بازگشت به اعدام علنی در آمریکا؛ تقابل اخلاق دینی و مجازات کیفری

تصمیم‌گیرندگان نهایی در سیستم قضایی ارتش ایالات متحده، اکنون در آستانه اجرای حکمی هستند که می‌تواند تاریخ حقوق کیفری این کشور را تغییر دهد. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، با تایید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور، دستور اجرای حکم اعدام نضال حسن را صادر کرده است.[2][3]

این حکم قرار است در تاریخ سوم دسامبر ۲۰۲۶ در پایگاه نظامی فورت هود در ایالت تگزاس اجرا شود. اما آنچه این تصمیم را به یک بحران اخلاقی و حقوقی تبدیل کرده، روش اجرای آن نیست، بلکه تصمیم پنتاگون برای پخش زنده و علنی این اعدام است.[2]

نضال حسن، روان‌پزشک سابق ارتش آمریکا، در سال ۲۰۰۹ با شلیک گلوله در همین پایگاه نظامی، ۱۳ نفر را به قتل رساند و ده‌ها نفر را زخمی کرد. او در یک دادگاه نظامی به اعدام محکوم شد و اکنون پس از سال‌ها کشمکش حقوقی، زمان اجرای حکم او فرا رسیده است.[1]

مقامات پنتاگون اعلام کرده‌اند که این اعدام توسط جوخه آتش انجام خواهد شد و برای اولین بار در تاریخ مدرن آمریکا، دوربین‌ها اجازه خواهند داشت تا لحظه مرگ یک انسان را به صورت زنده برای عموم پخش کنند.[3]

بازگشت به نمایشی کردن مرگ

پخش زنده یک اعدام، مرزهای سنتی مجازات کیفری را در هم می‌شکند و جامعه را با یک دوراهی عمیق مواجه می‌کند. آخرین باری که یک اعدام در آمریکا به صورت علنی و در حضور جمعیت برگزار شد، به سال ۱۹۳۶ و اعدام رینی بتیا در کنتاکی بازمی‌گردد.[2]

از آن زمان تاکنون، سیستم قضایی آمریکا اجرای احکام مرگ را به پشت دیوارهای بسته زندان‌ها منتقل کرده بود تا از تبدیل شدن مجازات به یک نمایش عمومی جلوگیری کند. استدلال حقوقی این بود که اعدام باید یک فرآیند قانونی و کنترل‌شده باشد، نه یک رویداد تماشایی.[6]

با این حال، پیت هگست با دفاع صریح از این تصمیم، استدلال می‌کند که شفافیت در اجرای مجازات، یک ضرورت بازدارنده است. او می‌گوید مردمی که شاهد یک حمله تروریستی بوده‌اند، حق دارند اجرای عدالت را با چشمان خود ببینند.[3]

از دیدگاه حامیان این طرح، مخفی کردن اعدام‌ها باعث می‌شود که هزینه واقعی جنایات سنگین در ذهن افکار عمومی کمرنگ شود. آن‌ها معتقدند که نمایش عواقب قطعی خیانت و قتل، می‌تواند به عنوان یک هشدار محکم برای جامعه عمل کند.[6]

موضع‌گیری قاطع واتیکان

در نقطه مقابل این رویکرد، نهادهای مذهبی و حقوق بشری با تمام توان در برابر این تصمیم ایستاده‌اند. پاپ لئوی چهاردهم، رهبر کاتولیک‌های جهان، همزمان با روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام، این اقدام را به شدت محکوم کرد.

پاپ در پیامی صریح، مجازات اعدام را «حمله‌ای به کرامت انسانی» خواند و تاکید کرد که حتی سنگین‌ترین جنایات نیز نمی‌توانند ارزش ذاتی و غیرقابل سلب یک انسان را از بین ببرند. او خواستار توقف فوری این نمایش مرگ شد.

این موضع‌گیری، ادامه مسیری است که کلیسای کاتولیک در سال‌های اخیر در پیش گرفته است. در سال ۲۰۱۸، پاپ فرانسیس با تغییر رسمی در تعالیم کلیسا، مجازات اعدام را در هر شرایطی «غیرقابل قبول» اعلام کرده بود.[4]

اسقف‌های کاتولیک در ایالات متحده نیز به سرعت با واتیکان هم‌صدا شدند. اسقف اعظم پل کوکلی، رئیس کنفرانس اسقف‌های کاتولیک آمریکا، طرح پنتاگون را «ترویج وحشیانه فرهنگ مرگ» نامید و هشدار داد که این کار بافت اخلاقی جامعه را پاره خواهد کرد.[4]

تقابل عدالت ترمیمی و انتقام

استدلال اصلی مخالفان مذهبی این است که عدالت نباید به ابزاری برای انتقام‌جویی تقلیل یابد. از دیدگاه الهیات مسیحی، سیستم‌های مدرن حبس می‌توانند امنیت جامعه را تامین کنند، بدون آنکه نیازی به گرفتن جان یک انسان باشد.

تبدیل کردن مرگ به یک منظره عمومی، نه تنها به قربانیان کمکی نمی‌کند، بلکه به گفته رهبران مذهبی، باعث سقوط اخلاقی تماشاگران می‌شود. تماشای جان دادن یک انسان، حس همدلی را در جامعه از بین می‌برد و خشونت را عادی‌سازی می‌کند.[4]

صندوق دفاع حقوقی نهاد ملی پیشرفت رنگین‌پوستان (NAACP) نیز در بیانیه‌ای تند، این تصمیم را یادآور دوران تاریک تاریخ آمریکا دانست. دورانی که در آن، اعدام‌های فراقانونی و لینچ‌کردن‌ها به عنوان یک سرگرمی عمومی برای جمعیت‌های خشمگین برگزار می‌شد.[5]

این نهاد حقوقی هشدار داد که استفاده ابزاری دولت از مرگ یک انسان برای مقاصد سیاسی، یک بی‌عدالتی آشکار است که کل کشور را تحقیر می‌کند. آن‌ها تاکید دارند که کرامت انسانی نباید قربانی نمایش‌های قدرت شود.[5]

پیامدهای روانی و حقوقی پخش زنده

فراتر از بحث‌های اخلاقی، کارشناسان حقوقی و روان‌شناسان نیز زنگ خطر را به صدا درآورده‌اند. پخش زنده صحنه تیرباران یک انسان، می‌تواند آسیب‌های روانی جبران‌ناپذیری، به ویژه برای کودکان و افراد آسیب‌پذیر، به همراه داشته باشد.[2]

روان‌پزشکان هشدار می‌دهند که تماشای چنین خشونتی به صورت زنده و بدون فیلتر، می‌تواند منجر به بروز علائم اختلال استرس پس از سانحه در میان بینندگان شود. عادی‌سازی تماشای مرگ، مرزهای حساسیت روانی جامعه را جابجا می‌کند.[3]

از منظر حقوقی نیز، این تصمیم با چالش‌های جدی مواجه است. اگرچه متمم اول قانون اساسی آمریکا آزادی بیان را تضمین می‌کند، اما دادگاه‌های فدرال پیش از این بارها حکم داده‌اند که رسانه‌ها حق ذاتی برای پخش زنده اعدام‌ها ندارند.[6]

محدودیت‌های پیشین همواره با هدف حفظ امنیت زندان، جلوگیری از ایجاد نمایش‌های عمومی و محافظت از هویت تیم اجرای حکم اعمال می‌شدند. اکنون، تصمیم پنتاگون برای نادیده گرفتن این رویه‌های تثبیت‌شده، یک بدعت حقوقی خطرناک محسوب می‌شود.[2]

شفافیت در برابر پنهان‌کاری

با وجود تمام این انتقادات، نمی‌توان استدلال‌های هسته مرکزی تصمیم‌گیرندگان را نادیده گرفت. طرفداران پخش زنده معتقدند که پنهان کردن اعدام‌ها در اتاق‌های تاریک، نوعی ریاکاری دولتی است.[6]

آن‌ها استدلال می‌کنند که اگر دولتی حق دارد جان یک انسان را بگیرد، باید شهامت آن را داشته باشد که این عمل را در برابر چشمان شهروندانش انجام دهد. پنهان‌کاری، تنها باعث می‌شود که افکار عمومی از واقعیت خشن مجازات اعدام فاصله بگیرد.[6]

برخی از تحلیل‌گران حقوقی حتی معتقدند که پخش زنده اعدام‌ها می‌تواند در نهایت به نفع مخالفان این مجازات تمام شود. دیدن واقعیت بی‌رحمانه مرگ توسط جوخه آتش، ممکن است جامعه را به سمت لغو کامل مجازات اعدام سوق دهد.[6]

با این حال، وزیر دفاع آمریکا با صراحت اعلام کرده است که هدف از این کار، ایجاد یک شوک بازدارنده است. او می‌خواهد به صریح‌ترین شکل ممکن نشان دهد که حمله به نیروهای مسلح در خاک آمریکا، با خشن‌ترین پاسخ ممکن روبرو خواهد شد.[3]

رویارویی دو جهان‌بینی

پرونده نضال حسن اکنون از یک دادگاه نظامی ساده فراتر رفته و به میدان نبرد دو جهان‌بینی کاملاً متفاوت تبدیل شده است. در یک سو، دیدگاهی قرار دارد که قدرت و بازدارندگی را در نمایش عریان خشونت قانونی جستجو می‌کند.[6]

در سوی دیگر، ائتلافی از رهبران مذهبی، فعالان حقوق مدنی و حقوق‌دانان قرار دارند که معتقدند ارزش یک جامعه بر اساس نحوه برخورد آن با گناهکارترین اعضایش سنجیده می‌شود.

تاریخ نشان داده است که جوامع بشری برای عبور از مجازات‌های نمایشی و رسیدن به سیستم‌های کیفری مبتنی بر کرامت انسانی، مسیر طولانی و خونینی را طی کرده‌اند. بازگشت به این نقطه، برای بسیاری یک عقب‌گرد تاریخی غیرقابل توجیه است.[5]

با نزدیک شدن به تاریخ سوم دسامبر، فشارها بر کاخ سفید و پنتاگون برای لغو پخش زنده این اعدام افزایش خواهد یافت. تصمیمی که در نهایت گرفته می‌شود، نه تنها سرنوشت یک محکوم، بلکه هویت اخلاقی سیستم قضایی آمریکا را تعریف خواهد کرد.[1]

این تقابل، پرسشی بنیادین را در برابر افکار عمومی قرار می‌دهد: آیا اجرای عدالت نیازمند قربانی کردن کرامت انسانی است، یا می‌توان بدون تبدیل کردن مرگ به یک منظره عمومی، از امنیت جامعه محافظت کرد؟[6]

پاسخ به این پرسش، فراتر از مرزهای ایالات متحده، بر گفتمان جهانی پیرامون حقوق بشر و مجازات کیفری تاثیر خواهد گذاشت. تصمیمی که در روزهای آینده گرفته می‌شود، در تاریخ حقوق کیفری مدرن ثبت خواهد شد.[6]

در نهایت، آنچه در فورت هود رخ خواهد داد، تنها اجرای یک حکم نظامی نیست، بلکه آزمونی برای سنجش پایبندی یک ملت به اصولی است که دهه‌ها برای تثبیت آن‌ها تلاش کرده است.[6]

اگر دوربین‌ها در روز سوم دسامبر روشن شوند، جهان شاهد لحظه‌ای خواهد بود که در آن، مرز میان اجرای عدالت و انتقام‌جویی نمایشی، به باریک‌ترین حد خود در یک قرن گذشته خواهد رسید.[6]