رونمایی از نخستین ویفر الماس تکبلور ۲۰۰ میلیمتری؛ گامی برای خنکسازی تراشههای هوش مصنوعی
شرکت دایاموند فاندری پس از ۲۵ سال تحقیق، موفق به تولید یک الماس تکبلور با قطر ۸ اینچ شد که میتواند با دفع حرارت فوقالعاده، محدودیتهای فیزیکی پردازندههای پیشرفته را برطرف کند.
به قلم کاوان رامین
این خبر را به اشتراک بگذارید
در جریان کنفرانس «کربنسمی ۲۰۲۶» که در اواسط نوامبر در شهر نینگبو چین برگزار شد، مارتین روشایزن، مدیرعامل شرکت آمریکایی دایاموند فاندری، از طریق یک پیام ویدیویی تصویر یک دیسک کدر و صیقلنخورده را به نمایش گذاشت. این قطعه، نخستین الماس تکبلور جهان با قطر ۲۰۰ میلیمتر بود.[3]
این رونمایی به معنای عبور از یک مانع علمی ۲۵ ساله در علوم مواد است. تا پیش از این، تولید الماسهای مصنوعی به ابعاد کوچک جواهرسازی یا ساختارهای چندبلوری محدود میشد که برای استفاده در مدارهای الکترونیکی ظریف مناسب نبودند.[1]
الماس با داشتن رسانایی حرارتی حداقل پنج برابر بیشتر از مس، در کنار حفظ خاصیت عایق الکتریکی، مادهای رؤیایی برای مهندسان سختافزار محسوب میشود. با این حال، استفاده از آن در صنعت تراشهسازی همواره با ناتوانی در تولید بلورهای یکپارچه در ابعاد استاندارد کارخانههای نیمهرسانا روبهرو بوده است.[1][2]
دستاورد جدید دایاموند فاندری دقیقاً همین محدودیت تاریخی را هدف قرار داده است. این شرکت موفق شده است ساختار اتمی منظم کربن را در یک دیسک پیوسته به قطر ۲۰ سانتیمتر حفظ کند، بدون آنکه قطعات کوچکتر را به یکدیگر متصل کرده باشد.[4]
عبور از مرزهای حرارتی سیلیکون
اهمیت این دستاورد زمانی مشخص میشود که به بحران حرارتی در مراکز داده هوش مصنوعی نگاه کنیم. پردازندههای مدرن میلیاردها ترانزیستور را در فضایی بسیار کوچک جای دادهاند و توان الکتریکی عظیمی را در نقاطی میکروسکوپی متمرکز میکنند که به ایجاد نقاط داغ منجر میشود.[2]
سیلیکون به عنوان ماده پایه فعلی تراشهها، در دفع سریع این حجم از گرما به مرزهای فیزیکی خود نزدیک شده است. اگر گرمای تولیدشده در پردازندههای قدرتمند به سرعت دفع نشود، تراشه دچار افت شدید عملکرد یا حتی آسیب فیزیکی دائمی خواهد شد.[2]
جایگزینی سیلیکون با الماس در لایههای پایه میتواند گرما را در سطح خود ماده به سرعت پخش کند. این قابلیت به طراحان تراشه اجازه میدهد تا ترانزیستورها را با تراکم بیشتر و فرکانس بالاتری در کنار یکدیگر قرار دهند، بدون آنکه نگران ذوب شدن مدارها باشند.[3]
با این حال، باید با نگاهی محتاطانه و مهندسی به ادعاهای بازاریابی این شرکت نگریست. تصویری که دایاموند فاندری به نمایش گذاشته، یک بلور خام و صیقلنخورده است که مستقیماً از رآکتور رشد خارج شده و هنوز تا تبدیل شدن به یک ویفر استاندارد فاصله زیادی دارد.[1][3]
این شرکت در بیانیه مطبوعاتی خود هیچ دادهای درباره ضخامت دقیق، میزان نقصهای بلوری، بازده تولید یا قیمت نهایی این ویفرها ارائه نکرده است. همچنین تاریخ مشخصی برای عرضه تجاری این محصول به کارخانههای تراشهسازی اعلام نشده و همهچیز در حد یک اثبات مفهوم باقی مانده است.[3]
ربع قرن تلاش در فیزیک پلاسما
تولید یک الماس تکبلور در این ابعاد نیازمند کنترل دقیق متغیرهای متعددی در طول فرایند رشد است. کوچکترین نوسان در دما، شرایط پلاسما یا ترکیب شیمیایی گازها میتواند باعث ایجاد نقص در ساختار بلوری شود و کل قطعه گرانقیمت را برای مصارف الکترونیکی بیمصرف کند.
مارتین روشایزن در پیام ویدیویی خود با اشاره به این دشواریهای فنی گفت: «استفان گسل و مارتین فیشر به مدت ۲۵ سال این هدف را دنبال کردند. نمونههای بسیار کمی در فناوری وجود دارد که کسی با این سطح از پشتکار به یک چالش سخت علمی پایبند بماند.»[3][4]
او در ادامه صحبتهایش افزود: «آنها زمانی به کار خود ادامه دادند که دیدگاه غالب این بود که ساخت الماس تکبلور در این مقیاس به سادگی غیرممکن است. امروز، این پشتکار خود را در قالب نخستین الماس تکبلور ۲۰۰ میلیمتری نشان میدهد.»[3][4]
به گفته مدیران این شرکت، صدها مهندس و دانشمند در یک دهه گذشته با انجام آزمایشهای بیشمار در این مسیر مشارکت داشتهاند. آنها با تحمل شکستهای متعدد و بازطراحی مداوم رآکتورها، توانستهاند بر چالشهای پیچیده فیزیک پلاسما، مهندسی رآکتور و کنترل خودکار فرایند غلبه کنند.[4]
سرمایهگذاری اروپا در زنجیره تأمین
این پیشرفت علمی چشمگیر تنها به آزمایشگاههای تحقیق و توسعه در کالیفرنیا محدود نمیشود. دایاموند فاندری در حال پیشبرد یک پروژه عظیم ۲.۷۷ میلیارد دلاری در کشور اسپانیا است که با حمایت مستقیم قانون تراشههای اتحادیه اروپا اجرا میشود.[3][4]
این شرکت قصد دارد تأسیسات تولیدی پیشرفته خود را در شهر تروخیو اسپانیا احداث کند. در کنار آن، یک مرکز جدید نیز در ساراگوسا برای آمادهسازی، برش و صیقل دادن ویفرهای الماسی راهاندازی خواهد شد تا زنجیره تولید در خاک اروپا تکمیل گردد.[3]
هدف اصلی از این سرمایهگذاری کلان، انتقال فرایند تولید الماس تکبلور از مقیاس آزمایشگاهی به تولید انبوه صنعتی است. اروپا امیدوار است با حمایت مالی از چنین فناوریهای نوظهوری، وابستگی راهبردی خود را به تأمینکنندگان آسیایی در زنجیره تأمین تراشههای پیشرفته کاهش دهد.[3][4]
با وجود این برنامههای بلندپروازانه، هنوز ظرفیت تولید دقیق یا زمانبندی بهرهبرداری کامل از این کارخانهها در اسپانیا بهطور رسمی اعلام نشده است. بخش زیادی از این پروژه همچنان در مرحله برنامهریزی قرار دارد و تا رسیدن به خروجی تجاری راه طولانی در پیش است.[3]
نقشه راه به سوی ویفرهای بزرگتر
قطر ۲۰۰ میلیمتر یا همان ۸ اینچ با استانداردهای کارخانههای تولید تراشه در نسلهای قدیمیتر همخوانی کامل دارد. اما پیشرفتهترین خطوط تولید نیمهرسانا در جهان، مانند کارخانههای شرکت تایوانی تیاسامسی، منحصراً بر اساس ویفرهای ۳۰۰ میلیمتری طراحی و بهینهسازی شدهاند.[1]
دایاموند فاندری برای پاسخ به این نیاز صنعتی، نموداری از نقشه راه فناوری خود منتشر کرده است. این چشمانداز نشان میدهد که تولید ویفرهای الماس تکبلور ۳۰۰ میلیمتری تا پیش از پایان سال ۲۰۳۰ میلادی از نظر فنی امکانپذیر خواهد شد.[1]
مدیرعامل این شرکت در رابطه با این نقشه راه تأکید کرد: «بهترین بخش ماجرا این است که موفقیت در ساخت نمونه ۲۰۰ میلیمتری، مسیر آینده را روشن کرده است. این دستاورد، دستیابی به الماس ۳۰۰ میلیمتری را نیز به یک هدف کاملاً پیشبینیپذیر تبدیل میکند.»[3][4]
رسیدن به ابعاد ۳۰۰ میلیمتر برای پذیرش گسترده این فناوری در صنعت تراشهسازی کاملاً ضروری است. کارخانههای مدرن برای حفظ حاشیه سود اقتصادی خود به ویفرهای بزرگتری نیاز دارند تا بتوانند تعداد بسیار بیشتری تراشه را در هر دور از فرایند تولید چاپ کنند.
در حال حاضر، شرکتهای رقیب مانند آکاش سیستمز و دیبیرز نیز در حال توسعه فناوریهای مبتنی بر الماس برای خنکسازی تراشههای فرکانس رادیویی هستند. این تحرکات نشاندهنده شکلگیری یک رقابت جدی در حوزه مواد پیشرفته برای غلبه بر محدودیتهای حرارتی است.[2]
آینده پردازش اطلاعات
اگرچه الماس تکبلور هنوز راه درازی تا جایگزینی کامل با سیلیکون در خطوط تولید تجاری دارد، اما اثبات امکانپذیری ساخت آن در ابعاد ویفر یک پیروزی بزرگ محسوب میشود. این دستاورد میتواند قواعد بازی را در طراحی سختافزارهای نسل آینده تغییر دهد.[2]
گام بعدی برای مهندسان دایاموند فاندری، اثبات کیفیت بلوری این دیسکها و کاهش چشمگیر هزینههای تولید خواهد بود. آنها باید غولهای تراشهسازی را متقاعد کنند که تجهیزات گرانقیمت خود را برای کار با سختترین ماده شناختهشده در طبیعت تطبیق دهند.[1][3]
علاوه بر پردازندههای هوش مصنوعی، این ویفرهای الماسی میتوانند در توسعه سیستمهای قدرت خودروهای الکتریکی و تجهیزات مخابراتی نسل ششم نیز تحولآفرین باشند. توانایی الماس در تحمل ولتاژهای بسیار بالا بدون افت عملکرد، آن را به گزینهای بیرقیب برای نسل آینده الکترونیک قدرت و حسگرهای کوانتومی تبدیل میکند.[2]
علاوه بر پردازندههای هوش مصنوعی، این ویفرهای الماسی میتوانند در توسعه سیستمهای قدرت خودروهای الکتریکی و تجهیزات مخابراتی نسل ششم نیز تحولآفرین باشند.
در نهایت، موفقیت تجاری این نوآوری به توانایی صنعت در توسعه ابزارهای برش و صیقلدهی متناسب با سختی الماس بستگی دارد. اگر این چالشهای تولیدی برطرف شوند، عصر جدیدی در پردازش اطلاعات آغاز خواهد شد که در آن محدودیتهای حرارتی دیگر مانعی برای پیشرفت هوش مصنوعی نخواهند بود.[1]
نکات کلیدی
- شرکت دایاموند فاندری نخستین الماس تکبلور جهان با قطر ۲۰۰ میلیمتر (۸ اینچ) را تولید کرد.
- این دستاورد پس از ۲۵ سال تحقیق در زمینه فیزیک پلاسما و مهندسی رآکتور به دست آمده است.
- رسانایی حرارتی فوقالعاده الماس میتواند مشکل داغشدن بیش از حد پردازندههای هوش مصنوعی را حل کند.
- این شرکت قصد دارد با سرمایهگذاری ۲.۷۷ میلیارد دلاری در اسپانیا، تولید صنعتی این ویفرها را آغاز کند.
آنچه نمیدانیم
- قیمت نهایی هر ویفر الماس تکبلور و توجیه اقتصادی استفاده از آن در تولید انبوه تراشهها هنوز مشخص نیست.
- دایاموند فاندری اطلاعاتی درباره ضخامت دقیق، میزان نقصهای ساختاری و بازده تولید این ویفرها منتشر نکرده است.
- زمانبندی دقیق برای رسیدن به تولید ویفرهای ۳۰۰ میلیمتری و ادغام آنها در خطوط تولید پیشرفته در هالهای از ابهام قرار دارد.
روند رویداد
اوایل دهه ۲۰۰۰
آغاز تحقیقات اولیه برای رشد الماسهای تکبلور در ابعاد بزرگ توسط دانشمندان علوم مواد.
سال ۲۰۱۲
تأسیس شرکت دایاموند فاندری در سانفرانسیسکو با تمرکز بر تولید الماسهای آزمایشگاهی.
نوامبر ۲۰۲۳
رونمایی از نخستین ویفر الماس تکبلور با قطر ۱۰۰ میلیمتر توسط این شرکت.
نوامبر ۲۰۲۶
معرفی نخستین الماس تکبلور ۲۰۰ میلیمتری جهان در کنفرانس کربنسمی چین.
سال ۲۰۳۰
هدفگذاری برای دستیابی به تولید ویفرهای الماس ۳۰۰ میلیمتری استاندارد.
- توسعهدهندگان سختافزار هوش مصنوعی
- الماس را کلید عبور از بنبست حرارتی در پردازندههای نسل آینده میدانند.
- تولیدکنندگان سنتی نیمهرسانا
- با نگاهی محتاطانه، چالشهای ادغام الماس در خطوط تولید فعلی را برجسته میکنند.
- پژوهشگران علوم مواد
- این دستاورد را یک پیروزی تاریخی در فیزیک پلاسما و مهندسی تبلور میدانند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- تولیدکنندگان تجهیزات برش و صیقلدهی ویفر که باید ابزارهای جدیدی برای کار با الماس بسازند
- سرمایهگذاران خطرپذیر که نگران هزینههای بالای مقیاسپذیری این فناوری هستند
منابع
[1]شهر سختافزارتولیدکنندگان سنتی نیمهرساناتولید نخستین ویفر الماس مصنوعی جهان با قطر 200 میلیمتر
مطالعه در شهر سختافزار →
[2]AiTechFeedتوسعهدهندگان سختافزار هوش مصنوعیانقلابی در خنکسازی تراشههای هوش مصنوعی: معرفی اولین ویفر الماس تککریستال ۲۰۰ میلیمتری
مطالعه در AiTechFeed →
[3]Evertiqتولیدکنندگان سنتی نیمهرساناDiamond Foundry grows 200mm single-crystal diamond
مطالعه در Evertiq →
[4]Semiconductor Todayپژوهشگران علوم موادDiamond Foundry unveils first 200mm single-crystal diamond
مطالعه در Semiconductor Today →
بیشتر در فناوری
مشاهده همه →حافظه ۳D DRAM
بررسی تولید حافظههای پیشرفته ۳D DRAM در تیاسامسی پس از درخواست انویدیا
8 منبع
صنعت نیمهرسانا
مذاکرات مقدماتی اینتل با رقیب سنتی: احتمال برونسپاری ساخت تراشههای AMD به کارخانههای اینتل
4 منبع
کنترل صادرات
کشف محموله ۱۲ میلیون دلاری تراشههای قاچاق هوش مصنوعی در فرودگاه کوالالامپور
5 منبع
زنجیره تأمین نیمهرسانا
عقبماندگی کامبریکون از اهداف درآمدی سهماهه سوم؛ گلوگاه بستهبندی پیشرفته، عرضه تراشههای هوش مصنوعی چین را مهار کرد
5 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار فناوری با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.




