ارزش‌گذاری ۹۰ میلیارد دلاری استارتاپ نظامی اندوریل با موافقت برای فروش ۱٫۳ میلیارد دلار سهام کارمندان

زمانی که شرکت‌های OpenAI و انتروپیک در سال جاری پیشنهادهای خرید ثانویه میلیارد دلاری برای سهام کارکنان خود باز کردند، جهش ارزش آنها بازتاب تب‌وتاب ساخت هوش مصنوعی عمومی بود. حالا شرکت صنایع اندوریل نیز دقیقاً همان مانور مالی را به راه انداخته است: یک فروش ثانویه ۱٫۳ میلیارد دلاری بر پایه ارزش‌گذاری ۹۰ میلیارد دلاری؛ با این تفاوت که درآمد اندوریل نه از مدل‌های ابری، بلکه از فروش جنگنده‌های خودران و برج‌های مراقبت به پنتاگون می‌آید.[2]

این استارتاپ فناوری دفاعی پنجره فروش سهام را در ۲۲ مهر (۱۳ اکتبر) باز کرد تا کارکنان فعلی و سابق بتوانند دارایی خود را به قیمت ۹۴٫۸۰ دلار به ازای هر سهم نقد کنند. این مهلت در ۱۹ آبان (۹ نوامبر) بسته می‌شود. از آنجا که این دادوستد از نوع ثانویه است، هیچ نقدینگی تازه‌ای وارد ترازنامه و خزانه شرکت نمی‌کند و صرفاً راهکاری برای نقد کردن سهام پرسنل به شمار می‌رود.[2]

اندوریل برای نخستین‌بار حق مشارکت در این طرح را از محدوده‌های پیشین، یعنی آمریکا، بریتانیا و استرالیا، فراتر برده و به کارکنان ۱۶ کشور تعمیم داده است. این گسترش جغرافیایی نشان می‌دهد که تیم این استارتاپ چقدر از خاستگاه اولیه خود در جنوب کالیفرنیا فاصله گرفته است. کل مبلغ در نظر گرفته شده برای این خرید، ۱٫۳ میلیارد دلار تعیین شده است.[2]

جهش ۴۸ درصدی در پنج ماه

رقم ۹۰ میلیارد دلار جهشی تند و بازقیمت‌گذاری جدیدی برای ارزش این شرکت در بازارهای خصوصی محسوب می‌شود. در اردیبهشت ۱۴۰۵ (مه ۲۰۲۶)، اندوریل توانسته بود ۵ میلیارد دلار سرمایه جذب کند و ارزش خود را به ۶۱ میلیارد دلار برساند؛ رقمی که خود دو برابر ارزش‌گذاری ۳۰٫۵ میلیارد دلاری آن در خرداد ۱۴۰۴ (ژوئن ۲۰۲۵) بود.[2]

این شتاب ناگهانی بیشتر شبیه ضریب‌های ارزشی است که سرمایه‌گذاران به پلتفرم‌های نرم‌افزاری اختصاص می‌دهند، نه پیمانکاران سنتی اسلحه و تجهیزات سخت‌افزاری. طبق گزارش‌ها، اندوریل در سال ۲۰۲۵ درآمدی معادل ۲٫۲ میلیارد دلار کسب کرد که تقریباً دو برابر درآمد سال پیش از آن بود. بر این مبنا، بازار خصوصی حاضر شده این شرکت را با ضریب سنگینِ حدود ۴۱ برابر درآمدهای محقق‌شده سال گذشته‌اش ارزش‌گذاری کند.[2]

ارزش‌گذاری ۹۰ میلیارد دلاری در بازار خصوصی، اندوریل را هم‌تراز غول‌های سنتی و بورسی صنایع دفاعی قرار می‌دهد. برای مقایسه، وزن غول‌های نامداری مثل نورثروپ گرومن یا جنرال داینامیکس در بورس نیویورک در بازه ۸۰ تا ۹۰ میلیارد دلار می‌چرخد، در حالی که این شرکت‌های باسابقه هر ساله ده‌ها میلیارد دلار درآمد عملیاتی دارند.[1]

تفاوت تجهیزات تحویل‌شده با ادعاهای نرم‌افزاری

شاه‌بیت ادعای بازاریابی اندوریل این است که با ادوات جنگی مانند یک مسئله نرم‌افزاری برخورد می‌کند. در شرایطی که پیمانکاران سنتی دهه‌ها زمان را صرف ساخت شاسی و قطعات مکانیکی می‌کنند، اندوریل تمرکز خود را روی نرم‌افزار خودران Lattice گذاشته است؛ سیستمی که قرار است پهپادهای رزمی، برج‌های پایشی و هدست‌های واقعیت افزوده نظامیان را به صورت یکپارچه اداره کند.[2]

با تمام این شعارهای نرم‌افزارمحور و ادعاهای فنی، بقا و ارزش واقعی اندوریل به توانایی‌اش در ساخت و تحویل تسلیحات واقعی روی خطوط تولید گره خورده است. این شرکت به‌تازگی اولین پیش‌نمونه‌های پهپاد خودران همراه فیوری (Fury) را تحویل نیروی هوایی آمریکا داده است؛ جنگنده‌هایی بدون سرنشین که مأموریت دارند دوشادوش جنگنده‌های سرنشین‌دار پرواز کنند.

در آسمان پرنده‌های خودران، اندوریل وارد میدانی پررقیب شده است. شرکت جنرال اتومیکس، از باسابقه‌ترین تأمین‌کنندگان پنتاگون، در حال توسعه و تحویل پهپاد همراه خود موسوم به Vengeance است؛ پلتفرمی که در مناقصات آتی نیروی هوایی رقیب مستقیم فیوریِ اندوریل خواهد بود.

سبقت از پیمانکاران سنتی

وزارت دفاع ایالات متحده همچنان مشتری اصلی اندوریل است و سیاست‌گذاران پنتاگون بیش از هر زمان دیگری تمایل دارند پروژه‌ها را به سمت استارتاپ‌های سرمایه‌پذیر ببرند که سریع‌تر محصولات را توسعه می‌دهند. پالمر لاکی، بنیان‌گذار شرکت که پیش‌تر سازنده هدست آکیولس را به فیس‌بوک فروخته بود، اندوریل را در سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷) دقیقاً با هدف شکار همین تغییر پارادایم پایه‌گذاری کرد.[2]

راند جذب سرمایه اردیبهشت ۱۴۰۵ که ارزش اندوریل را به ۶۱ میلیارد دلار رسانده بود، به رهبری ترایو کپیتال و اندریسن هوروویتز انجام شد. سرمایه نقدی به‌دست‌آمده از آن راند، به توسعه کارخانه‌ها و خطوط تولید فیزیکی اختصاص یافت؛ جایی که شرکت هم‌اکنون برای آغاز تولید انبوه جنگنده‌های بدون سرنشین خود آماده می‌شود.[2]

این حراج سهام در شرایطی پیش می‌رود که سرمایه‌گذاران خطرپذیر در حال سرازیر کردن مبالغی بی‌سابقه به فناوری‌های دفاعی جهان هستند. طبق داده‌های وب‌سایت دیل‌روم، استارتاپ‌های دفاعی فقط در اروپا در مسیر جذب ۱۰٫۵ میلیارد دلار سرمایه طی سال جاری هستند که نزدیک به نیمی از آن مستقیماً توسط صندوق‌های آمریکایی تأمین می‌شود.

رشد ارقام به استارتاپ‌های اروپایی هم رسیده است، گرچه هنوز فاصله چشمگیری با رکورد اندوریل دارند. شرکت هلسینگ در مونیخ که روی هوش مصنوعی دفاعی کار می‌کند، بهار امسال به ارزش ۱۸ میلیارد دلار دست یافت. شرکت بریتانیایی-پرتغالی تکِوِر (Tekever) که پهپاد پایش و شناسایی می‌سازد نیز در تازه‌ترین راند خود ۵٫۵ میلیارد یورو قیمت خورد.

به تعویق انداختن ورود به بورس

اندوریل با گشودن این برنامه بازخرید ۱٫۳ میلیارد دلاری، همان فرمولی را اجرا می‌کند که غول‌های پیشتاز هوش مصنوعی در سیلیکون‌ولی پیش گرفته‌اند. چنین دادوستدهایی شرکت‌های خصوصی را قادر می‌سازد عرضه اولیه در بورس را به تعویق بیندازند و هم‌زمان برای نگه داشتن مهندسان زبده در بازار کار رقابتی، سهامشان را نقد کنند.[2]

قیمت ۹۴٫۸۰ دلار به ازای هر سهم برای کل دوره اعتبار این پیشنهاد ثابت خواهد بود تا کارکنان دور از نوسانات بیرونی یک قیمت نقدشوندگی تضمین‌شده داشته باشند. با این حال به دلیل تعیین سقف ۱٫۳ میلیارد دلاری، اگر تقاضای پرسنل بیش از این رقم باشد، احتمالاً شرکت مجبور خواهد شد سهام ارائه‌شده را به نسبت مساوی و به‌اصطلاح تسهیم به نسبت بازخرید کند.[2]

در نهایت، نباید فراموش کرد که عدد ۹۰ میلیارد دلار تنها یک تخمین در بازار بسته معاملات خصوصی است و هنوز در برابر تیغ برنده و شفافیت بازارهای عمومی و بورس سنجیده نشده است. از آنجا که هیچ مصاحبه مستقیمی از مدیران اندوریل درباره چرایی زمان‌بندی این حراج ثبت نشده، استراتژی و اهداف دقیق مالی شرکت پشت درهای بسته باقی مانده است.[2]