رفتن به محتوای اصلی
کارآزمایی بالینیسرطان کولورکتال· 6 دقیقه مطالعه· در سلامت

آسپرین کمکی مانع از عود متاستاز کبدی در سرطان کولورکتال نمی‌شود

یک کارآزمایی بالینی فاز ۳ نشان داده است که مصرف روزانه آسپرین با دوز پایین، بقای بدون بیماری را پس از جراحی با هدف درمان قطعی متاستازهای کبدی سرطان کولورکتال بهبود نمی‌بخشد. در مقابل، این مداخله با نرخ بالاتری از عوارض جدی خونریزی همراه بوده است.

به قلم آریا شاد

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

نتایج یک کارآزمایی بالینی بزرگ در کشورهای اسکاندیناوی نشان می‌دهد که مصرف روزانه آسپرین با دوز پایین پس از جراحی متاستاز کبدی ناشی از سرطان روده بزرگ (کولورکتال)، نقشی در پیشگیری از بازگشت بیماری ندارد. این مطالعه فاز ۳ که ASAC نام دارد، مشخص کرد داروی شناخته‌شده آسپرین تاثیری در افزایش بقای بدون بیماری ندارد.[1][3][4]

این درمان نه‌تنها نقشی محافظتی برای بیماران نداشت، بلکه با افزایش خطر عوارض جانبی جدی و کاهش نرخ بقای کلی پس از سه سال همراه بود. این یافته‌ها پرونده استفاده روتین از آسپرین را به‌عنوان درمان کمکی پس از جراحی در این گروه از بیماران می‌بندد.[1][4]

شراز یعقوب، استاد دانشگاه اسلو و جراح کبد و مجاری صفراوی در بیمارستان دانشگاهی اسلو، توضیح می‌دهد: «یافته‌های ما نشان می‌دهد که تجویز روتین آسپرین برای جلوگیری از عود سرطان پس از جراحی ریشه‌کن‌کننده متاستاز کبدی کولورکتال به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود.»[1]

این پژوهش تفاوت‌های بیولوژیکی مهم در پاسخ تومورها به درمان در مراحل مختلف بیماری را آشکار می‌کند. اگرچه آسپرین در پیشگیری از مراحل اولیه سرطان کولورکتال نتایج نویدبخشی داشته است، اما این اثرات ضدسرطانی به متاستاز کبدی گسترش پیدا نمی‌کند.[1][4]

یک چالش بالینی دشوار

سرطان کولورکتال یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در سراسر جهان است و تمایل شدید آن به گسترش در بدن، درمانش را دشوارتر می‌کند؛ طوری که تا ۵۰ درصد از مبتلایان، در طول دوره بیماری دچار متاستاز کبدی می‌شوند.[1][2][3]

با درگیر شدن کبد، وضعیت بالینی بیمار بسیار پیچیده‌تر می‌شود. یعقوب در این باره می‌گوید: «بیماران به‌ندرت بر اثر تومور اولیه جان خود را از دست می‌دهند، بلکه بیماری متاستاتیک و گسترش‌یافته است که حیات بیمار را تهدید می‌کند.»[1]

برای بیمارانی که دچار درگیری کبد شده‌اند، برداشتن تومور با جراحی یا روش‌های تخریب موضعی (ابلیشن)، تنها بخت واقعی برای بقای بلندمدت است. جراحان با خارج کردن تومورهای قابل‌مشاهده، تلاش می‌کنند کبد را به‌طور کامل از توده‌ها پاک کنند.[1][2]

با این حال، کار به همین جا ختم نمی‌شود؛ حتی پس از جراحی موفقیت‌آمیز، بیماری در بیش از نیمی از بیماران عود می‌کند. همین موضوع باعث شده متخصصان با جدیت به دنبال درمان‌های کمکی برای مهار بازگشت بیماری باشند.[1][2]

تا نیمی از بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال دچار متاستاز کبدی می‌شوند و نرخ بازگشت تومور پس از عمل جراحی همچنان بالاست.

دلایل امیدواری به آسپرین

بیش از یک دهه است که آسپرین در پژوهش‌های سرطان‌شناسی مورد توجه بوده است؛ دارویی ارزان‌قیمت، ضدالتهاب و دردسترس که اثرات آن بر روی مسیرهای سلولی مورد سوءاستفاده تومورها به‌خوبی شناسایی شده است.[1][5]

مطالعات مشاهده‌ای گذشته نشان داده بودند که مصرف درازمدت آسپرین خطر بروز سرطان اولیه کولورکتال را کاهش می‌دهد. این داده‌ها محققان را بر آن داشت تا بررسی کنند آیا آسپرین می‌تواند پس از تشخیص بیماری نیز به عنوان پیشگیری ثانویه عمل کند یا خیر.[1][5]

کارآزمایی‌های تصادفی اخیر شواهد مثبتی در مراحل اولیه بیماری نشان دادند؛ برای نمونه، مطالعه ALASCCA ثابت کرد آسپرین در گروهی از بیماران مبتلا به سرطان غیرمتاستاتیک کولورکتال که جهش‌های ژنتیکی خاصی در مسیر PI3K داشتند، میزان عود بیماری را کم می‌کند.[1][2]

همین موفقیت‌ها به طراحی مطالعه ASAC انجامید تا مشخص شود آیا این داروی ارزان می‌تواند بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته را هم نجات دهد یا خیر. پژوهشگران امیدوار بودند مصرف یک قرص روزانه، سدی در برابر بازگشت توده‌های کبدی باشد.[1][5]

طراحی و ساختار کارآزمایی بالینی ASAC

برای دستیابی به پاسخی قطعی، کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما در ۱۴ مرکز درمانی در نروژ، سوئد و دانمارک اجرا شد. این پروژه بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۲ توانست ۴۶۶ بیمار را که تحت عمل جراحی کبد قرار گرفته بودند، نام‌نویسی کند.[1][4]

بیمارانی که قبلاً برای بیماری‌های قلبی-عروقی از آسپرین یا رقیق‌کننده‌های خون استفاده می‌کردند، وارد مطالعه نشدند. در نهایت ۴۲۸ نفر درمان مطالعه را آغاز کردند و در تحلیل اثربخشی اصلی شرکت داده شدند.[4][5]

شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی روزانه ۱۶۰ میلی‌گرم آسپرین یا دارونما دریافت کردند. این درمان قرار بود تا ۳ سال یا تا زمان بازگشت سرطان، بروز سمیت دارویی غیرقابل‌تحمل یا فوت بیمار ادامه یابد.[4][5]

شاخص اصلی مطالعه «بقای بدون بیماری» بود؛ یعنی فاصله زمانی از آغاز درمان تا بازگشت تومور یا مرگ به هر علتی. معیارهای فرعی نیز بقای کلی، زمان تا عود و شاخص‌های ایمنی را در بر می‌گرفت.[4][5]

بیمارانی که آسپرین کمکی دریافت کردند، نرخ قابل‌توجهی بالاتری از عوارض جانبی جدی را تجربه کردند.

نتایج اثربخشی و ایمنی دارو

نتایج پایانی که در مجله Lancet Gastroenterology & Hepatology منتشر شد، نشان داد این مداخله به هدف اصلی خود نرسیده و آسپرین در مقایسه با دارونما هیچ کمکی به بهبود بقای بدون بیماری نکرده است.[4][5]

میانه زمان تا بازگشت سرطان یا مرگ، در گروه مصرف‌کننده آسپرین حتی کوتاه‌تر بود: بقای بدون بیماری در این گروه ۱٫۱۳ سال در مقابل ۱٫۴۰ سال در گروه دارونما به ثبت رسید.[4]

علاوه بر این، مشخص شد آسپرین در زیرگروه‌های مولکولی خاص نیز کارایی ندارد؛ تومورهایی که جهش‌های PIK3CA یا KRAS داشتند هم هیچ سودی از مصرف روزانه آسپرین نبردند که این امر برخلاف فرضیات اولیه بود.[1][4]

از نظر ایمنی دارویی نیز دارونما وضعیت بهتری داشت؛ عوارض جانبی شدید در ۷٫۸ درصد از بیماران گروه آسپرین رخ داد، درحالی‌که این رقم در گروه دارونما فقط ۱٫۹ درصد بود.[2][4]

عوارض شدید گزارش‌شده در گروه آسپرین شامل خونریزی‌های گوارشی، زخم دوازدهه، خون‌دماغ و خونریزی مغزی بود. اگرچه مرگی ناشی از دارو گزارش نشد، اما این خطر خونریزی برای بیمارانی که به‌تازگی جراحی سنگین کبد داشته‌اند، از نظر بالینی نگران‌کننده است.[2][4]

نکات و ملاحظات پیرامون بقای کلی

داده‌ها همچنین روند نگران‌کننده‌ای در بقای کلی نشان دادند؛ در پایان ماه ۳۶، حدود ۷۶ درصد از بیماران دریافت‌کننده آسپرین زنده بودند، درحالی‌که بقا در گروه دارونما به ۸۵ درصد می‌رسید.[4]

البته محققان متذکر شدند که در ارزیابی این شاخص باید جانب احتیاط را رعایت کرد، زیرا بقای کلی هدف فرعی تحقیق بوده و توان آماری مطالعه برای سنجش قطعی تفاوت مرگ‌ومیر بلندمدت بین دو گروه طراحی نشده بود.[4]

همچنین اطلاعات جامعی درباره درمان‌های تکمیلی بعدی که پس از عود تومور به کار گرفته شدند، جمع‌آوری نشده بود و تفاوت در آن درمان‌ها می‌توانست بر بقای نهایی اثر بگذارد.[4]

گرچه میزان بقای کلی در گروه آسپرین کمتر بود، پژوهشگران هشدار دادند که هدف اصلی این مطالعه اندازه‌گیری این متغیر نبوده است.

با وجود این محدودیت‌ها، نبود اثربخشی در کنار خطرات بیشتر و بقای بالقوه پایین‌تر، وضعیت بالینی را شفاف می‌کند. پر ساندستروم از بیمارستان دانشگاهی لینشوپینگ می‌گوید: «بدون وجود فایده اثبات‌شده و با توجه به عوارض شدید، هیچ دلیلی برای شروع مصرف آسپرین در این بیماران وجود ندارد.»[2]

پیامدهای بالینی یافته‌ها

نتایج مطالعه ASAC خطرات تعمیم دادن دستاوردهای درمانی در مراحل اولیه سرطان به مراحل متاستاتیک را گوشزد می‌کند؛ چراکه ماهیت بیولوژیکی تومورها با گسترش بیماری در بدن دگرگون می‌شود و واکنش سلول‌ها به درمان تغییر می‌یابد.[1][2]

یعقوب یادآور می‌شود: «چیزی که برای گروهی از بیماران مفید است، لزوماً برای دیگران کارساز نیست. نمی‌توان به‌سادگی یافته‌های مربوط به مراحل ابتدایی سرطان روده را به افرادی که متاستاز کبدی آنها جراحی شده تعمیم داد.»[1]

این یافته‌ها به بازنگری و تدوین دقیق‌تر دستورالعمل‌های بین‌المللی انکولوژی کمک می‌کند تا آسپرین تنها برای موارد غیرمتاستاتیک در نظر گرفته شود و بیماران پیشرفته از خطرات غیرضروری خونریزی در امان بمانند.[2][5]

توصیه‌های کاربردی به بیماران

محققان برای افرادی که دارو مصرف می‌کنند یک نکته بسیار مهم را برجسته کرده‌اند: این مطالعه صرفاً به بررسی شروع مصرف آسپرین به عنوان یک درمان ضدسرطانی جدید بلافاصله پس از جراحی کبد پرداخته است.[1][2]

این یافته‌ها شامل کسانی که از قبل برای محافظت قلبی-عروقی (مثلاً پس از سکته قلبی یا مغزی) آسپرین می‌خورند نمی‌شود و فواید آسپرین در این موارد کاملاً اثبات‌شده و نجات‌بخش است.[1][2]

یعقوب تأکید می‌کند: «بیمارانی که برای مشکلات قلبی آسپرین مصرف می‌کنند، نباید به استناد این نتایج داروی خود را قطع کنند. هرگونه تغییر در روند دارویی حتماً باید زیر نظر پزشک معالج انجام شود.»[1]

یعقوب تأکید می‌کند: «بیمارانی که برای مشکلات قلبی آسپرین مصرف می‌کنند، نباید به استناد این نتایج داروی خود را قطع کنند.

تیم تحقیقاتی قصد دارد با تکیه بر بانک زیستی جامعی که از این مطالعه گردآوری شده، ویژگی‌های مولکولی تومورهای متاستاتیک کبد را دقیق‌تر بررسی کند تا اهداف درمانی موثرتری برای پیشگیری واقعی از عود بیماری شناسایی شوند.[1][5]

نکات کلیدی

  1. یک کارآزمایی بالینی فاز ۳ نشان داد که مصرف روزانه آسپرین دوز پایین، بقای بدون بیماری را پس از جراحی متاستاز کبدی سرطان کولورکتال بهبود نمی‌بخشد.
  2. بیمارانی که آسپرین مصرف کردند در مقایسه با دریافت‌کنندگان دارونما، نرخ بالاتری از عوارض جدی نظیر خونریزی گوارشی و مغزی را تجربه کردند.
  3. این یافته‌ها بر تمایز بیولوژیکی مهم میان مراحل اولیه و مراحل متاستاتیک سرطان کولورکتال تأکید دارند، چراکه آسپرین در مراحل اولیه فواید پیشگیرانه نشان داده بود.
  4. محققان توصیه می‌کنند افرادی که برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی-عروقی آسپرین مصرف می‌کنند داروی خود را قطع نکنند، زیرا این بررسی صرفاً آغاز درمان با هدف مقابله با سرطان را ارزیابی کرده است.

آنچه نمی‌دانیم

  • هنوز مشخص نیست که چرا اثرات ضدسرطانی آسپرین که در مراحل اولیه سرطان کولورکتال دیده می‌شود، با رسیدن تومور به کبد از بین می‌رود.
  • این مطالعه به اندازه کافی دارای توان آماری نبود تا بتواند علت قطعی کاهش بقای کلی مشاهده‌شده در گروه مصرف‌کننده آسپرین در ماه ۳۶ را توضیح دهد.
  • محققان هنوز نمی‌دانند آیا سایر درمان‌های هدفمند کمکی می‌توانند در این دسته خاص از بیماران به موفقیتی که آسپرین نرسید دست یابند یا خیر.

روند رویداد

  1. ۲۰۱۷

    آغاز ثبت‌نام بیماران در کارآزمایی بالینی ASAC در ۱۴ بیمارستان در کشورهای نروژ، سوئد و دانمارک.

  2. ژانویه ۲۰۲۲

    پایان مرحله ثبت‌نام با ۴۶۶ بیمار که به صورت تصادفی آسپرین یا دارونما دریافت کردند.

  3. سپتامبر ۲۰۲۶

    انتشار نتایج نهایی مطالعه در نشریه The Lancet Gastroenterology & Hepatology که عدم اثربخشی آسپرین کمکی را نشان داد.

محققان بالینی مطالعه 45%کمیته‌های تدوین دستورالعمل‌های انکولوژی 35%بیماران نیازمند مراقبت قلبی-عروقی 20%
محققان بالینی مطالعه
معتقدند فقدان اثربخشی و بروز عوارض جانبی شدید نشان می‌دهد آسپرین نباید به صورت روتین پس از جراحی متاستاز کبد تجویز شود.
کمیته‌های تدوین دستورالعمل‌های انکولوژی
بر لزوم تفکیک قاطع میان بیماری‌های غیرمتاستاتیک و متاستاتیک در توصیه به درمان‌های دارویی کمکی تأکید دارند.
بیماران نیازمند مراقبت قلبی-عروقی
تأکید می‌کنند که حفظ رژیم مصرف آسپرین برای محافظت از قلب کاملاً ضروری است و نباید تحت تأثیر بی‌اثری آن در سرطان قرار گیرد.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • پزشکان مراقبت‌های اولیه که مسئول مدیریت نسخه‌های بلندمدت قلبی-عروقی بیماران هستند
  • بیمارانی که در طول این کارآزمایی دچار حوادث شدید خونریزی شدند

منابع

پوشش منابع

5 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

محققان بالینی مطالعه 45%کمیته‌های تدوین دستورالعمل‌های انکولوژی 35%بیماران نیازمند مراقبت قلبی-عروقی 20%
  1. [1]University of Osloمحققان بالینی مطالعه

    Aspirin does not prevent recurrence after treatment for colorectal cancer liver metastases

    مطالعه در University of Oslo →
  2. [2]News-Medicalکمیته‌های تدوین دستورالعمل‌های انکولوژی

    Aspirin fails to prevent recurrence after surgery for colorectal cancer liver metastases

    مطالعه در News-Medical →
  3. [3]Medical Xpressبیماران نیازمند مراقبت قلبی-عروقی

    Aspirin does not prevent recurrence after treatment for colorectal cancer liver metastases

    مطالعه در Medical Xpress →
  4. [4]The Lancet Gastroenterology & Hepatologyکمیته‌های تدوین دستورالعمل‌های انکولوژی

    Aspirin after curative-intent treatment of colorectal cancer liver metastases (ASAC): a multicentre, phase 3, randomised, double-blind, placebo-controlled trial

    مطالعه در The Lancet Gastroenterology & Hepatology →
  5. [5]ASAC Trial Official Siteمحققان بالینی مطالعه

    ASAC Trial Results Published in The Lancet Gastroenterology & Hepatology

گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.