رفتن به محتوای اصلی
مراقبت‌های پیشگیرانهویتامین کا· 7 دقیقه مطالعه· در سلامت

افزایش ۴۷ درصدی خطر خونریزی در نوزادان هم‌زمان با امتناع والدین از تزریق ویتامین کا

تحلیل جامعی از ۵.۲ میلیون تولد در آمریکا نشان می‌دهد که نرخ امتناع والدین از تزریق روتین ویتامین کا به نوزادان از سال ۲۰۱۷ بیش از دو برابر شده است. این روند به جهش چشمگیر در اختلالات خونریزی‌دهندهٔ قابل‌پیشگیری و بالقوه کشنده منجر شده، از جمله دو برابر شدن خطر خونریزی مغزی در شش ماه نخست زندگی نوزادان.

به قلم الهام شاهرخی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

بیش از شش دهه است که تزریق عضلانی ویتامین کا به بخشی ثابت و آرام از مراقبت‌های معمول در اتاق‌های زایمان آمریکا بدل شده است. این تک‌دوز که تنها چند ساعت پس از تولد تجویز می‌شود، اختلال خونریزی‌دهندهٔ مهلک نوزادان را عملاً ریشه‌کن کرده بود. با این حال، موج فزاینده‌ای از امتناع والدین در حال از بین بردن این دستاورد بهداشت عمومی است و موجب افزایش چشمگیر خونریزی‌های قابل‌پیشگیری در شیرخواران شده است.[1][3]

تحلیلی جامع روی ۵.۲ میلیون مورد تولد در ایالات متحده که روز پنجشنبه در ژورنال انجمن پزشکی آمریکا (JAMA) منتشر شد، ابعاد بالینی این تغییر رفتار را به تصویر کشیده است. پژوهشگران بیمارستان کودکان فیلادلفیا (CHOP) دریافتند که نسبت نوزادانی که این تزریق پیشگیرانه را دریافت نکرده‌اند در یک بازهٔ هشت‌ساله بیش از دو برابر شده است؛ نرخ امتناع از ۳.۱ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۶.۸ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است.[2][3]

این کاهش در تزریق مستقیم، آسیب‌های بالینی مشخصی به بار آورده است. نوزادانی که آمپول ویتامین کا را دریافت نکرده بودند، در طول شش ماه نخست زندگی با ۴۷ درصد خطر بالاتر برای تجربهٔ یک رویداد خونریزی‌دهنده مواجه شدند. داده‌ها نشان می‌دهد در میان نوزادانی که تزریق را دریافت نکردند، ۲۸۸ مورد خونریزی در هر ۱۰ هزار تولد رخ داده، در حالی که این رقم در گروه دریافت‌کنندهٔ داروی پیشگیرانه ۱۸۶ مورد در هر ۱۰ هزار تولد بوده است.[2][3]

پژوهشگران بیمارستان CHOP برای رسیدن به این نتیجه، پرونده‌های الکترونیک سلامت بدون نام را از طریق بستر پژوهشی اپیک کاسموس (Epic Cosmos) بررسی کردند. این پایگاه دادهٔ عظیم شامل بیمارستان‌ها و کلینیک‌های تمام ۵۰ ایالت آمریکا و واشینگتن دی‌سی بود و نوزادان متولدشده در سن بارداری ۳۵ تا ۴۳ هفته را پیگیری می‌کرد. محققان متغیرهایی نظیر سن مادر، وضعیت بیمه، نژاد و آسیب‌پذیری اجتماعی در سطح محله را به دقت در مدل‌های آماری خود تعدیل کردند.[2][3]

نسبت نوزادانی که آمپول پیشگیرانه ویتامین کا را دریافت نکرده‌اند طی هشت سال بیش از دو برابر شده است.

دکتر کریستن اسکات، نویسندهٔ اصلی این مطالعه و استادیار دانشکده پزشکی دانشگاه اموری که این پژوهش را در دوران دوره پسادکتری خود در CHOP انجام داده است، می‌گوید: «هرچند در طول دورهٔ پژوهش خطر بروز خونریزی برای همهٔ نوزادان کمی افزایش یافت، اما خطر مضاعف در میان نوزادان دریافت‌نکردهٔ ویتامین کا چشمگیر بود و در تمام سال‌های مطالعه به چشم می‌خورد.»[3]

خطر خونریزی مغزی در نوزادان

وخیم‌ترین پیامد صرف‌نظر کردن از تزریق این آمپول، افزایش شدید خطر خونریزی در بافت مغز یا پیرامون آن است. بررسی CHOP مشخص کرد که نوزادان فاقد سابقهٔ دریافت ویتامین کا بیش از دو برابر با خطر خونریزی درون‌جمجمه‌ای روبه‌رو بودند؛ میزان بروز این عارضه در میان دریافت‌نکردگان به ۳۳ مورد در هر ۱۰ هزار تولد رسید، در حالی که در گروه محافظت‌شده تنها ۱۳ مورد در هر ۱۰ هزار تولد ثبت شد.[3]

دکتر کوین دایسارت، نوزادشناس و از پژوهشگران ارشد این مطالعه در CHOP توضیح می‌دهد: «این تفاوت آماری به‌ویژه برای خونریزی‌های درون یا اطراف مغز، که عارضه‌ای بالقوه تهدیدکنندهٔ حیات است، بسیار نگران‌کننده بود.» دایسارت تأکید کرد که آمار مرگ نوزاد طی بستری اولیهٔ پس از زایمان نیز در صورت همراهی با تشخیص خونریزی، در میان نوزادان دریافت‌نکرده به‌مراتب بالاتر بود.[3]

مطالعه‌ای موازی از سوی پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی ویرجینیا (VCU) که هم‌زمان در ژورنال JAMA Pediatrics انتشار یافت، ابعاد گسترده‌تر این خیزش را در سطح ملی ارزیابی کرد. بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵، میزان تشخیص کمبود ویتامین کا در نوزادان صفر تا شش ماهه از ۱۱.۸ به ۳۷.۳ در هر ۱۰۰ هزار نفر جهش پیدا کرد. علاوه بر این، موارد ابتلای قطعی به بیماری خونریزی‌دهنده ناشی از کمبود ویتامین کا (VKDB) بیش از چهار برابر شد و از ۲۴.۰ به ۱۰۷.۴ در هر ۱۰۰ هزار نفر رسید.[1][4]

پیامدهای بالینی برای نوزادانی که این خونریزی‌های شدید را تجربه می‌کنند غالباً مصیبت‌بار است. دکتر الیزابت ولف، دانشیار اطفال در VCU و نویسندهٔ اصلی مطالعهٔ ژورنال JAMA Pediatrics بیان می‌کند: «خونریزی ناشی از کمبود ویتامین کا در شیرخواران بسیار خطرناک است. وقتی خونریزی در مغز رخ می‌دهد، می‌تواند به آسیب‌های دائمی عصبی یا حتی مرگ بینجامد.»[1][4]

علت کمبود طبیعی ویتامین کا در بدو تولد

ویژگی‌های زیستی نوزادان است که تزریق پیشگیرانه را به یک ضرورت بدل می‌کند. ویتامین کا یک ریزمغذی محلول در چربی است که کبد برای فعال‌سازی چهار فاکتور حیاتی انعقاد خون (فاکتورهای II، VII، IX و X) به آن نیاز دارد. بدون میزان کافی از این ویتامین، بدن انسان توانایی تشکیل لخته برای مهار خونریزی‌های خودبه‌خودی یا عادی را نخواهد داشت.[1][4]

نوزادان به‌طور طبیعی با کمبود ویتامین کا به دنیا می‌آیند، زیرا در دوران بارداری تنها مقادیر بسیار ناچیزی از این ماده از جفت عبور می‌کند. علاوه بر این، شیر مادر حاوی غلظت بسیار پایینی از ویتامین کا است؛ واقعیتی که نوزادانی را که تنها از شیر مادر تغذیه می‌کنند، در مقایسه با نوزادان تغذیه‌شده با شیرخشک‌های غنی‌شده، در موقعیت آسیب‌پذیرتری قرار می‌دهد.[4]

در کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالان، باکتری‌های همزیست در دستگاه گوارش بخش عمده‌ای از ویتامین کا مورد نیاز بدن را سنتز می‌کنند. با این حال، فلور میکروبی رودهٔ نوزاد هنگام تولد تقریباً استریل است و نزدیک به شش ماه زمان لازم است تا دستگاه گوارش او به بلوغ برسد و با شروع تغذیه تکمیلی، این کمبود تغذیه‌ای خطرناک جبران شود.[4]

ویتامین کا برای فعال‌سازی پروتئین‌های ضروری انعقاد خون در کبد نقشی حیاتی ایفا می‌کند.

این روند زیستی، دوره‌ای بسیار آسیب‌پذیر را پدید می‌آورد که با عنوان «خونریزی دیرهنگام ناشی از کمبود ویتامین کا» شناخته می‌شود. این بیماری از یک هفتگی تا شش ماهگی رخ می‌دهد و هولناک‌ترین فرم این اختلال به شمار می‌رود. از آنجا که این خونریزی اغلب بدون هیچ ضربه یا آسیب‌دیدگی قبلی و به‌طور خودبه‌خودی در مغز اتفاق می‌افتد، والدین ممکن است تا زمان بروز علائم شدید عصبی اصلاً متوجه خونریزی نشوند.[1][4]

اگر بیماری دارای علائم بیرونی باشد، نشانه‌ها پیش از وخیم شدن وضعیت معمولاً پنهان و تدریجی‌اند؛ از جمله کبودی‌های بی‌دلیل، خونریزی مداوم از بند ناف، یا قطع نشدن خونریزی پس از خون‌گیری ساده از پاشنهٔ پا. در موارد حاد، ۳۰ تا ۶۰ درصد احتمال دارد که خونریزی درون‌جمجمه‌ای رخ دهد که می‌تواند تشنج، ضایعات ماندگار مغزی یا فوت نوزاد را در پی داشته باشد.[1][4]

ریشه‌های امتناع والدین از تزریق

آکادمی اطفال آمریکا از سال ۱۹۶۱ تزریق عضلانی ویتامین کا را بدون استثنا توصیه کرده و این کار به کاهشی عظیم در موارد خونریزی دیرهنگام در سراسر جهان منجر شده است. با این حال، افزایش اخیر در امتناع والدین ناشی از آمیزه‌ای پیچیده از دغدغه‌های امروزی است؛ بسیاری از والدینی که با تزریق مخالفت می‌کنند، در پی زایمان «طبیعی» هستند و می‌خواهند مداخلات پزشکی و سوزن زدن به نوزاد را به حداقل برسانند.[1][4]

در سال‌های اخیر، این تزریق در دام کاهش فراگیر اعتماد به نهادهای بهداشت عمومی نیز افتاده است. هرچند ویتامین کا یک مکمل ویتامینی است و واکسن محسوب نمی‌شود، تزریق آن با سوزن باعث شده با موج‌های ضدواکسن همراه دانسته شود. محققان اشاره می‌کنند که شدیدترین جهش در آمار امتناع با بدبینی‌های درمانی دورهٔ همه‌گیری کووید-۱۹ هم‌پوشانی دارد.[4]

دکتر ولف می‌گوید: «درست شبیه شیوع اخیر سرخک، اکنون شاهد تبعات ملموس بی‌اعتمادی فزاینده به پزشکان و کارشناسان سلامت عمومی هستیم. ما در تمامی سطوح نظام سلامت به اطلاع‌رسانی و آموزش شفاف درباره فواید تزریق ویتامین کا به نوزادان نیاز داریم.»[4]

تصویرسازی: متخصصان کودکان با چالش متقاعد کردن والدین مردد و بازیابی اعتماد به مراقبت‌های استاندارد نوزادان روبه‌رو هستند.

بررسی رویکرد کاهش آسیب با قطره خوراکی

با بالا رفتن آمار امتناع از تزریق عضلانی، گروهی از متخصصان کودکان پیشنهاد داده‌اند که رویکرد «کاهش آسیب» مورد بررسی قرار گیرد. در شماری از کشورهای اروپایی مانند فرانسه، آلمان، سوئیس و هلند، قطره خوراکی ویتامین کا به صورت روتین یا به عنوان گزینهٔ دوم برای والدینی که حاضر به تزریق نیستند، ارائه می‌شود.[1]

با این حال، اثربخشی فرم خوراکی در پیشگیری از نوع دیرهنگام این خونریزی به‌مراتب کمتر از تزریق است. جذب این ویتامین از دستگاه گوارش نابالغ نوزاد متغیر و ناپایدار است و نیازمند یک برنامه منظم با چند دوز پیاپی در ماه‌های نخست زندگی است؛ فراموش کردن حتی یک دوز می‌تواند نوزاد را در معرض خونریزی ناگهانی قرار دهد.[1]

با وجود کارایی پایین‌تر، تجویز قطره خوراکی ممکن است در مقایسه با عدم دریافت هرگونه محافظت، نجات‌بخش جان عده‌ای باشد. ولف و همکارانش می‌نویسند: «اگرچه نوع خوراکی در پیشگیری از کمبود دیرهنگام ویتامین کا ضعیف‌تر عمل می‌کند، اما اگر امتناع از تزریق ادامه یابد، در پیش گرفتن رویکرد کاهش آسیب و عرضه قطره خوراکی به عنوان راهکار جایگزین ممکن است در ایالات متحده توجیه‌پذیر باشد.»[1]

با وجود کارایی پایین‌تر، تجویز قطره خوراکی ممکن است در مقایسه با عدم دریافت هرگونه محافظت، نجات‌بخش جان عده‌ای باشد.

با تمام این اوصاف، اجماع پزشکی همچنان به شکل قاطع بر لزوم تزریق فوری و تک‌دوز عضلانی استوار است. محققان CHOP برآورد می‌کنند که به ازای هر ۱۱۴ نوزادی که این آمپول را دریافت نمی‌کنند، یک نوزاد در شش ماه اول زندگی دچار عارضهٔ خونریزی خواهد شد. اکنون که آمار امتناع به حدود هفت درصد نزدیک می‌شود، پزشکان اطفال باید پیش از آنکه این بیماری کاملاً مهارپذیر قربانیان بیشتری بگیرد، اعتماد والدین را احیا کنند.[3]

نکات کلیدی

  • درصد نوزادانی که آمپول روتین ویتامین کا را دریافت نکرده‌اند، از ۳.۱ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۶.۸ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده و بیش از دو برابر شده است.
  • نوزادانی که این تزریق را دریافت نکرده‌اند، در شش ماه نخست زندگی با ۴۷ درصد خطر بالاتر برای مواجهه با رویدادهای خونریزی‌دهنده روبه‌رو بوده‌اند.
  • احتمال بروز خونریزی درون‌جمجمه‌ای کشنده در نوزادانی که ویتامین کا دریافت نکرده بودند بیش از دو برابر نوزادان واکسینه‌شده بود.
  • هم‌زمان با گسترش بی‌اعتمادی به توصیه‌های بهداشت عمومی، برخی پزشکان قطره خوراکی ویتامین کا را به عنوان رویکردی برای کاهش آسیب پیشنهاد می‌کنند.

آنچه نمی‌دانیم

  • دلایل دقیق هر یک از والدین برای رد آمپول ویتامین کا در پرونده‌های الکترونیک سلامت ثبت نشده است.
  • هنوز مشخص نیست که آیا عرضه قطره خوراکی در آمریکا می‌تواند والدینی را که تزریق را رد می‌کنند پوشش دهد یا برعکس، بقیه را نیز به پرهیز از تزریق موثر عضلانی تشویق خواهد کرد.
اجماع جامعه پزشکی 80%والدین مردد 15%حامیان کاهش آسیب 5%
اجماع جامعه پزشکی
پزشکان اطفال و مراجع سلامت با تکیه بر ۶۵ سال داده‌های ایمنی و اثر ۹۸ درصدی تزریق عضلانی در مهار خونریزی دیرهنگام، بر تزریق بلافاصله پس از تولد اصرار دارند.
والدین مردد
شمار فزاینده‌ای از والدین با انگیزهٔ کاهش مداخلات درمانی نوزاد از تزریق سر باز می‌زنند و این مکمل را به دلیل استفاده از سرنگ، با واکسیناسیون اشتباه می‌گیرند.
حامیان کاهش آسیب
گروهی از پزشکان توصیه می‌کنند برای والدینی که تزریق را نمی‌پذیرند قطره خوراکی ویتامین کا تجویز شود، چرا که ایمنی نسبی بهتر از نبود هرگونه محافظت است.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • ماماها و همراهان زایمان (دولاها) که در تدوین برنامه زایمان به والدین مشاوره می‌دهند

منابع

پوشش منابع

4 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

اجماع جامعه پزشکی 80%والدین مردد 15%حامیان کاهش آسیب 5%
  1. [1]MedPage Todayحامیان کاهش آسیب

    Infant Bleeding Rises as Newborn Vitamin K Shots Have Fallen

    مطالعه در MedPage Today →
  2. [2]Contemporary Pediatricsاجماع جامعه پزشکی

    Skipping newborn vitamin K tied to 47% higher infant bleeding risk

    مطالعه در Contemporary Pediatrics →
  3. [3]Children's Hospital of Philadelphiaاجماع جامعه پزشکی

    Declining Use of Newborn Vitamin K Shot Linked to Higher Risk of Infant Bleeding, Children's Hospital of Philadelphia Study Finds

    مطالعه در Children's Hospital of Philadelphia →
  4. [4]VCU Healthاجماع جامعه پزشکی

    Vitamin K deficiency on the rise as more parents decline recommended shots for their newborns

    مطالعه در VCU Health →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.