فضانوردان را در مأموریتهای طولانی ممکن میکنند؟
4 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار فناوری با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





