دستور سازمان هوانوردی فدرال برای بازرسی دم نزدیک به دو هزار بوئینگ ۷۳۷

نزدیک به دو هزار هواپیمای مسافربری - مقیاسی که معادل حدود یک‌سوم از کل ناوگان باریک‌پیکر تجاری فعال در ایالات متحده است - اکنون مشمول یک بازرسی اجباری و فوری در بخش دم شده‌اند. سازمان هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، این دستورالعمل را برای رفع یک نقص مکانیکی پنهان صادر کرد.[1][2]

این بخشنامه که با شناسه AD 2026-20-14 منتشر شده است، منحصراً خانواده بوئینگ ۷۳۷ نسل جدید (NG) را هدف قرار می‌دهد. مدل‌های تحت تاثیر شامل سری‌های ۶۰۰، ۷۰۰، ۸۰۰ و ۹۰۰ می‌شوند که ستون فقرات پروازهای داخلی بسیاری از ایرلاین‌ها هستند. هواپیماهای جدیدتر بوئینگ ۷۳۷ مکس مشمول این دستورالعمل خاص نیستند.[1][2]

بر اساس برآوردهای رسمی، دقیقاً ۱۹۸۷ فروند هواپیمای ثبت‌شده در ایالات متحده باید این فرآیند را طی کنند. تمرکز این بازرسی بر روی تثبیت‌کننده افقی (Horizontal Stabilizer) است؛ سطح متحرکی در دم هواپیما که وظیفه حیاتی کنترل گام یا همان حرکت بالا و پایین رفتن دماغه را بر عهده دارد.[1]

ریشه این الزام نظارتی به گزارش‌های متعدد از سوی اپراتورها بازمی‌گردد. چندین خط هوایی به تازگی رویدادهایی از نوسانات طولی ناخواسته را در حین پرواز گزارش کرده بودند. بررسی‌های مهندسی نشان داد که این نوسانات با لقی یا خلاصی بیش از حد در سیستم‌های مکانیکی متصل‌کننده دم مرتبط است.[1][2]

مکانیک‌های هوانوردی اکنون موظفند میزان لقی را در دو بخش کلیدی اندازه‌گیری کنند: لولاهای محوری و مکانیزم جک‌اسکرو. مقداری از لقی در اتصالات مکانیکی طبیعی است، اما فراتر رفتن از محدوده‌های مجاز، نحوه واکنش قطعات به نیروهای شدید آیرودینامیکی را به شدت تغییر می‌دهد.[1]

این رویه بازرسی مستقیماً بر اساس بولتن الزامات هشداردهنده بوئینگ تدوین شده است. شرکت سازنده پیش‌تر از طریق این بولتن به اپراتورهای جهانی توصیه کرده بود که مکانیزم‌های متصل‌کننده دم را با ابزارهای دقیق کالیبره کنند تا هرگونه انحراف میلی‌متری پیش از تبدیل شدن به یک خطر، ثبت و اصلاح شود.[1]

سازمان هوانوردی فدرال در متن رسمی این دستورالعمل هشدار داده است: «لقی بیش از حد اگر برطرف نشود، می‌تواند به رویداد فلاتر آیرودینامیک منجر شود که به طور بالقوه از دست رفتن کنترل هواپیما را در پی خواهد داشت.»[1]

فلاتر یک پدیده خطرناک در هوانوردی است که در آن نیروهای هوا و ارتعاشات ساختاری بدنه یکدیگر را تشدید می‌کنند. اگر این ارتعاشات مهار نشوند، می‌توانند در عرض چند ثانیه به یکپارچگی فیزیکی دم هواپیما آسیب برسانند و هدایت پرواز را برای خلبانان غیرممکن سازند.[1][2]

برای انجام این دستور، هر هواپیما به حدود شش نفر-ساعت کار تخصصی نیاز دارد. با احتساب نرخ استاندارد ۸۵ دلار برای هر ساعت نیروی کار، هزینه بازرسی اولیه برای هر فروند حدود ۵۱۰ دلار محاسبه شده است. در مقیاس کل ناوگان آمریکا، هزینه اولیه به بیش از ۱.۰۱ میلیون دلار می‌رسد.[1]

این برآورد یک میلیون دلاری تنها نوک کوه یخ است. اگر در طول این شش ساعت مشخص شود که لقی قطعات از حد مجاز فراتر رفته است، خطوط هوایی باید هزینه‌های بسیار سنگین‌تری را برای تعمیرات تخصصی بپردازند. هزینه تامین قطعات یدکی و زمان زمین‌گیر شدن هواپیما، بار مالی نهایی را به شدت افزایش خواهد داد.[1][2]

اجرای این بخشنامه بدون مقاومت از سوی صنعت هوانوردی نبوده است. در طول دوره بررسی پیش‌نویس، شرکت‌هایی مانند «کاندین نورث» درخواست کردند که مهلت بازرسی اولیه از ۱۲ ماه به ۳۶ ماه افزایش یابد. هدف آن‌ها این بود که این فرآیند با زمان‌بندی تعمیرات اساسی هواپیماها همگام شود.[2]

همزمان، شرکت «یونایتد ایرلاینز» نیز پیشنهاد داد که فواصل زمانی بین بازرسی‌های مکرر برای هواپیماهایی که یاتاقان‌های لولای آن‌ها به تازگی تعویض شده است، افزایش یابد. استدلال این شرکت آن بود که قطعات نو یا تازه تعمیر شده، ریسک فوری کمتری نسبت به قطعات قدیمی‌تر دارند.[2]

با این حال، رگولاتور هوانوردی آمریکا هر دو درخواست را به صراحت رد کرد. FAA با تاکید بر ماهیت پیش‌رونده این نقص، اعلام کرد که پایش مداوم میزان لقی، صرف‌نظر از اینکه قطعات اصلی، تعمیری یا کاملاً جدید باشند، برای حفظ ایمنی پروازها یک ضرورت مطلق است.[2]

این دستورالعمل از تاریخ ۲۳ نوامبر ۲۰۲۶ به طور رسمی اجرایی خواهد شد. از این تاریخ به بعد، اپراتورها باید این بازرسی‌های دقیق را در برنامه‌های نگهداری زمستانی خود بگنجانند؛ چالشی که نیازمند مدیریت دقیق منابع برای جلوگیری از لغو پروازها در فصل شلوغ تعطیلات است.[1][2]

اگرچه رقم ۱۹۸۷ فروند تنها به هواپیماهای ثبت‌شده در آمریکا اشاره دارد، اما رویه استاندارد در هوانوردی جهانی پیروی از FAA است. انتظار می‌رود آژانس‌های ایمنی در اروپا، خاورمیانه و آسیا نیز به زودی بخشنامه‌های مشابهی را صادر کنند که ابعاد این عملیات نگهداری را در سراسر جهان چند برابر می‌کند.[1]

این دستورالعمل تنها چند هفته پس از اقدام مشابه دیگری صادر شده است. در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶، سازمان هوانوردی فدرال پیشنهاد بازرسی اجباری یاتاقان‌های سیستم کنترل آسانسور را برای ۹۵ فروند بوئینگ ۷۳۷ مکس مطرح کرد که نشان‌دهنده تمرکز فزاینده رگولاتورها بر یکپارچگی ساختاری بخش دم در تمامی مدل‌های این خانواده است.[3][4][5]