رفتن به محتوای اصلی
ایمنی ژن‌درمانینووارتیس· 7 دقیقه مطالعه· در سلامت

شناسایی موارد بروز تومور در کودکان پس از دریافت ژن‌درمانی زولژنسما توسط شرکت نووارتیس

شرکت داروسازی نووارتیس بروز ۹ مورد تومور را در کودکانی که پیش‌تر ژن‌درمانی زولژنسما برای بیماری آتروفی عضلانی نخاعی (SMA) دریافت کرده بودند، تأیید کرده است؛ بررسی‌های آسیب‌شناسی در ۲ مورد ادغام دی‌ان‌ای ناقل ویروسی با ژنوم بیمار را نشان می‌دهد. این گزارش‌ها موجب آغاز بازبینی‌های نظارتی و افزایش مطالبات حامیان بیماران برای شفافیت اطلاعاتی شده است.

به قلم حامد قاسمی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

شرکت نووارتیس بروز نه مورد تومور را در کودکانی که پیش‌تر داروی ژن‌درمانی زولژنسما (Zolgensma) را برای درمان آتروفی عضلانی نخاعی (SMA) دریافت کرده بودند، تأیید کرده است. در دو مورد از این بیماران، شواهدی مبنی بر ادغام دی‌ان‌ایِ ناقل ویروسیِ دارو در ژنوم سلولی کودکان به دست آمده است؛ موضوعی که تحولی مهم در ارزیابی ایمنی بلندمدت این درمان به شمار می‌رود.[1][2]

تأیید رسمی این موضوع پس از آن صورت گرفت که موجی از نگرانی در میان والدین و گروه‌های حامی بیماران در شبکه‌های اجتماعی شکل گرفت؛ والدینی که در جریان ویزیت‌های اخیر نورولوژی فرزندانشان از این گزارش‌ها مطلع شده بودند. به دنبال این ابهامات، نووارتیس با صدور بیانیه‌ای برای انجمن‌های حامی بیماران، دریافت این گزارش‌ها را تأیید و جزئیات اولیه نتایج آسیب‌شناسی را تشریح کرد.[1][3]

داروی زولژنسما که در سال ۲۰۱۹ به تأیید رسید، درمانی یک‌باره و وریدی است که برای متوقف کردن پیشرفت بیماری آتروفی عضلانی نخاعی طراحی شده است. این اختلال ژنتیکی نادر با تحلیل شدید عضلانی همراه است و یکی از علل اصلی ژنتیکی مرگ‌ومیر نوزادان به شمار می‌آید. تاکنون بیش از شش هزار کودک در سراسر جهان در قالب کارآزمایی‌های بالینی یا درمان‌های تجاری این دارو را دریافت کرده‌اند.[2][3]

به گفته نووارتیس، آزمایش‌های آسیب‌شناسی تاکنون بر روی سه مورد از نه تومور گزارش‌شده تکمیل شده است. نتایج نشان می‌دهد دو مورد مستقیماً با درمان زولژنسما در ارتباط بوده است، در حالی که مورد سوم ارتباطی با این ژن‌درمانی نداشته است. اطلاعات پیرامون شش مورد باقی‌مانده به دلیل ادامه بررسی‌های پزشکی در حال حاضر محدود است.[3]

تأیید ادغام ژنتیکی در بررسی‌های آسیب‌شناسی

در دو موردی که ارتباط آن‌ها تأیید شده، پژوهشگران نشانه‌هایی از ادغام دی‌ان‌ای ناقل ویروسی با ساختار ژنتیکی سلول‌های خود بیمار یافته‌اند. هر دو کودک برای درمان تومورها تحت مراقبت‌های انکولوژی قرار گرفته‌اند و تیم‌های درمانی وضعیت سلامت آن‌ها را به دقت زیر نظر دارند. جزئیات دقیق نوع تومورها و وضعیت کنونی کودکان هنوز منتشر نشده است.[1][3]

خطر تئوریک ایجاد تومور در جامعه پزشکی موضوع کاملاً ناشناخته‌ای نیست؛ در بروشور اطلاعات دارویی زولژنسما پیش از این نیز هشدارهایی درباره احتمال تشکیل تومور در پی ادغام ناقل ویروسی وابسته به آدنو گنجانده شده بود. پزشکان همواره می‌دانستند که سیستم‌های انتقال ویروسی، هرچند نادر، ممکن است پیامدهای بلندمدتی به همراه داشته باشند.[1][2]

بررسی‌های آسیب‌شناسی تأیید کرده است که دو مورد از نه تومور گزارش‌شده با ادغام دی‌ان‌ای ناقل ویروسی مرتبط هستند.

با این حال، این مواردِ تأییدشده نخستین شواهد بالینی از تبدیل شدن این فرضیه تئوریک به واقعیت در بیمارانی است که داروی تجاری را دریافت کرده‌اند. این رویداد نهادهای نظارتی بهداشتی را بر آن داشته تا شواهد موجود را بررسی کرده و تصمیم بگیرند که آیا دستورالعمل‌های مراقبتی و ایمنی این دارو نیازمند بازنگری فوری است یا خیر.[3][4]

سازمان چتر حامی بیماران، «SMA Europe»، با انتشار بیانیه‌ای ضمن اشاره به گزارش‌های دریافتی، از نووارتیس خواست اطلاعات را به شکلی کاملاً شفاف و عمومی با جامعه در میان بگذارد. این نهاد تأکید کرد خانواده‌هایی که با این بیماری سخت دست‌وپنجه نرم می‌کنند، نباید ناچار شوند اطلاعات مربوط به ایمنی درمان فرزندشان را از شایعات فضای مجازی گردآوری کنند.[3]

سازمان «SMA Europe» اعلام کرد: «می‌دانیم این خبر می‌تواند مایه نگرانی عمیق خانواده‌ها باشد؛ به‌ویژه والدینی که کودکانشان پیش‌تر زولژنسما دریافت کرده‌اند یا اکنون در آستانه تصمیم‌گیری برای درمان هستند.» این نهاد بر بار روانی سنگینی تأکید کرد که چنین هشدارهای ایمنی بر دوش خانواده‌های درگیر بیماری می‌گذارد.[3]

مطالبه خانواده‌ها و نهادهای حامی برای شفافیت کامل

هم‌زمان، تیم تخصصی چندرشته‌ای زولژنسما در بریتانیا با صدور توصیه‌نامه‌ای خطاب به کادر درمان و خانواده‌ها یادآور شد که اگرچه این اخبار نگران‌کننده به نظر می‌رسد، باید آمار را در بستر واقعی خود سنجید. این تیم یادآور شد که شمار تومورهای گزارش‌شده در مقایسه با کل جمعیت تحت درمان، بسیار اندک است.

بر اساس شواهد فعلی، تیم پزشکی بریتانیا اعلام کرده است که در حال حاضر هیچ‌گونه تغییری در روند معمول مراقبت، پیگیری ویزیت‌ها یا انجام تصویربرداری‌ها و آزمایش‌های اضافی برای کودکان درمان‌شده توصیه نمی‌شود. در عین حال از والدین خواسته شده در صورت بروز هرگونه ابهام، با متخصصان مغز و اعصاب کودکان خود مشورت کنند.

شرکت نووارتیس در مکاتبات خود بر پایبندی به ایمنی بیماران و نظارت مستمر تأکید کرده است. این شرکت داروسازی سوئیسی اعلام کرد که اطلاعات ایمنی جدید را پیوسته ارزیابی می‌کند و تمام موارد گزارش‌شده را با همکاری نهادهای بهداشتی بررسی می‌نماید؛ ضمن اینکه بر این باور است تراز سود به زیان دارو کماکان کاملاً مثبت و اثربخش است.[2][3]

تصویرسازی: نووارتیس اعلام کرده است که داده‌های جدید ایمنی را پیوسته ارزیابی کرده و موارد گزارش‌شده را به اطلاع مراجع بهداشتی رسانده است.

سخنگوی نووارتیس گفت: «ایمنی بیماران اولویت اصلی ماست. ما در هر مورد، نهادهای بهداشتی را در زمان مناسب و به شیوه درست مطلع کرده‌ایم و به همکاری با آن‌ها برای تعیین گام‌های بعدی ادامه می‌دهیم.» این شرکت همچنین از فرصت گفت‌وگوی مستقیم با جامعه بیماران برای پاسخ به پرسش‌های مطرح‌شده استقبال کرد.[2]

بازارهای مالی به این گزارش‌ها واکنش نشان دادند و ارزش سهام نووارتیس در بورس آمریکا در پی انتشار این اخبار کاهش یافت. سرمایه‌گذاران با دقت نحوه برخورد نهادهای نظارتی با پرونده ادغام ناقل ویروسی را دنبال می‌کنند، چرا که چشم‌انداز تجاری بلندمدت این داروی راهبردی هنوز نامشخص است.[2]

سازوکار انتقال ژن و احتمال نفوذ در ژنوم

زولژنسما با استفاده از پوسته غیرفعال ویروس AAV9، نسخه‌ای سالم از ژن «نورون حرکتی بقا ۱» (SMN1) را مستقیماً به نورون‌های حرکتی منتقل می‌کند. این مکانیسم علت ریشه‌ای بیماری اس‌ام‌ای را، که همان نبود یا جهش این ژن حیاتی است، هدف قرار می‌دهد و به عنوان درمانی قطعی و تک‌دوز عمل می‌کند.[3]

اگرچه ناقل ویروسی طوری مهندسی شده که مستقل از ژنوم انسان باقی بماند، اما در مواردی نادر ممکن است ادغام تصادفی با دی‌ان‌ای بیمار رخ دهد. اهمیت بالینی این موارد ادغام تاکنون در هاله‌ای از ابهام بود، اما پرونده‌های تازه اثبات می‌کنند که این پدیده می‌تواند زمینه‌ساز بروز تومورهای بدخیم یا خوش‌خیم شود.[1][2]

تأیید ارتباط میان ادغام ناقل ویروسی و شکل‌گیری تومور، داده‌های بالینی بسیار مهمی در اختیار حوزه پزشکی ژنتیک قرار می‌دهد. این اتفاق ضرورت پایش بلندمدت تمام بیمارانی را که درمان‌های مبتنی بر ویروس‌های وابسته به آدنو دریافت می‌کنند، دوچندان کرده و به محققان در شناخت دقیق‌تر این سازوکارها کمک خواهد کرد.[1][4]

پیش از این، نگرانی‌های ایمنی زولژنسما عمدتاً به سمیت شدید کبدی مربوط می‌شد نه مسائل انکولوژی. این دارو در حال حاضر دارای هشدار جعبه‌سیاه برای آسیب حاد کبدی و نارسایی کبد است و بیماران باید هم‌زمان کورتیکواستروئید دریافت کنند؛ همچنین پایش دقیق آنزیم‌های کبدی پیش و پس از تزریق الزامی است.[1]

زولژنسما از یک ناقل ویروسی متصل به آدنو (AAV9) برای انتقال نسخه سالم ژن SMN1 به نورون‌های حرکتی استفاده می‌کند.

در سال ۲۰۲۲، نووارتیس دو مورد مرگ ناشی از نارسایی حاد کبد را در کودکان تحت درمان با زولژنسما در روسیه و قزاقستان گزارش کرد. آن حوادث به به‌روزرسانی برچسب‌های هشدار دارو منجر شد تا خطر آسیب کبدی مرگبار به صراحت ذکر شود، هرچند شرکت اعلام کرد که این رخدادها نشانه ایمنی کاملاً جدیدی نبودند.[1]

سنجش مزایای حیات‌بخش در برابر خطرات بلندمدت

با وجود این خطرات جدی، زولژنسما در کارآزمایی‌های بالینی و درمان‌های واقعی اثربخشی دگرگون‌کننده‌ای نشان داده است. در صورت تزریق زودهنگام، این دارو توانسته به کودکان امکان دستیابی به مهارت‌های حرکتی نظیر نشستن و ایستادن را بدهد؛ توانمندی‌هایی که در حالت عادی برای این کودکان غیرممکن بود و مسیر زندگی خانواده‌ها را دگرگون کرده است.[3]

برقراری تعادل میان این مزایای نجات‌بخش و خطرات نوظهور بلندمدت، دغدغه اصلی نهادهای ناظر، پزشکان و خانواده‌هاست. نوع شدید اس‌ام‌ای بیماری ویرانگری است که معمولاً تا پیش از دو سالگی به مرگ یا وابستگی دائمی به دستگاه تنفس مصنوعی می‌انجامد، بنابراین تصمیم‌گیری نیازمند مقایسه پیشرفت حتمی بیماری در برابر عوارض نادر درمان است.[2][3]

فعالان حقوق بیماران خواستار رویکردی ساختاریافته‌تر و شفاف‌تر برای انتشار داده‌های ایمنی هستند. داستین بروندایک، پدر یکی از کودکان مبتلا، از شیوه اطلاع‌رسانی قطره‌چکانی شرکت انتقاد کرد؛ یادداشت‌های علنی او در شبکه‌های اجتماعی نقش مهمی در جلب توجه افکار عمومی به گزارش‌های تومور در روزهای اخیر داشت.[1]

فعالان حقوق بیماران خواستار رویکردی ساختاریافته‌تر و شفاف‌تر برای انتشار داده‌های ایمنی هستند.

در حالی که نهادهای قانون‌گذار به تحقیقات خود ادامه می‌دهند، جامعه بیماران در انتظار دستورالعمل‌های احتمالی در خصوص پروتکل‌های غربالگری سرطان است. در حال حاضر، اولویت اصلی حمایت از خانواده‌های درگیر و دسترسی پزشکان به داده‌های دقیق است، و جامعه علمی نتایج پاتولوژی شش مورد باقی‌مانده را به دقت زیر نظر دارد.[3]

این رخداد چالش‌های ذاتی پیشگامی در فناوری‌های نوین درمانی را یادآور می‌شود. ژن‌درمانی پتانسیل بی‌سابقه‌ای برای درمان بیماری‌های ژنتیکی کشنده دارد، اما آشکار شدن برهم‌کنش‌های بیولوژیکی درازمدت آن سال‌ها به طول می‌انجامد و جامعه پزشکی ناچار است مدیریت این عوارض دیرهنگام را در حین عمل بیاموزد.[4]

در این مسیر، همکاری نزدیک میان شرکت‌های داروسازی، نهادهای بهداشتی و انجمن‌های بیماران نقشی تعیین‌کننده خواهد داشت. اطلاع‌رسانی شفاف زمینه را برای تصمیم‌گیری آگاهانه والدین فراهم می‌کند و داده‌های حاصل از پایش بلندمدت دریافت‌کنندگان زولژنسما، چراغ راه نسل بعدی درمان‌های ژنتیکی خواهد بود.[3][4]

نکات کلیدی

  1. نووارتیس وقوع ۹ مورد تومور را در کودکانی که پیش‌تر داروی ژن‌درمانی زولژنسما دریافت کرده بودند، تأیید کرد.
  2. آسیب‌شناسی بر روی ۳ مورد نشان داده است که در ۲ مورد، دی‌ان‌ای ناقل ویروسی وارد ژنوم سلولی بیمار شده است.
  3. نهادهای حامی بیماران خواستار شفافیت عمومی و رسمی شرکت داروسازی به‌جای انتشار قطره‌چکانی اطلاعات هستند.
  4. تیم‌های درمانی توصیه کرده‌اند که در حال حاضر هیچ نیازی به تغییر روند مراقبت‌های معمول یا انجام تصویربرداری‌های اضافه برای کودکان درمان‌شده وجود ندارد.

آنچه نمی‌دانیم

  • نتایج آسیب‌شناسی مربوط به شش مورد تومور گزارش‌شده دیگر و احتمال ارتباط آن‌ها با ژن‌درمانی.
  • نوع دقیق تومورهای ایجادشده در کودکان مبتلا و پیش‌آگهی بلندمدت سلامت آن‌ها.
  • آیا نهادهای ناظر بهداشتی پروتکل‌های جدیدی برای غربالگری دوره‌ای سرطان در تمام بیماران تحت درمان وضع خواهند کرد یا خیر.

روند رویداد

  1. مه ۲۰۱۹

    سازمان غذا و داروی آمریکا داروی زولژنسما را به عنوان ژن‌درمانی تک‌دوز برای کودکان زیر دو سال مبتلا به اس‌ام‌ای تأیید کرد.

  2. اوت ۲۰۲۲

    نووارتیس دو مورد مرگ بر اثر نارسایی حاد کبد را گزارش کرد که منجر به به‌روزرسانی هشدارهای دارویی شد.

  3. ۴ نوامبر ۲۰۲۶

    تیم تخصصی چندرشته‌ای زولژنسما در بریتانیا بیانیه ایمنی اولیه‌ای پیرامون ۹ مورد تومور صادر کرد.

  4. ۵ نوامبر ۲۰۲۶

    نووارتیس رسماً تأیید کرد که در ۲ مورد از تومورها، شواهدی از ادغام دی‌ان‌ای ناقل ویروسی مشاهده شده است.

حامیان و انجمن‌های بیماران 40%کادر درمان و متخصصان بالینی 30%توسعه‌دهندگان صنعت داروسازی 30%
حامیان و انجمن‌های بیماران
خواهان اطلاع‌رسانی فوری و شفاف درباره هشدارهای ایمنی داروها هستند تا خانواده‌ها ناچار به اتکا به شایعات فضای مجازی نباشند.
کادر درمان و متخصصان بالینی
تأکید می‌کنند با توجه به شمار اندک موارد نسبت به کل بیماران، نباید دچار شتاب‌زدگی شد یا برنامه‌های مراقبتی معمول را تغییر داد.
توسعه‌دهندگان صنعت داروسازی
معتقدند تراز سود به زیان دارو کماکان کاملاً مثبت است و به نظارت مستمر و گزارش به‌موقع داده‌ها پایبند هستند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • نهادهای نظارتی بهداشتی که در حال ارزیابی شواهد ایمنی هستند
  • متخصصان انکولوژی کودکان با تمرکز بر تومورهای نادر

منابع

پوشش منابع

4 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

حامیان و انجمن‌های بیماران 40%کادر درمان و متخصصان بالینی 30%توسعه‌دهندگان صنعت داروسازی 30%
  1. [1]BioSpaceتوسعه‌دهندگان صنعت داروسازی

    Novartis confirms 9 reported cases of tumors in patients treated with Zolgensma

    مطالعه در BioSpace →
  2. [2]Seeking Alphaحامیان و انجمن‌های بیماران

    Novartis slips amid safety concerns tied to Zolgensma

    مطالعه در Seeking Alpha →
  3. [3]SMA Europeحامیان و انجمن‌های بیماران

    Information regarding recent Zolgensma safety concerns

    مطالعه در SMA Europe →
  4. [4]STAT Newsتوسعه‌دهندگان صنعت داروسازی

    STAT+: Novartis cites cases of previously unknown tumors possibly tied to its SMA gene therapy

    مطالعه در STAT News →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.