شناسایی باکتریهای عامل بیماریهای التهابی روده؛ گامی نوین بهسوی درمانهای هدفمند میکروبیوم
یک تیم تحقیقاتی بینالمللی روشی ابداع کرده است که باکتریهای اختصاصی محرک التهاب در روده مبتلایان به کرون و کولیت اولسراتیو را شناسایی و بهصورت انتخابی مهار میکند. این رویکرد مسیر را برای درمانهای فردمحور و دقیق هموار میسازد و از آسیبهای گسترده ناشی از آنتیبیوتیکهای معمولی به فلور طبیعی روده پیشگیری میکند.
به قلم حامد قاسمی
این خبر را به اشتراک بگذارید
ترکیب میکروبیوم روده در افراد مبتلا به بیماریهای التهابی روده غالباً دچار تغییرات جدی است، اما شناسایی دقیق میکروارگانیسمهایی که واقعاً محرک بیماری هستند، همواره چالشی اساسی در پزشکی بوده است. از آنجا که جامعه باکتریایی روده در هر فرد تفاوتهای چشمگیری دارد، تشخیص باکتریهایی که عامل واقعی التهاب هستند از آنهایی که صرفاً در پی بروز بیماری تکثیر میشوند، بسیار دشوار است.[3][4]
برای پر کردن این خلاء تشخیصی، یک تیم پژوهشی بینالمللی به سرپرستی دکتر لوکاس ماگر در بیمارستان دانشگاهی توبینگن و پروفسور کتی مککوی در دانشگاه کلگری رویکردی نوین برای پروفایلینگ باکتریایی طراحی کردند. نتایج این بررسی که در تاریخ ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه معتبر Gut منتشر شد، نشان میدهد که این روش میتواند باکتریهای پیشبرنده بیماری را در بدن هر بیمار بهطور جداگانه شناسایی کند.[1][6]
دکتر ماگر پس از انتشار نتایج توضیح داد: «عوامل محرک بیماریهای التهابی روده در همه افراد یکسان نیست. یافتههای ما نشان میدهد که میتوان باکتریهای اختصاصی عامل التهاب را در هر بیمار بهتنهایی شناسایی کرد؛ رویکردی که گامی بسیار حیاتی بهسوی درمانهای شخصیسازیشده و دقیقتر به شمار میرود.»[6]
پژوهشگران کار خود را با مقایسه نمونههای مدفوع بیماران، پیش و پس از دریافت درمانهای آنتیبیوتیکی یا پیوند میکروبیوتای مدفوعی، آغاز کردند. آنها با انتقال این میکروارگانیسمها به موشهای عاری از میکروب توانستند اثرات دقیق آنها را بر التهاب روده در شرایط آزمایشگاهی کاملاً تحت کنترل بررسی کنند.[4][6]
جداسازی باکتریهای محرک بیماری
محققان برای مشخص کردن عوامل بیماریزا، از پادتنهایی استفاده کردند که سیستم ایمنی بدن بهطور طبیعی میسازد تا باکتریهای مضر را نشانهگذاری و استخراج کنند. این غربالگری هدفمند به آنان امکان داد تا بهجای بررسی کل جامعه میکروبیوم، اثرات التهابی هر سویه باکتریایی را بهتنهایی بسنجند و متهمان ردیف اول بیماری را از سایرین تفکیک کنند.[6]
در این فرایند، دو گونه باکتریایی خاص شناسایی شدند که در افراد مستعد توانایی شروع یا تشدید التهاب روده را دارند: Sarcina perfringens و Hathewaya massiliensis. آزمایشها نشان داد که هر دو گونه میتوانند سلولهای سیستم ایمنی ذاتی را تحریک کرده و موجب بروز واکنشهای التهابی موضعی در بافت روده شوند.[1][6]
تحلیل تکمیلی دادههای بینالمللی بیماران از شیوع بالینی قابلتوجه این دو باکتری در جمعیتهای گوناگون حکایت دارد. محققان دریافتند که حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد از افراد مبتلا به بیماریهای التهابی روده حامل سطوح بالایی از باکتری Sarcina perfringens هستند، در حالی که Hathewaya massiliensis در حدود ۵ درصد از مبتلایان دیده شد.[6]
آزمایشهای بعدی با استفاده از ارگانوئیدهای روده—مدلهای سهبعدی و مینیاتوری از بافت روده که از سلولهای انسانی کشت داده میشوند—شواهد بیولوژیکی بیشتری ارائه کرد. این مدلها نشان دادند که باکتریهای یادشده نه تنها از طریق پاسخهای ایمنی باعث ایجاد التهاب میشوند، بلکه با تخریب عملکرد سد دفاعی سلولهای اپیتلیال روده به بافت آسیب میزنند.[6]
از نظر مکانیسم اثر، پژوهشگران پی بردند که این دو گونه باکتریایی برای ایجاد آسیب، نیازمند مسیرهای سلولی مشخصی در بدن میزبان هستند. آنها از مسیر پیامرسانی هترودایمر TLR1/2 و MyD88 در سلولهای میزبان برای تحریک التهاب استفاده میکنند که نشاندهنده تعاملی بسیار پیچیده میان عامل بیماریزا و ساختار ایمنی ذاتی فرد است.[1]
گذار از آنتیبیوتیکهای وسیعالطیف
در حال حاضر، پزشکان غالباً در دورههای عود شدید بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو ناچار به استفاده از آنتیبیوتیکهای وسیعالطیف میشوند. هرچند این داروها میتوانند موقتاً التهاب را مهار کنند، اما به همان اندازه باکتریهای سودمند روده را نیز از میان میبرند؛ وضعیتی که به سلامت بلندمدت دستگاه گوارش آسیب میزند و فرد را در معرض عفونتهای ثانویه قرار میدهد.[5]
تیم تحقیق با درک این واقعیت که تفاوتهای فردی در باکتریهای محرک نیازمند رویکردهای درمانی اختصاصی است، جستجو برای یافتن جایگزینی بهتر برای آنتیبیوتیکهای رایج را آغاز کرد. آنها به غربالگری نظاممند مجموعهای از ۱۵۱۸ ترکیب دارویی تاییدشده پرداختند تا دارویی بیابند که فقط باکتریهای مضر شناساییشده را مهار کند و به کل بافت میکروبی روده صدمه نزند.[5][6]
در میان گزینههای آزمایششده، ترکیب ضدباکتری اسید اکسولینیک (Oxolinic acid) کارایی چشمگیری از خود نشان داد. تجویز این دارو در مدلهای حیوانی توانست التهاب ناشی از Sarcina perfringens را با بازدهی مشابه داروی مترونیدازول—که یک آنتیبیوتیک وسیعالطیف رایج است—کنترل کند.[5]
نکته بسیار مهم این بود که برخلاف مترونیدازول، داروی اسید اکسولینیک کمترین تأثیر منفی را بر سایر جوامع باکتریایی سودمند روده برجای گذاشت. این دستاورد تجربی تایید میکند که مهار انتخابی پاتوبیونتهای مخرب بدون برهم زدن سلامت کلی میکروبیوم امکانپذیر است و میتواند مبنایی برای درمانهای انسانی قرار گیرد.[5]
مسیر دستیابی به درمانهای اختصاصی
توانایی سرکوب انتخابی باکتریهای مضر بدون تخریب باکتریهای مفید روده، گامی رو به جلو در تخصص گوارش محسوب میشود. حفظ اکوسیستم میکروبیوم روده میتواند عوارض گوارشی شدید و ناتوانکنندهای را که معمولاً با درمانهای مرسوم بیماریهای التهابی روده همراه است، به میزان محسوسی کاهش دهد.[4][5]
این پژوهش مشترک که با مشارکت فعال ماهانا سباچویلی و مرکز تحقیقاتی M3 در آلمان انجام شده، پایهای منسجم برای پزشکی دقیق در بیماریهای مرتبط با میکروبیوم ایجاد کرده است. در تئوری میتوان از همین روش برای کشف عوامل باکتریایی اختصاصی در سایر بیماریهای مزمن ناشی از عدم تعادل میکروبیوم نیز بهره برد.[5]
با آنکه دستاوردهای فعلی مبتنی بر مدلهای حیوانی و کشت بافتهای انسانی است، اما آزمایش داروهایی که پیشتر تاییدیههای ایمنی را اخذ کردهاند—نظیر اسید اکسولینیک—میتواند ورود به فاز کارآزماییهای بالینی انسانی را به میزان قابلتوجهی سرعت ببخشد. از آنجا که پرونده ایمنی این داروها مشخص است، روند اداری و مراحل اولیه آزمایشهای دارویی بسیار کوتاهتر خواهد شد.[1]
گام بعدی این پژوهشها احتمالاً بر توسعه ابزارهای تشخیصی سریع متمرکز خواهد بود تا بتوان حضور باکتریهای Sarcina perfringens یا Hathewaya massiliensis را در نمونههای کلینیکی در کمترین زمان تشخیص داد. چنین ابزاری برای پزشکان حیاتی است تا پیش از شروع درمان بدانند کدام بیمار واقعاً از درمانهای ضدباکتری هدفمند سود میبرد.[1][6]
افقهای تازه در علم میکروبیوم
این یافتهها همچنین به ارتباط دوسویه و پیچیده میان سیستم ایمنی بدن و میکروبیوم روده اشاره دارند. نشان دادن اینکه چگونه باکتریها برای فعالسازی التهاب به مسیرهای درونسلولی بدن نیاز دارند، بیانگر تعامل مداوم استعداد ژنتیکی فرد و ترکیب میکروبیوم در پیشرفت بیماریهای مزمن است.[1][3]
با افزایش مداوم موارد ابتلا به بیماریهای التهابی روده در سراسر جهان، بهویژه در کشورهای در حال صنعتیشدن، تقاضا برای روشهای پایدار و درازمدت رو به فزونی است. ایجاد درمانهای اختصاصی متمرکز بر میکروبیوم، جایگزینی امیدوارکننده برای استفاده مادامالعمر از داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی یا جراحیهای سنگین گوارشی پیش روی مبتلایان قرار میدهد.[3]
برای میلیونها بیماری که با دورههای غیرقابلپیشبینی عود و فروکش بیماریهای کرون و کولیت اولسراتیو دستوپنجه نرم میکنند، این رویکرد هدایتشده امیدی عملی به همراه دارد. خنثیسازی دقیق باکتریهایی که زمینه التهاب را در هر بیمار فراهم میکنند، کیفیت زندگی روزمره و پیشآگهی درمانی آنها را دگرگون خواهد ساخت.[4][6]
تیم تحقیقاتی اکنون در تدارک توسعه روش تشخیصی خود است تا باکتریهای مسبب سایر موارد باقیمانده بیماریهای التهابی روده را نیز شناسایی کند. موفقیت این راهبرد در سالهای آینده کاملاً وابسته به نتایج بالینی این ترکیبات دارویی در بین جمعیتهای جمعیتی وسیعتر خواهد بود.[1]
تا زمانی که این درمانهای هدفمند مراحل کارآزمایی بالینی را پشت سر بگذارند و به داروخانهها برسند، پزشکان گوارش همچنان به داروهای بیولوژیک و مولکولهای کوچک فعلی متکی خواهند بود. با این حال، دستیابی به روشی پایدار برای نقشهبرداری و مهار باکتریهای اختصاصی، حرکتی قطعی بهسمت پزشکی اختصاصی مبتنی بر میکروبیوم در درمان اختلالات مزمن روده است.[3]
با این حال، دستیابی به روشی پایدار برای نقشهبرداری و مهار باکتریهای اختصاصی، حرکتی قطعی بهسمت پزشکی اختصاصی مبتنی بر میکروبیوم در درمان اختلالات مزمن روده است.
ورود این فناوری تشخیصی به پروتکلهای بالینی روزمره در نهایت میتواند به پایش پویا و مداوم میکروبیوم هر بیمار کمک کند. ردیابی باکتریهای مخرب پیش از شعلهور شدن علائم به پزشکان این فرصت را میدهد که پیش از شروع فاز حاد، بیماری را متوقف ساخته و بیماران را برای دورههای طولانیتری در وضعیت بهبود پایدار نگه دارند.[1][4]
نکات کلیدی
- پژوهشگران با بهرهگیری از پادتنهای سیستم ایمنی موفق به جداسازی باکتریهای عامل التهاب از نمونههای مدفوع بیماران شدند.
- این مطالعه گونههای Sarcina perfringens و Hathewaya massiliensis را بهعنوان باکتریهای اصلی محرک التهاب روده شناسایی کرد.
- غربالگری بیش از ۱۵۰۰ ترکیب دارویی تاییدشده نشان داد که اسید اکسولینیک بهطور اختصاصی این باکتریهای مخرب را سرکوب میکند.
- این درمان هدفمند التهاب روده را در مدلهای آزمایشگاهی بدون آسیب رساندن به باکتریهای سودمند مهار کرد.
آنچه نمیدانیم
- آیا مهار هدفمند این باکتریها در درازمدت به بهبودی بالینی پایدار در بیماران انسانی منجر خواهد شد یا خیر.
- چه تعداد باکتری ناشناخته دیگر در بروز التهاب در سایر بیماران نقش دارند.
- ابزارهای تشخیص فردمحور میکروبیوم چه زمانی به روال معمول مراکز درمانی وارد خواهند شد.
- محققان حوزه میکروبیوم
- تأکید بر شناسایی دقیق باکتریهای بیماریزا (پاتوبیونتها) و توسعه درمانهای هدفمندی که از نابودی فلور مفید روده جلوگیری میکنند.
- متخصصان گوارش بالینی
- تمرکز بر نقش کلی میکروبیوم در تعدیل پاسخ درمانی بیماران به داروهای بیولوژیک و مولکولهای کوچک موجود.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- بیمارانی که در حال حاضر با مراحل پیشرفته بیماریهای التهابی روده دستوپنجه نرم میکنند
- شرکتهای داروسازی تولیدکننده آنتیبیوتیکهای وسیعالطیف
منابع
[1]Gutمحققان حوزه میکروبیومIdentification and selective inhibition of patient-specific pathobionts in inflammatory bowel disease
مطالعه در Gut →
[2]PubMedمتخصصان گوارش بالینیIdentification and selective inhibition of patient-specific pathobionts in inflammatory bowel disease
مطالعه در PubMed →
[3]International Journal of Molecular Sciencesمتخصصان گوارش بالینیGut Microbiota as a Potential Modulator of Response to Biologic and Small-Molecule Therapies in Inflammatory Bowel Disease
مطالعه در International Journal of Molecular Sciences →
[4]Medical Xpressمحققان حوزه میکروبیومPersonalized therapies for Crohn's and ulcerative colitis may follow from method that identifies harmful gut bacteria
مطالعه در Medical Xpress →
[5]Bioengineer.orgمحققان حوزه میکروبیومResearchers Selectively Inhibit Specific Gut Bacteria Driving Inflammation in Experimental Models
مطالعه در Bioengineer.org →
[6]Research in Germanyمحققان حوزه میکروبیومInflammatory Bowel Disease: A New Approach to Personalized Therapies
مطالعه در Research in Germany →
بیشتر در سلامت
مشاهده همه →هانتاویروس آند
شیوع هانتاویروس در کشتی تفریحی؛ شواهدی نادر از انتقال انسانبهانسان که به سرعت مهار شد
7 منبع
پژوهشهای فشار خون
یک سال مصرف دارو شاید درمان قطعی علت هورمونی شایع فشار خون بالا باشد
4 منبع
بازار دارویی انکولوژی
رکورد تاریخی داروی سرطان پانکراس راسونک: ۱۹۸ میلیون دلار فروش در پنج هفته نخست
5 منبع
کارآزمایی بالینی
آسپرین کمکی مانع از عود متاستاز کبدی در سرطان کولورکتال نمیشود
5 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





