افزایش قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار در پی حمله پهپادی به خط لوله شرق-غرب عربستان

در ساعات ابتدایی روز پنجشنبه، ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ستونی از دود سیاه بر فراز ایستگاه‌های پمپاژ در نزدیکی المصباح و الذکرا در صحرای عربستان به آسمان رفت. مجموعه‌ای از حملات پهپادی، خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری شرق-غرب این کشور را هدف قرار دادند و باعث آتش‌سوزی و توقف فوری فعالیت این شریان حیاتی انرژی شدند. با تایید بسته شدن این خط لوله، بازارهای جهانی به سرعت واکنش نشان دادند؛ قیمت هر بشکه نفت برنت با جهشی ناگهانی از مرز روانی ۱۰۰ دلار عبور کرد و به بالاترین سطح خود در ماه‌های اخیر رسید.[1][2][3]

اهمیت این رویداد در اعداد نهفته است. خط لوله شرق-غرب (پترولاین) که نفت خام را از میادین شرقی عربستان به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند، ظرفیت پمپاژ روزانه حدود ۷ میلیون بشکه را دارد. در ماه‌های اخیر و با توجه به ناامنی‌های فزاینده در خلیج فارس، ریاض اتکای خود را به این مسیر جایگزین به شدت افزایش داده بود و روزانه نزدیک به ۵ میلیون بشکه نفت را از این طریق صادر می‌کرد.[3]

تعطیلی این خط لوله به عنوان یک اقدام احتیاطی، به معنای حذف ناگهانی حدود ۴ درصد از کل عرضه نفت در بازار جهانی است. واکنش بازار به این شوک عرضه سریع بود؛ خریداران عمده اروپایی و آسیایی که پیش از این روی دریافت محموله‌های سپتامبر از بندر ینبع حساب کرده بودند، اکنون با لغو سفارشات خود مواجه شده‌اند و در تلاشند تا منابع جایگزینی در یک بازار به شدت رقابتی بیابند.[1][4]

برای کسب‌وکارها، کارآفرینان و مصرف‌کنندگان، این شوک نفتی پیامدهای ملموس و فوری در پی دارد. عبور قیمت نفت از ۱۰۰ دلار به معنای افزایش مستقیم هزینه‌های سوخت، لجستیک و تولید در صنایع مختلف است. شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی و هوایی با جهش هزینه‌های عملیاتی مواجه شده‌اند و این فشار تورمی به زودی در قیمت نهایی کالاهای مصرفی نمایان خواهد شد. زنجیره‌های تامین که به تازگی به ثبات رسیده بودند، اکنون با یک مانع ژئوپلیتیکی جدید روبرو هستند.[1][4]

این حمله در بستر یک درگیری گسترده‌تر در خاورمیانه رخ داده است. وزارت امور خارجه عربستان سعودی این حملات را که به گفته مقامات از خاک عراق انجام شده، با شدیدترین لحن محکوم کرده است. با این حال، ریاض اعلام نموده که در حال حاضر به درخواست دولت عراق برای کنترل گروه‌های شبه‌نظامی در داخل خاک خود فرصت داده و از اقدام متقابل فوری خودداری می‌کند. این خویشتن‌داری دیپلماتیک تا حدودی از وحشت اولیه بازار کاسته است.[3]

از نظر فنی، آسیب به ایستگاه‌های پمپاژ بسیار پیچیده‌تر از سوراخ شدن خود لوله است. تصاویر ماهواره‌ای منتشر شده توسط سیستم‌های رصد آتش‌سوزی، نشان‌دهنده خسارات جدی به تاسیسات پمپاژ است. کارشناسان صنعت نفت تخمین می‌زنند که جایگزینی قطعات تخصصی و تعمیر کامل این ایستگاه‌ها ممکن است بین سه تا پنج هفته زمان ببرد. در این مدت، مشخص نیست که آیا خط لوله می‌تواند با ظرفیت جزئی به فعالیت خود ادامه دهد یا خیر.[1][2][3]

در غیاب خط لوله شرق-غرب، گزینه‌های عربستان سعودی برای صادرات نفت به شدت محدود شده است. اگرچه شرکت آرامکو اعلام کرده است که از ذخایر استراتژیک خود در بندر ینبع برای تامین نیاز مشتریان استفاده خواهد کرد، اما تحلیلگران هشدار می‌دهند که این ذخایر تنها برای پنج تا هفت روز پاسخگوی تقاضا خواهند بود. پس از آن، ریاض مجبور خواهد شد محموله‌های بیشتری را از طریق تنگه هرمز ارسال کند که خود با خطرات امنیتی بالایی مواجه است.[1][2]

بازار اکنون در انتظار گزارش رسمی شرکت آرامکو از میزان دقیق خسارات و جدول زمانی تعمیرات است. تا زمانی که جریان نفت به بندر ینبع به حالت عادی بازنگردد، ریسک ژئوپلیتیکی در قیمت هر بشکه نفت لحاظ خواهد شد. تصمیم بعدی خریداران بزرگ آسیایی برای تامین انرژی خود از منابع جایگزین، و همچنین واکنش عملی دولت عراق به گروه‌های شبه‌نظامی، مسیر قیمت‌گذاری انرژی را در هفته‌های آینده تعیین خواهد کرد.[4]