یوفا انتظار دارد فرمت جدید لیگ قهرمانان اروپا درآمد سالانه را به بیش از ۴.۵ میلیارد یورو افزایش دهد؛ موفقیتی که به «مدل سوئیسی» نسبت داده می‌شود

هنگامی که یوفا برای اولین بار خبر پایان مرحله گروهی سنتی لیگ قهرمانان اروپا با ۳۲ تیم را اعلام کرد، واکنش‌ها فوری و شدید بود. منتقدان هشدار دادند که گسترش تورنمنت به ۳۶ تیم و جایگزینی گروه‌های بسته با یک جدول لیگ واحد و بزرگ – سیستمی که «مدل سوئیسی» نامیده می‌شود – کیفیت محصول را کاهش می‌دهد، بازیکنان را فرسوده می‌کند و تنها به عنوان یک تلاش سودجویانه و بدبینانه توسط نخبگان اروپا عمل خواهد کرد. لیگ‌های داخلی برای هجوم به بازارهای پخش خود آماده شدند، در حالی که سنت‌گرایان برای از دست دادن فرمتی که فوتبال قاره‌ای را برای دو دهه تعریف کرده بود، سوگواری کردند.

با این حال، دو سال پس از آغاز چرخه رقابت‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۷، سناریوهای آخرالزمانی تا حد زیادی از بین رفته‌اند و جای خود را به یک واقعیت مالی خیره‌کننده داده‌اند. آخرین پیش‌بینی‌های یوفا نشان می‌دهد که مسابقات باشگاهی مردان با فرمت جدید، درآمد ناخالص سالانه بیش از ۴.۵ میلیارد یورو ایجاد خواهد کرد که جهشی عظیم نسبت به میانگین ۳.۵ میلیارد یورویی دوره قبل است. کنگره ۲۰۲۶ این نهاد حاکم در بروکسل این ارقام رکوردشکن را تأیید کرد و «مدل سوئیسی» را نه تنها به عنوان یک آزمایش ورزشی، بلکه به عنوان یک پیروزی تجاری بی‌سابقه تثبیت کرد.[1]

برای درک اینکه چگونه یک تغییر ساده در فرمت، چنین سود یک میلیارد یورویی را به ارمغان آورده است، باید به مکانیسم‌های خود «مدل سوئیسی» نگاه کرد. این سیستم که از دنیای شطرنج رقابتی و ورزش‌های الکترونیکی وام گرفته شده است، هر ۳۶ باشگاه شرکت‌کننده را در یک جدول لیگ واحد و یکپارچه قرار می‌دهد. به جای بازی با سه حریف، هر کدام دو بار، در یک گروه بسته چهار تیمی، اکنون هر باشگاه با هشت حریف مختلف بازی می‌کند – چهار بازی در خانه و چهار بازی خارج از خانه.

نبوغ این سیستم در نحوه سیدبندی آن نهفته است. تیم‌ها بر اساس ضریب‌های تاریخی یوفا به چهار گلدان تقسیم می‌شوند و هر باشگاه قرعه‌کشی می‌شود تا با دو حریف از هر گلدان بازی کند. این امر تضمین می‌کند که تیم‌های سنگین‌وزنی مانند رئال مادرید، بایرن مونیخ و منچسترسیتی در همان مرحله افتتاحیه با یکدیگر روبرو شوند، نه اینکه تا مراحل حذفی بهار صبر کنند. برای پخش‌کنندگان و حامیان مالی، این به معنای موجودی پخش ممتاز و پرمخاطره از همان روز اول مسابقات است.

حجم کلی فوتبال به طور چشمگیری افزایش یافته است. فرمت جدید تعداد کل مسابقات لیگ قهرمانان اروپا را از ۱۲۵ به ۱۸۹ بازی در هر فصل رسانده است. این افزایش ۵۰ درصدی در موجودی پخش به یوفا اجازه داد تا حق پخش را با هزینه‌های بسیار بالاتری به فروش برساند، به ویژه در بازارهای نوظهور استریم و ایالات متحده. پخش‌کنندگان نه تنها برای بازی‌های بیشتر، بلکه برای مسابقاتی که دارای ریسک ورزشی واقعی هستند، هزینه بیشتری می‌پردازند.[2]

در سیستم قدیمی، باشگاه‌های نخبه اغلب پس از چهار بازی صعود خود را تضمین می‌کردند و دو بازی گروهی نهایی آن‌ها را به مسابقاتی بی‌اهمیت تبدیل می‌کرد. جدول لیگ واحد این رضایت خاطر را از بین می‌برد. هشت تیم برتر مستقیماً به مرحله یک‌هشتم نهایی صعود می‌کنند، در حالی که تیم‌هایی که در رده نهم تا بیست و چهارم قرار می‌گیرند، باید از یک پلی‌آف رفت و برگشت جان سالم به در ببرند. هر گل و هر امتیاز تا سوت پایان روز هشتم مسابقات اهمیت دارد و تعامل هواداران – و رتبه‌بندی تلویزیونی – را حفظ می‌کند.

غنایم مالی این جهان گسترش‌یافته بسیار زیاد است، اگرچه به شدت به نفع باشگاه‌هایی است که تا مراحل پایانی تورنمنت پیش می‌روند. درآمد از طریق ترکیبی از حق شروع، پاداش‌های عملکرد، و یک «ستون ارزش» جدید توزیع می‌شود که ارزش بازار تلویزیونی یک کشور را با ضریب تاریخی یک باشگاه ترکیب می‌کند. برآوردهای فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶ نشان می‌دهد که غول‌هایی مانند پاری سن ژرمن و آرسنال، تنها با عبور مؤثر از مرحله لیگ و مراحل حذفی اولیه، هر کدام بیش از ۱۶۷ میلیون تا ۱۷۰ میلیون دلار درآمد کسب کرده‌اند.

با این حال، یوفا سریعاً تأکید کرده است که این موج صعودی همه قایق‌ها را بالا می‌برد. برای جلب رضایت لیگ‌های داخلی و باشگاه‌های کوچک‌تری که نگران عقب ماندن بودند، این نهاد حاکم ۱۰ درصد از درآمد ناخالص مسابقات خود را به پرداخت‌های همبستگی اختصاص داد. برای فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶، این مبلغ ۳۰۸ میلیون یورو به باشگاه‌هایی که در رقابت‌های اروپایی شرکت نمی‌کنند، اختصاص یافت – افزایشی ۷۶ درصدی نسبت به چرخه‌های قبلی.[1]

این وجوه همبستگی که از طریق فدراسیون‌های ملی توزیع می‌شود، به طور خاص برای آموزش جوانان و توسعه زیرساخت‌ها در نظر گرفته شده است. یوفا با سرازیر کردن بخشی از سود ۴.۵ میلیارد یورویی به سمت پایین هرم فوتبال، قصد دارد تعادل رقابتی لیگ‌های داخلی را حفظ کند و اطمینان حاصل کند که ثروت تولید شده توسط لیگ قهرمانان اروپا، بقیه ورزش را کاملاً تهی نمی‌کند.[1]

با وجود ترازنامه‌های درخشان، «مدل سوئیسی» بدون ابهامات طولانی‌مدت نیست. نقطه اصطکاک اصلی، رفاه بازیکنان باقی می‌ماند. اضافه شدن دو بازی اضافی در مرحله لیگ، به علاوه یک پلی‌آف احتمالی رفت و برگشت برای تیم‌هایی که خارج از هشت تیم برتر قرار می‌گیرند، حداکثر تعداد بازی‌هایی را که یک فینالیست می‌تواند انجام دهد به ۱۷ می‌رساند. در تقویم شلوغ کنونی که شامل جام‌های جهانی باشگاه‌های فیفا و وظایف ملی گسترش‌یافته است، فشار فیزیکی بر ورزشکاران نخبه یک بمب ساعتی است.

علاوه بر این، در حالی که پرداخت‌های همبستگی افزایش یافته است، شکاف مالی مطلق بین باشگاه‌های ثابت لیگ قهرمانان و بقیه اروپا همچنان در حال گسترش است. باشگاهی که ۱۵۰ میلیون یورو از یک حضور موفق اروپایی درآمد کسب می‌کند، دارای یک مزیت ساختاری در بازار نقل و انتقالات است که یک پرداخت همبستگی ۵ میلیون یورویی به یک رقیب داخلی نمی‌تواند آن را پر کند. خطر بلندمدت این است که لیگ‌های داخلی به رویدادهایی قابل پیش‌بینی تبدیل شوند که تحت سلطه معدود باشگاه‌هایی قرار می‌گیرند که به خزانه میلیارد یورویی یوفا دسترسی دارند.

با این حال، در حال حاضر، «مدل سوئیسی» دقیقاً به آنچه برای آن طراحی شده بود، دست یافته است. این مدل با ارائه درآمد و مسابقات سطح بالایی که بزرگترین باشگاه‌های قاره خواهان آن بودند، تهدید لیگ برتر اروپا (سوپرلیگ) را با موفقیت خنثی کرد، در حالی که رقابت‌ها را تحت چتر نظارتی یوفا نگه داشت. با نزدیک شدن به فصل ۲۰۲۶-۲۰۲۷، لیگ قهرمانان اروپا به سودآورترین و رقابتی‌ترین تورنمنت باشگاهی در ورزش جهانی تبدیل شده است و ثابت می‌کند که حتی بحث‌برانگیزترین تغییرات نیز می‌توانند با یک سود خالص ۴.۵ میلیارد یورویی تأیید شوند.