رفتن به محتوای اصلی
حافظه ۳D DRAMتی‌اس‌ام‌سی· 7 دقیقه مطالعه· در فناوری

بررسی تولید حافظه‌های پیشرفته ۳D DRAM در تی‌اس‌ام‌سی پس از درخواست انویدیا

شرکت تایوانی تی‌اس‌ام‌سی (TSMC) در پی درخواست‌های انویدیا، ارزیابی طرح‌هایی برای تولید تراشه‌های حافظه سه‌بعدی ۳D DRAM را آغاز کرده است؛ بازبینی استراتژیکی که می‌تواند نخستین ورود جدی غول ساخت تراشه‌های پردازشی به حوزه تولید حافظه‌های پیشرفته باشد.

به قلم نیما موسوی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

سهام ثبت‌شده تایوان سمی‌کانداکتور (TSMC) در بورس آمریکا پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر احتمال ورود این سازنده بزرگ تراشه به بازار حافظه‌های پیشرفته، روز جمعه ۷٫۷ درصد جهش کرد. بررسی‌های داخلی در این غول مستقر در هسینچو روی حافظه‌های سه‌بعدی متراکم ۳D DRAM متمرکز است؛ حرکتی که در پی استعلام‌ها و درخواست‌های مستقیم مشتری کلیدی‌اش، انویدیا، کلید خورده است.[1][8]

شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی امروزی به ده‌ها گیگابایت حافظه نیاز دارند که در فاصله چند میکرومتری از سیلیکون محاسباتی چیده شوند؛ با این حال، دسترسی به تراشه‌های حافظه به گلوگاه اصلی در تحویل سامانه‌ها تبدیل شده است. جهش قیمت این قطعات کل زنجیره فناوری را تحت تأثیر قرار داده، تا جایی که سازندگان محصولات مصرفی نظیر اپل نیز در ماه‌های آغازین سال ۲۰۲۶ ناچار به پذیرش هزینه‌های بالاتر خرید حافظه شده‌اند.[1][2][8]

به گزارش نشریه د اینفورمیشن (The Information)، بررسی‌های تی‌اس‌ام‌سی هنوز در مراحل اولیه برنامه‌ریزی است و مدیران تولید صرفاً در حال ترسیم چارچوب‌های عملیاتی هستند و فعلاً خبری از کلنگ‌زنی خطوط تجاری نیست. نه تی‌اس‌ام‌سی و نه انویدیا هیچ‌کدام بودجه‌های سرمایه‌ای، تعهدات خرید یا جدول زمانی رسمی برای خطوط تولید حافظه را به شکل عمومی تأیید نکرده‌اند.[3][5][8]

هدایت این ارزیابی داخلی را هسو کوئو-چین، معاون عملیات بسته‌بندی پیشرفته تی‌اس‌ام‌سی بر عهده دارد که پیش‌تر مدیریت تأسیسات منطقه‌ای مایکرون تکنولوژی را عهده‌دار بوده است. انتصاب او به‌روشنی نشان می‌دهد که تولید حافظه‌های با پهنای باند بالا تا چه حد با فرآیندهای بسته‌بندی نهایی پیوند خورده است.[1]

سرمایه‌گذاران با این تصور که تی‌اس‌ام‌سی سهم بزرگ‌تری از مخارج سخت‌افزاری مراکز داده را تصاحب خواهد کرد، واکنش سریعی نشان دادند و ارزش سهام شرکت‌های نیمه‌هادی در تایپه و نیویورک رشد کرد. با این حال، تحلیلگران تأکید می‌کنند که ورود به حوزه ساخت حافظه، بزرگ‌ترین چرخش در مدل کسب‌وکار مبتنی بر تولید صرفاً تراشه‌های منطقی (Pure-play) در تاریخ تی‌اس‌ام‌سی از زمان تأسیس آن در سال ۱۹۸۷ خواهد بود.[1][4]

بیش از ۹۰ درصد از کل تولید حافظه موقت (DRAM) جهان در انحصار تنها سه شرکت بزرگ متمرکز مانده است.

معماری حافظه‌های سه‌بعدی

حافظه‌های پویای متداول (DRAM) سلول‌های ذخیره‌سازی را در سطحی افقی آرایش می‌دهند؛ جایی که محدودیت‌های فیزیکی اجازه نمی‌دهد تعداد بیشتری خازن را در هر میلی‌متر مربع از ویفر سیلیکونی گنجاند. در مقابل، معماری ۳D DRAM این سلول‌ها را در لایه‌های عمودی روی هم سوار می‌کند و ظرفیت ذخیره‌سازی را بدون افزایش سطح افقی تراشه چند برابر می‌سازد.[2][4][6]

پردازنده‌های گرافیکی پیشرفته محاسبات ماتریسی را در کسری از نانوثانیه انجام می‌دهند، اما هسته‌های پردازشی به محض اینکه اتصالات بین‌تراشه‌ای نتوانند داده‌های وزن مدل را با سرعت کافی برسانند، متوقف و معطل می‌مانند. چیدمان عمودی DRAM تراکم پین‌های اتصال را به شکل چشمگیری بالا می‌برد و هم‌زمان انرژی الکتریکی تلف‌شده در جابه‌جایی داده‌ها میان رجیسترها را مهار می‌کند.[2][3]

برندن برک، مدیر تحقیقات در گروه فیوچرم، در این باره می‌گوید: «آینده حافظه‌های HBM به سمت سفارشی‌سازی کامل می‌رود و حالا انویدیا به‌جای خرید صرف قطعات موجود، شرایط و مشخصات ساخت آن را به تأمین‌کنندگان دیکته می‌کند.»[7]

برک خاطرنشان می‌کند که استانداردسازی اختصاصی مشخصات حافظه، به بزرگ‌ترین طراح شتاب‌دهنده‌های جهان اهرم فشاری بی‌سابقه بر تأمین‌کنندگان می‌دهد. تجمیع ساخت پردازنده اصلی و دای پایه حافظه درون تأسیسات تی‌اس‌ام‌سی به طراحان امکان می‌دهد فرآیندهای طولانی آزمون کیفی را که معمولاً برای سرهم‌کردن قطعات شرکت‌های مختلف نیاز است، دور بزنند.[3][7]

بر پایه معماری سفارشی NVHBM که در اوت ۲۰۲۶ رونمایی شد، کنترل‌کننده‌های حافظه از تراشه محاسباتی اصلی جدا شده و مستقیماً روی دای پایه حافظه با پهنای باند بالا تعبیه می‌شوند. داده‌های آزمایشی نشان می‌دهند این ترکیب می‌تواند پهنای باند حافظه را تا ۳۰ درصد ارتقا دهد و مصرف انرژی رابط اتصالی را ۱۵ درصد کمتر کند.[3][7]

گلوگاه‌های بسته‌بندی و مرزهای ریخته‌گری

تی‌اس‌ام‌سی در طول تاریخ همواره مرزی سخت‌گیرانه میان ریخته‌گری قراردادی تراشه‌های منطقی و تولید حافظه حفظ کرده و بازار DRAM را کاملاً به سازندگان تخصصی واگذار کرده بود. اما از زمانی که شتاب‌دهنده‌های نوین نیازمند اتصال مستقیم پشته‌های HBM به پردازنده‌ها از طریق اینترپوزر و خطوط بسته‌بندی CoWoS تی‌اس‌ام‌سی شدند، این مرز سنتی کم‌رنگ شده است.[1][2]

در معماری پشته‌بندی عمودی، دای‌های حافظه از طریق پیوندهای میکروبامپ و معابر سیلیکونی (TSV) مستقیماً به دای منطقی زیرین متصل می‌شوند.

طبق برآورد مؤسسه پژوهشی یول گروپ (Yole Group)، مخارج سرمایه‌ای در حوزه بسته‌بندی پیشرفته در سال ۲۰۲۶ به مرز ۲۸ میلیارد دلار نزدیک می‌شود. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند درآمد ناشی از بسته‌بندی پیشرفته برای نخستین بار از روش‌های سنتی اتصال سیمی پیشی می‌گیرد؛ موضوعی که ثابت می‌کند ارزش پیوندهای فیزیکی بین‌تراشه‌ای اکنون تنه به تنه کوچک‌سازی ابعاد ترانزیستورها می‌زند.[1][8]

پت گلسینگر، مدیرعامل پیشین اینتل و شریک فعلی پلی‌گراند گلوبال، معتقد است: «بسته‌بندی در گذشته همواره چیزی حاشیه‌ای و کم‌دردسر در نظر گرفته می‌شد که چندان نگرانش نبودید، اما معادلات کاملاً تغییر کرده است.»[1]

تنگنای طولانی در خطوط بسته‌بندی CoWoS در طول دو سال گذشته باعث تأخیرهای چشمگیر در تحویل پلتفرم‌های تراز اول هوش مصنوعی شده است. در واکنش به این وضعیت، انویدیا به شرکت‌های بسته‌بندی برون‌سپار از جمله سیلیکون‌ور (SPIL) در تایوان کمک مالی داده تا ابزارهای لازم را بخرند و ظرفیتی مازاد بر خطوط مستقیم تی‌اس‌ام‌سی ایجاد کنند.[1][5]

با حرکت دای‌های پایه حافظه به سوی لیتوگرافی‌های ۳ نانومتری و نیاز به میکروبامپ‌هایی با فواصل فوق‌العاده ریز، تمایز فنی میان ریخته‌گری تراشه و بسته‌بندی آن در عمل در حال محو شدن است. تولید حافظه در داخل مجموعه، به تی‌اس‌ام‌سی امکان می‌دهد ماژول‌های چندتراشه‌ای را پیش از ارسال برای مشتریان ابری، به‌طور کامل زیر یک سقف آزمون، پشته‌بندی و بسته‌بندی کند.[2][5][8]

دوره‌های سرمایه‌گذاری و گزینه‌های خرید کارخانه

با وجود تمام این مزایا، گام نهادن در بازار حافظه‌های پویا چالش‌های تجاری عمیقی برای تی‌اس‌ام‌سی در پی دارد؛ شرکتی که با اتکا به مدل ریخته‌گری قراردادی خود، حاشیه سود ناخالص بالای ۵۰ درصدی را ثبت می‌کند. بازار حافظه همواره دستخوش چرخه‌های ناگهانی مازاد عرضه و سقوط آزاد قیمت‌هاست؛ وضعیتی که آن را به‌مراتب پرریسک‌تر از قراردادهای ریخته‌گری پایدار می‌کند.[2][3]

مجموعه‌های تولید نیمه‌هادی نیازمند زیرساخت‌های عظیم اتاق تمیز و تأسیسات پشتیبانی اختصاصی هستند.

ساخت یک اتاق تمیز و تأسیسات کاملاً جدید از پایه (Greenfield) معمولاً سه تا چهار سال زمان برده و بیش از ۱۵ میلیارد دلار هزینه می‌طلبد. از این رو، برنامه‌ریزان تی‌اس‌ام‌سی در حال بررسی خرید و بهینه‌سازی کارخانه‌های موجود هستند تا چند فصل حساس کاری در زمان مورد نیاز برای تأییدیه‌های فنی صرفه‌جویی کنند.[1][4]

این رویکرد نوسازی تأسیسات دقیقاً مشابه معامله‌ای است که در مارس ۲۰۲۶ نهایی شد؛ زمانی که شرکت مایکرون کارخانه‌ای فعال در تایوان را به قیمت ۱٫۸ میلیارد دلار از شرکت پاورچیپ خریداری کرد تا خطوط تولید حافظه‌های سطح بالای خود را گسترش دهد.[1]

افزون بر این، اختصاص فضای اتاق تمیز به حافظه باعث رقابت بر سر دستگاه‌های لیتوگرافی فرابنفش فرین (EUV) با خطوط ۲ نانومتری خود تی‌اس‌ام‌سی می‌شود. اختصاص تجهیزات گران‌بهای لیتوگرافی به خطوط حافظه، نیازمند تضمین‌های سفت‌وسخت از سوی انویدیا و مشتریان ابری است تا در صورت رکود بازار، حاضر به پرداخت بهای انحصاری و بالاتر باشند.[2][3]

تنش در بازار انحصاری حافظه

تولید مستقل حافظه ۳D DRAM، تی‌اس‌ام‌سی را رودرروی غول‌های سامسونگ الکترونیکس، اس‌کی هاینیکس و مایکرون قرار می‌دهد؛ سه شرکتی که انحصار بیش از ۹۰ درصد کل بازار DRAM جهان را در مشت دارند. هر سه تولیدکننده سنتی هم‌اکنون نقشه‌های راه چندساله‌ای برای عرضه معماری‌های ۳D DRAM اختصاصی خود ترسیم کرده‌اند.[1][2][4]

این صف‌آرایی رقابتی از آن رو پیچیده است که تی‌اس‌ام‌سی هم‌زمان نقشی بی‌بدیل به عنوان شریک تولیدی همین رقبای حوزه حافظه ایفا می‌کند. سامسونگ به‌تازگی پذیرفته است که دای‌های پایه منطقی برای نسل جدید حافظه‌های انویدیا را با فرآیند ۳ نانومتری تی‌اس‌ام‌سی بسازد، هرچند خود در خدمات ریخته‌گری رقیب تایوانی‌هاست.[7]

پیش‌بینی می‌شود سرمایه‌گذاری‌ها در بسته‌بندی پیشرفته و ظرفیت‌های نسل آینده حافظه تا افق سال ۲۰۳۰ روندی صعودی داشته باشد.

در همین حال، سامسونگ در حال آماده‌سازی فاز دوم تأسیسات ۲۵۰ هزار متر مربعی خود در تگزاس است تا با راه‌اندازی آن تا سال ۲۰۳۰، دای‌های پایه حافظه با پهنای باند بالا را به تولید برساند؛ پروژه‌ای که بخش عمده ظرفیت آن از پیش به شرکت اِی‌ام‌دی (AMD) اختصاص یافته است.[7]

از سوی دیگر، ساخت خازن‌های یک‌دست حافظه DRAM به لایه‌نشانی اتمی فوق‌العاده حساس و متالورژی ویژه‌ای نیازمند است که طی دهه‌ها تولید انبوه به تکامل رسیده است. حتی با تسلط کم‌نظیر تی‌اس‌ام‌سی بر فرآیندهای لیتوگرافی، دستیابی به بازدهی تجاری پایدار در ساخت خازن‌های حافظه مستلزم پشت سر گذاشتن ضایعات اولیه قابل توجه و کسب فرمولاسیون‌های شیمیایی کاملاً جدید خواهد بود.[2][5]

در وضعیت فعلی، هیئت مدیره تی‌اس‌ام‌سی هنوز بودجه سرمایه‌ای مشخصی را برای خرید ابزارهای تخصصی DRAM تصویب نکرده است؛ به این معنی که طرح مذکور فعلاً در سطح یک بررسی مهندسی جدی جریان دارد و به خط تولید قطعی نرسیده است. سفارش‌های خرید تجهیزات و گزارش‌های زنجیره تأمین در اوایل سال ۲۰۲۷ نخستین شواهد ملموس را از سرنوشت واقعی این پروژه آشکار خواهند کرد.[3][8]

نکات کلیدی

  • تی‌اس‌ام‌سی به دنبال درخواست مستقیم انویدیا، ارزیابی طرح‌های داخلی برای تولید حافظه‌های سه‌بعدی ۳D DRAM را کلید زده است.
  • هسو کوئو-چین، معاون عملیات بسته‌بندی پیشرفته، این بررسی را برای مقایسه ساخت کارخانه جدید در برابر خرید تأسیسات موجود مدیریت می‌کند.
  • این طرح نخستین خروج تی‌اس‌ام‌سی از مدل سنتی ساخت صرفاً پردازنده و ورود به بازار انحصاری سامسونگ، اس‌کی هاینیکس و میکرون به شمار می‌رود.
  • کمبود حافظه و افزایش قیمت این قطعات، طراحان شتاب‌دهنده‌ها را به سوی راهکارهای تولید یکپارچه در کارخانه‌های ریخته‌گری سوق داده است.

آنچه نمی‌دانیم

  • اینکه آیا تی‌اس‌ام‌سی برای ساخت کارخانه‌های کاملاً جدید سرمایه‌گذاری خواهد کرد یا اتاق‌های تمیز فعال در تایوان را می‌خرد.
  • گره لیتوگرافی هدف، ظرفیت خروجی و نقاط عطف بازدهی تجاری در ویفرهای اولیه ۳D DRAM تی‌اس‌ام‌سی چه خواهد بود.
  • در صورت قطعی شدن تولید مستقل حافظه توسط تی‌اس‌ام‌سی، تولیدکنندگان سنتی چه واکنشی در زمینه قیمت‌گذاری و ائتلاف‌ها نشان خواهند داد.

روند رویداد

  1. اوت ۲۰۲۶

    انویدیا از مشخصات حافظه سفارشی NVHBM پرده برمی‌دارد و کنترل‌کننده حافظه را به دای پایه منطقی منتقل می‌کند.

  2. اکتبر ۲۰۲۶

    سامسونگ با کاربرد فرآیند ۳ نانومتری تی‌اس‌ام‌سی برای دای‌های سفارشی موافقت کرده و توسعه کارخانه تگزاس را پیش می‌برد.

  3. نوامبر ۲۰۲۶

    نشریه د اینفورمیشن فاش می‌کند که تی‌اس‌ام‌سی برنامه‌ریزی داخلی برای تولید ۳D DRAM ویژه انویدیا را آغاز کرده است.

موافقان یکپارچگی ریخته‌گری 45%تردید درباره چرخه‌های سرمایه 30%سازندگان سنتی حافظه 25%
موافقان یکپارچگی ریخته‌گری
معتقدند تلفیق ساخت حافظه با خطوط پردازشی پیشرفته و بسته‌بندی CoWoS، گلوگاه حاد پهنای باند هوش مصنوعی را برطرف کرده و سودآوری سخت‌افزار را تضمین می‌کند.
تردید درباره چرخه‌های سرمایه
هشدار می‌دهند ورود به ساخت DRAM، تی‌اس‌ام‌سی را در معرض بی‌ثباتی شدید قیمت‌ها، کاهش حاشیه سود ناخالص و دردسرهای پیچیده بازدهی خازن‌ها قرار می‌دهد.
سازندگان سنتی حافظه
تأکید دارند که بازیگران باسابقه از تخصص انحصاری برخوردارند و ترجیح می‌دهند با تی‌اس‌ام‌سی در قالب تأمین دای پایه و بسته‌بندی همکاری کنند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • مدیران مستقل مراکز داده ابری که باید موازنه‌ای میان محدودیت مصرف برق و بهای سنگین شتاب‌دهنده‌ها برقرار کنند.
  • تولیدکنندگان لوازم الکترونیکی مصرفی که ممکن است با تخصیص قطره‌چکانی سهمیه‌های حافظه مواجه شوند.

منابع

پوشش منابع

8 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

موافقان یکپارچگی ریخته‌گری 45%تردید درباره چرخه‌های سرمایه 30%سازندگان سنتی حافظه 25%
  1. [1]Investing.comموافقان یکپارچگی ریخته‌گری

    TSMC rises on report of potential push into advanced memory for Nvidia

    مطالعه در Investing.com →
  2. [2]Finimizeتردید درباره چرخه‌های سرمایه

    TSMC Eyes A Move Into Advanced Memory Chips

    مطالعه در Finimize →
  3. [3]TradingViewموافقان یکپارچگی ریخته‌گری

    TSMC Weighs Making Advanced Memory Chips To Capture More AI Spending - The Information

    مطالعه در TradingView →
  4. [4]StreetInsiderتردید درباره چرخه‌های سرمایه

    TSMC considers entering 3D DRAM memory chip production

    مطالعه در StreetInsider →
  5. [5]MarketScreenerتردید درباره چرخه‌های سرمایه

    TSMC Mulls Expanding Into Advanced Memory Chip Production

    مطالعه در MarketScreener →
  6. [6]Binance Newsسازندگان سنتی حافظه

    TSMC Considers 3D DRAM Manufacturing at Nvidia's Request

    مطالعه در Binance News →
  7. [7]Maeil Business Newspaperسازندگان سنتی حافظه

    Samsung Electronics has decided to produce base dies for high-bandwidth memory (HBM) at the second semiconductor fab it plans to build in Taylor, Texas

    مطالعه در Maeil Business Newspaper →
  8. [8]Bloombergموافقان یکپارچگی ریخته‌گری

    TSMC Mulls Making Advanced AI Memory Chips, Information Says

    مطالعه در Bloomberg →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار فناوری با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.