شست‌وشوی نوزادان تنها یک بار در هفته می‌تواند از اگزما جلوگیری کند

برای یک بزرگسال که با یک عارضه پوستی مزمن مانند اگزما دست‌وپنجه نرم می‌کند، یک کارآزمایی مهم و اخیر ثابت کرد که دوش گرفتن روزانه به اندازه دوش گرفتن هفتگی بی‌خطر است. اما برای نوزادی که تازه پا به این دنیا گذاشته، قوانین حمام کاملاً متفاوت است: سد دفاعی پوست آن‌ها نه تنها حساس است، بلکه فعالانه در حال ساخت و تکامل است.[1]

آیین حمام شبانه نوزاد—آب گرم، حباب‌های با رایحه اسطوخودوس و یک حوله نرم و پف‌دار—مدت‌هاست که به عنوان بهترین روتین آرام‌بخش پیش از خواب به والدین معرفی می‌شود. با این حال، متخصصان پوست و اطفال روزبه‌روز بیشتر هشدار می‌دهند که این غوطه‌ور شدن‌های شبانه ممکن است بیشتر از اینکه مفید باشد، ضرر داشته باشد و فعالانه همان چربی‌هایی را که برای محافظت از لایه بیرونی پوست در حال رشد نوزاد طراحی شده‌اند، از بین ببرد.[1]

یک کارآزمایی امکان‌سنجی جدید که در ژوئن ۲۰۲۶ در مجله بریتانیایی درماتولوژی با نام مطالعه «بیبی‌بث» منتشر شد، آمار دقیقی برای این توصیه ارائه کرده است. این مطالعه به سرپرستی پژوهشگرانی از جمله دکتر مایکل پرکین، به این پرسش پرداخت که آیا کاهش چشمگیر زمان حمام می‌تواند از بروز اگزما در نوزادانی که سابقه خانوادگی آلرژی دارند، جلوگیری کند یا خیر.[2]

پژوهشگران ۱۰۵ زن باردار را به دو گروه تقسیم کردند. به یک گروه آموزش داده شد که نوزادان خود را در شش ماه اول زندگی بیش از یک بار در هفته حمام نکنند و تماس با آب را کوتاه و ملایم نگه دارند. گروه کنترل از توصیه‌های استاندارد بخش زایمان پیروی کردند که معمولاً حمام کردن را دو تا سه بار در هفته مجاز می‌داند.[2]

نتایج به دست آمده شگفت‌انگیز بود. با رسیدن به مرز شش ماهگی، نوزادانی که در گروه حمام یک بار در هفته بودند، نرخ بسیار پایین‌تری از اگزمای مشهود را نشان دادند—تنها ۱۶ درصد، در مقایسه با ۲۹ درصد در گروه کنترل.[2]

برای درک اینکه چرا آب می‌تواند دشمن پوست نوزاد باشد، باید به مکانیسم‌های اپیدرم (لایه بیرونی پوست) نگاهی بیندازید. نوزاد با پوششی از «ورنیکس کازئوزا» متولد می‌شود؛ یک ماده ضخیم و مومی‌شکل که به‌طور طبیعی پوست را مرطوب کرده و در برابر باکتری‌ها از آن محافظت می‌کند.

حتی پس از جذب ورنیکس، لایه شاخی پوست نوزاد—یعنی خارجی‌ترین لایه پوست—نازک‌تر و متخلخل‌تر از پوست یک بزرگسال باقی می‌ماند. هنگامی که نوزاد در وان غوطه‌ور می‌شود، به‌ویژه در مناطقی که آب لوله‌کشی سختی بالایی دارد، پوست دچار از دست دادن رطوبت از طریق منافذ خود می‌شود. آب تبخیر شده و سد لیپیدی طبیعی پوست را نیز با خود می‌برد.[4]

دکتر توماس مارس، متخصص آلرژی اطفال در کینگز کالج لندن که روی سدهای پوستی نوزادان مطالعه کرده است، خاطرنشان می‌کند که هر حمام اضافی، خطر اختلال در عملکرد سد پوستی را افزایش می‌دهد. مارس توضیح داد: «حمام بیشتر منجر به از دست رفتن بیشتر رطوبت از طریق پوست می‌شود.» او افزود که برای نوزادان کوچک، به‌ویژه آن‌هایی که دارای عوامل خطر هستند، یک بار حمام در هفته کاملاً کافی است.[4]

این رویکرد پیشگیرانه برای نوزادان، در تضاد کامل با نحوه درمان کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالانی است که از قبل به اگزما مبتلا هستند. در اواخر سال ۲۰۲۵، «کارآزمایی‌های سریع اگزما» که توسط دانشگاه ناتینگهام انجام شد، نشان داد که برای ۴۳۸ فرد مبتلا به اگزمای تثبیت‌شده، حمام کردن روزانه در مقایسه با حمام هفتگی، هیچ تفاوتی در شدت علائم در یک دوره چهار هفته‌ای ایجاد نمی‌کند.[3]

لوسی بردشاو، نویسنده ارشد مطالعه ناتینگهام، گفت: «یافته‌های مطالعه ما خبر بسیار خوبی برای افرادی است که با اگزما زندگی می‌کنند. این بدان معناست که آن‌ها می‌توانند دفعات حمامی را انتخاب کنند که برایشان مناسب‌تر است.»[3]

اما پیشگیری، بازی بیولوژیکی متفاوتی نسبت به مدیریت بیماری است. برای یک نوزاد، هدف این است که از همان ابتدا از تحریک پاسخ التهابی سیستم ایمنی جلوگیری شود و لایه اسیدی پوست پیش از آنکه آسیبی ببیند، حفظ گردد.[2][4]

پس والدین چگونه می‌توانند نوزاد را بدون استفاده از وان تمیز نگه دارند؟ سرویس سلامت ملی بریتانیا و متخصصان اطفال روشی را توصیه می‌کنند که به «شست‌وشوی موضعی» معروف است.

این روش شامل استفاده از آب گرم و یک پد پنبه‌ای نرم برای پاک کردن ملایم صورت، چین‌های گردن، دست‌ها و ناحیه پوشک نوزاد است. از آنجا که نوزادان مانند بزرگسالان عرق نمی‌کنند و در گل‌ولای غلت نمی‌زنند، این تمیزکاری هدفمند، لکه‌های شیر و بقایای پوشک را بدون نیاز به غوطه‌ور کردن کل بدن در آب برطرف می‌کند.

اگرچه مطالعه بیبی‌بث یک کارآزمایی امکان‌سنجی است—به این معنی که برای تایید اثربخشی دقیق به یک کارآزمایی بزرگ‌تر و قطعی‌تر نیاز است—اما نرخ پایبندی ۸۰ درصدی در میان گروه حمام یک بار در هفته ثابت می‌کند که والدین حاضرند حمام شبانه را با داشتن پوستی سالم‌تر برای فرزندشان معاوضه کنند.[2]

فاصله گرفتن از حمام‌های مکرر از والدین می‌خواهد تا در تصور خود از اینکه تمیزی برای یک نوزاد چه شکل و احساسی دارد، تجدید نظر کنند. یک نوزاد سالم نیازی ندارد که بوی لوسیون‌های مصنوعی بدهد؛ آن‌ها فقط به این نیاز دارند که دفاع طبیعی بدنشان دست‌نخورده باقی بماند تا پوستشان بتواند در زمان‌بندی خاص خود با دنیای بیرون سازگار شود.[1]