چرا قیمت جهانی پسته به بالاترین حد هشت سال اخیر رسیده است؟

بازار جهانی پسته در حال حاضر طوفانی کامل از تقاضای بی‌سابقه و عرضه محدود را تجربه می‌کند که قیمت‌ها را به سطوحی رسانده که در تقریباً یک دهه اخیر دیده نشده است. تا مارس ۲۰۲۶، قیمت عمده‌فروشی پسته با پوست به ۴.۵۷ دلار در هر پوند رسید که بالاترین میزان در هشت سال اخیر است.[1][4]

این افزایش قیمت صرفاً یک محصول جانبی تورم عمومی مواد غذایی نیست. بلکه نتیجه یک سازوکار پیچیده است که در آن یک ترند وایرال دسر در شبکه‌های اجتماعی مستقیماً با تنگناهای شدید ژئوپلیتیکی در خاورمیانه برخورد کرده است.[2][5]

برای درک سمت تقاضای این معادله، باید به تکامل پدیده «شکلات دبی» نگاه کرد. آنچه در اواخر سال ۲۰۲۳ به عنوان یک ویدیوی وایرال در تیک‌تاک آغاز شد که یک شکلات ضخیم پر شده با کرم پسته نرم و شیرینی کادایف ترد را نشان می‌داد، به یک جزء دائمی در شیرینی‌سازی جهانی تبدیل شده است.[2][5]

تا سال ۲۰۲۶، پسته از یک چاشنی خاص به یک ماده اولیه اساسی تغییر وضعیت داده است. شیرینی‌پزی‌ها و کافه‌های سراسر جهان خمیر پسته را در تیرامیسو، کوکی‌های موچی، کروسان‌ها و لاته های تخصصی خود گنجانده‌اند.[2]

این تغییر مهم است زیرا به حجم عظیمی از مغز و خمیر پسته فرآوری‌شده نیاز دارد، نه فقط به آجیل کامل برای تنقلات. برندهای بزرگی از جمله هاگن‌داز (Häagen-Dazs) و استارباکس (Starbucks) نیز محصولات با طعم پسته خود را گسترش داده‌اند و جایگاه این آجیل را به عنوان یک طعم اصلی تثبیت کرده‌اند.[5]

با این حال، درست زمانی که اشتهای جهانی برای «طلای سبز» به اوج بی‌سابقه‌ای رسید، زنجیره تأمین شروع به گسست کرد. بازار جهانی پسته، که ارزش آن تقریباً ۵.۴۹ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، به شدت به یک پایگاه تولیدی بسیار متمرکز وابسته است.[4][8]

برخلاف بادام یا گردو، پسته به آب و هوای خشک خاصی با زمستان‌های سرد و تابستان‌های طولانی و گرم نیاز دارد، که کشت تجاری عمده را به تنها سه منطقه اصلی محدود می‌کند: ایالات متحده، ایران و ترکیه.[7][8]

ایران، که قلب تاریخی کشت پسته است، دومین تولیدکننده بزرگ جهان است و معمولاً حدود یک سوم صادرات جهانی را به خود اختصاص می‌دهد.[4][5]

درگیری ژئوپلیتیکی جاری شامل ایران، اسرائیل و ایالات متحده، توانایی‌های صادراتی ایران را به شدت خفه کرده است. خطوط کشتیرانی رزروها به خاورمیانه را لغو کرده‌اند و اختلالات در تنگه هرمز صادرکنندگان را مجبور کرده است که به دنبال مسیرهای جایگزین گران‌تر و کندتر باشند.[4][5]

فراتر از محدودیت‌های فیزیکی کشتیرانی، صادرکنندگان ایرانی به دلیل تحریم‌ها، قطع ارتباطات و فشارهای اقتصادی داخلی که انگیزه نگهداری پسته به عنوان پوششی در برابر تورم به جای صادرات آن را ایجاد می‌کند، با فلج لجستیکی مواجه شده‌اند.[2][5]

با مسدود شدن مؤثر عرضه ایران، خریداران بین‌المللی در سراسر اروپا، آسیا و خاورمیانه مجبور شده‌اند به شدت به سمت ایالات متحده روی آورند.[6]

دره سن خواکین کالیفرنیا، وزنه سنگین بلامنازع صنعت مدرن پسته است و بخش عمده‌ای از عرضه جهانی را تولید می‌کند.[3]

کشاورزان آمریکایی سال بازاریابی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ را با برداشت بی‌سابقه ۱.۵۷ میلیارد پوند آغاز کردند، که در ابتدا یک حائل حیاتی در برابر کمبودهای ایران فراهم کرد.[3]

با این حال، واقعیت‌های کشاورزی اکنون فشار ژئوپلیتیکی را تشدید می‌کنند. درختان پسته بر اساس چرخه «تناوب محصول» عمل می‌کنند، به این معنی که یک سال با بازدهی بالا به طور طبیعی با یک سال تولید کمتر دنبال می‌شود تا درختان انرژی خود را بازیابند.[3][8]

پیش‌بینی‌های صنعتی برای فصل ۲۰۲۷–۲۰۲۶ کاهش شدید تولید جهانی بیش از ۳۶ درصد را پیش‌بینی می‌کند که ناشی از ورود همزمان ایالات متحده و ایران به «سال‌های کم‌بار» خود است.[8]

علاوه بر این، گرمای شدید در طول دوره گلدهی در کالیفرنیا و محدودیت‌های مزمن آب در ایران، رکود چرخه‌ای طبیعی را تشدید کرده و تشکیل میوه و خوشه را محدود کرده است.[2][8]

همگرایی این عوامل—تقاضای بی‌امان ناشی از دسرها، فلج صادرات ایران، و سال کم‌بار قریب‌الوقوع برای باغات آمریکا—موجودی ذخیره جهانی را تخلیه کرده است.[6][8]

نقدینگی معاملات آتی به طور قابل توجهی کاهش یافته است، زیرا فروشندگان در مورد تعهد بیش از حد به موجودی محدود خود محتاط هستند و خریداران را مجبور می‌کند تا برای موجودی موجود در بازار نقدی به شدت رقابت کنند.[6][8]

برای صنعت دسر، پیامد فوری افزایش شدید هزینه کالاهای فروخته شده است. سرآشپزهای شیرینی‌پزی و تولیدکنندگان مواد غذایی با قیمت‌های بالایی برای مغزهای سبز ممتاز مواجه هستند، که برای دستیابی به رنگ زنده و طعم غنی مورد نیاز مصرف‌کنندگان مدرن ضروری است.[7][8]

در حالی که ناپدید شدن کامل پسته از قفسه‌های فروشگاه‌ها بعید است، تحلیلگران بازار انتظار دارند قیمت‌ها حداقل تا چرخه برداشت ۲۰۲۷ قاطعانه صعودی باقی بمانند و کسب‌وکارها را مجبور کنند یا قیمت‌های خرده‌فروشی را افزایش دهند یا دستورالعمل‌های وایرال خود را بازنگری کنند.[6][7]