افشای شبکه قمار ۴ میلیارد دلاری؛ رویترز از عملیات مشترک سپاه و بانک مرکزی برای دور زدن تحریم‌ها پرده برداشت

خبرگزاری رویترز در یک گزارش تحقیقی جامع که روز یکشنبه منتشر شد، از وجود یک شبکه عظیم پولشویی و قمار آنلاین پرده برداشت که مستقیماً توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و با پشتیبانی فنی و مالی بانک مرکزی ایران اداره می‌شود. بر اساس این گزارش، این شبکه پیچیده توانسته است در طول سه سال گذشته رقمی بالغ بر ۴ میلیارد دلار را به دور از چشم نهادهای نظارتی بین‌المللی جابجا کند و به یکی از شریان‌های اصلی تامین مالی نهادهای نظامی ایران در دوران تحریم‌های فلج‌کننده تبدیل شود.[1][6]

تحقیقات نشان می‌دهد که این عملیات از طریق تاسیس بیش از ۳۰۰ وب‌سایت شرط‌بندی و قمار آنلاین که ظاهراً در کشورهای همسایه و اروپای شرقی ثبت شده‌اند، انجام می‌گیرد. کاربران این سایت‌ها، بدون اینکه بدانند، در حال تزریق ارزهای دیجیتال و پول‌های فیات به حساب‌هایی هستند که در نهایت از طریق شرکت‌های پوششی به سیستم بانکی ایران متصل می‌شوند. روزنامه فایننشال تایمز در تحلیل این سازوکار نوشته است که بانک مرکزی ایران با ایجاد درگاه‌های پرداخت جعلی، امکان تبدیل سریع این درآمدها به رمزارز و دور زدن سیستم پیام‌رسان بانکی سوئیفت (SWIFT) را فراهم کرده است.[1][6]

استفاده گسترده از ارزهای دیجیتال، به ویژه استیبل‌کوین‌هایی مانند تتر (Tether) و همچنین بیت‌کوین، هسته اصلی این عملیات را تشکیل می‌دهد. بلومبرگ به نقل از کارشناسان امنیت سایبری گزارش داده است که حدود ۶۵ درصد از کل تراکنش‌های این شبکه از طریق صرافی‌های غیرمتمرکز رمزارز انجام شده است تا ردپای نهادهای تحریم‌شده ایرانی پاک شود. این روش به سپاه پاسداران اجازه داده است تا درآمدهای حاصله را به سرعت برای خرید تجهیزات با کاربرد دوگانه و تامین مالی عملیات‌های برون‌مرزی خود هزینه کند.[1][4]

انتشار این گزارش با واکنش تند و فوری مقامات جمهوری اسلامی مواجه شد. خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، در مقاله‌ای این اتهامات را «مضحک» و بخشی از «جنگ روانی و رسانه‌ای غرب» برای بی‌اعتبار کردن نظام بانکی ایران توصیف کرد. مقامات بانک مرکزی نیز با انتشار بیانیه‌ای، هرگونه ارتباط با شبکه‌های قمار را تکذیب کرده و مدعی شدند که ایران یکی از پیشگامان مبارزه با پولشویی در منطقه است و این گزارش‌ها صرفاً با هدف توجیه تحریم‌های غیرقانونی آمریکا منتشر می‌شوند.[2][5]

با این حال، رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور و فعالان اپوزیسیون این افشاگری را تاییدکننده فساد سیستماتیک در ساختار قدرت جمهوری اسلامی می‌دانند. شبکه ایران اینترنشنال در پوشش ویژه خود تاکید کرد که در حالی که مردم عادی ایران با تورم بی‌سابقه و بحران‌های معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، نهادهای نظامی میلیاردها دلار از سرمایه‌های کشور را در شبکه‌های تاریک و غیرقانونی به گردش درمی‌آورند. منتقدان می‌گویند این شبکه قمار نه تنها ابزاری برای دور زدن تحریم‌هاست، بلکه به عنوان یک ماشین مکنده، سرمایه‌های خرد جوانان ناامید ایرانی را نیز به جیب نهادهای امنیتی سرازیر می‌کند.[3]

در سطح بین‌المللی، این افشاگری زنگ خطر را برای نهادهای نظارتی به صدا درآورده است. وزارت خزانه‌داری ایالات متحده اعلام کرده است که در حال بررسی دقیق یافته‌های رویترز است و احتمالاً به زودی دور جدیدی از تحریم‌های هدفمند را علیه شرکت‌های پوششی و صرافی‌های رمزارز مرتبط با این شبکه اعمال خواهد کرد. شبکه الجزیره نیز گزارش داد که کشورهای اروپایی از این پس نظارت بر درگاه‌های پرداخت آنلاین و پلتفرم‌های شرط‌بندی را که ممکن است با این شبکه ایرانی در ارتباط باشند، به شدت افزایش خواهند داد.[4][5]

این پرونده نشان‌دهنده تکامل روش‌های جمهوری اسلامی برای مقابله با فشارهای اقتصادی غرب است. در گذشته، ایران عمدتاً بر فروش مخفیانه نفت از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی و خاموش کردن سیستم‌های ردیابی متکی بود. اما با افزایش نظارت‌های ماهواره‌ای و توقیف نفتکش‌ها، تمرکز تهران به سمت فضاهای دیجیتال و غیرمتمرکز تغییر کرده است. کارشناسان مالی معتقدند که کشف و مسدودسازی کامل این شبکه‌های مبتنی بر بلاک‌چین بسیار دشوارتر از رهگیری محموله‌های فیزیکی نفت است.[1][6]

انتظار می‌رود در هفته‌های آینده، گروه ویژه اقدام مالی (FATF) که پیش از این ایران را در لیست سیاه خود قرار داده بود، هشدارهای جدیدی را به موسسات مالی جهانی درباره خطرات تراکنش‌های پنهان مرتبط با ایران صادر کند. همزمان، فشارها بر صرافی‌های بزرگ رمزارز برای مسدود کردن کیف پول‌های مشکوک افزایش خواهد یافت؛ اقدامی که می‌تواند دسترسی کاربران عادی ایرانی به بازارهای بین‌المللی ارزهای دیجیتال را نیز با محدودیت‌های شدیدتری مواجه سازد و انزوای مالی کشور را عمیق‌تر کند.[3][4][5]