یافته‌های نوین عصب‌شناسی: چگونه فعالیت بدنی در میانسالی ساختار مغز را جوان می‌کند

سه ماه تمرین مداوم؛ این تمام زمانی است که مغز یک فرد ۵۰ ساله نیاز دارد تا فرآیند تولید سلول‌های جدید در مرکز حافظه خود را از سر بگیرد. در حالی که بسیاری از افراد میانسال افت توانایی‌های ذهنی را بخش گریزناپذیری از روند پیری می‌دانند، یافته‌های جدید نشان می‌دهد که مغز انسان تا چه حد در برابر تغییرات فیزیکی و سبک زندگی انعطاف‌پذیر است.[1]

یک کارآزمایی بالینی جدید به نام «نوروفیت» (Neurofit) که نتایج آن در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ توسط پژوهشگران کالج کینگز لندن منتشر شد، نشان می‌دهد که ترکیب تمرینات هوازی و مقاومتی تاثیرات چشمگیری بر شاخص‌های بیولوژیکی مغز دارد. این مطالعه روی ۵۲ فرد سالم بین ۴۵ تا ۶۵ سال انجام شد که ۲۷ نفر از آن‌ها به مدت سه ماه، سه روز در هفته تمرین کردند و ۲۵ نفر در گروه کنترل قرار گرفتند.[1]

نتایج این کارآزمایی نشان داد که ورزش منظم، حتی بدون بروز علائم اولیه افسردگی، سلامت روان و خلق‌وخو را به طور قابل‌توجهی ارتقا می‌دهد. سهند فرمند، پژوهشگر و نویسنده اول این مطالعه، می‌گوید: «یافته‌های ما نشان می‌دهد که تنها سه ماه ورزش می‌تواند برای بهبود قابل‌توجه خلق‌وخو کافی باشد، در حالی که مزایای شناختی به ویژه در عملکرد هیپوکامپ، ممکن است به دوره طولانی‌تری از تمرینات نیاز داشته باشند.»[1]

در مطالعه‌ای دیگر که در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ روی ۳۵۳ فرد مسن‌تر با میانگین سنی ۷۲.۷۷ سال در آلمان انجام شد، پژوهشگران دریافتند که آمادگی جسمانی بالاتر به طور مستقیم با ساختار فیزیکی سالم‌تر مغز در ارتباط است. افرادی که ظرفیت هوازی بالاتری داشتند، از حجم کل ماده خاکستری بیشتر و قشر ضخیم‌تری در لوب گیجگاهی میانی برخوردار بودند؛ مناطقی که برای حفظ حافظه حیاتی هستند.[2]

نکته جالب توجه در این پژوهش آلمانی، نقش ظرفیت عضلانی و تحرک‌پذیری است. نتایج نشان داد که عملکرد بهتر در آزمون‌های حرکتی و انعطاف‌پذیری، با کاهش حجم فضاهای اطراف عروقی (PVS) در عقده‌های قاعده‌ای مغز مرتبط است. بزرگ شدن این فضاها معمولاً نشانه‌ای از اختلال در پاکسازی ضایعات مغزی است، بنابراین حفظ قدرت عضلات می‌تواند به طور فیزیکی از بافت مغز محافظت کند.[2]

با این حال، دانشمندان تاکید می‌کنند که نباید انتظار معجزه فوری در عملکردهای شناختی داشت. در هر دو مطالعه، با وجود بهبود ساختار فیزیکی و خلق‌وخو، تغییرات چشمگیری در نمرات آزمون‌های حافظه طی دوره‌های کوتاه مشاهده نشد. این امر نشان می‌دهد که ورزش در ابتدا به عنوان یک مکانیسم «حفظ مغز» عمل می‌کند و از تخریب بیشتر جلوگیری می‌کند، پیش از آنکه بتواند توانایی‌های از دست رفته را به طور کامل بازگرداند.[1][2]

همچنین، مطالعه‌ای که در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریه eLife منتشر شد، پیچیدگی‌های این رابطه را برجسته می‌کند. این پژوهش نشان داد که رابطه ورزش و سلامت مغز ممکن است دوطرفه باشد؛ به این معنا که داشتن یک مغز سالم‌تر در وهله اول، افراد را ترغیب می‌کند تا از نظر فیزیکی فعال‌تر بمانند، در حالی که افت نامحسوس سلامت مغز ممکن است باعث خستگی و کاهش فعالیت فیزیکی شود.[3]

با وجود این پیچیدگی‌ها، پیام نهایی برای افراد میانسال کاملاً روشن و امیدوارکننده است. نیازی نیست منتظر بروز مشکلات حافظه بمانید؛ ترکیب تمرینات هوازی با حرکات قدرتی و کششی، نه تنها بدن را در برابر آسیب‌های فیزیکی مقاوم می‌کند، بلکه به عنوان یک سپر محافظ، ساختار فیزیکی مغز را برای دهه‌های ۶۰ و ۷۰ زندگی حفظ کرده و ظرفیت آن را برای بازسازی خود افزایش می‌دهد.[1][2]