علم اکدیسترون: چرا وادا در حال نظارت بر این استروئید آنابولیک «طبیعی» موجود در اسفناج است؟

اکدیسترون که با نام ۲۰-هیدروکسی‌اکدیسون نیز شناخته می‌شود، ترکیبی طبیعی است که در اسفناج، کینوا و برخی گیاهان یافت می‌شود. در طول چند سال گذشته، این ماده به عنوان یک مکمل «آنابولیک طبیعی» به شدت محبوب شده و نویدبخش مزایای عضله‌سازی استروئیدهای سنتی بدون عوارض جانبی شدید غدد درون‌ریز است.[5][7]

از نظر بیولوژیکی، اکدیستروئیدها هورمون‌های استروئیدی هستند که در بندپایان یافت می‌شوند و در آنجا پوست‌اندازی و دگردیسی را کنترل می‌کنند، و در گیاهان نیز به عنوان مکانیسم دفاعی در برابر حشرات عمل می‌کنند. از آنجایی که ساختار آن‌ها با هورمون‌های انسانی متفاوت است، دانشمندان مدت‌ها فرض می‌کردند که هیچ تأثیر فیزیولوژیکی بر پستانداران نخواهند داشت.[6][7]

با این حال، تحقیقات اخیر این فرض را رد کرده است. برخلاف استروئیدهای آنابولیک-آندروژنیک سنتی (AAS) که مستقیماً به گیرنده آندروژن متصل شده و سرکوب شدید هورمونی ایجاد می‌کنند، به نظر می‌رسد اکدیسترون مسیر گیرنده استروژن بتا (ERβ) را فعال می‌کند. این فعال‌سازی یک آبشار سیگنالی را آغاز می‌کند که سنتز پروتئین را در عضلات اسکلتی بدون عوارض جانبی آندروژنیک افزایش می‌دهد.[1][5]

نقطه عطف اکدیسترون در علوم ورزشی با یک مطالعه مهم در سال ۲۰۱۹ که در نشریه «آرشیو سم‌شناسی» منتشر شد، فرا رسید. محققان یک مداخله ۱۰ هفته‌ای دقیق را روی مردان جوانی که تمرینات مقاومتی انجام می‌دادند، برای آزمایش اثربخشی واقعی این ترکیب در مقایسه با دارونما (پلاسیبو) انجام دادند.[1]

نتایج شگفت‌آور بود. شرکت‌کنندگانی که اکدیسترون مصرف می‌کردند، افزایش قابل توجهی بیشتری در توده عضلانی و قدرت نسبت به گروه دارونما مشاهده کردند. به طور خاص، گروه اکدیسترون بهبودهای چشمگیری در حداکثر تکرار یک‌باره خود برای پرس سینه، همراه با اثرات هایپرتروفیک قابل اندازه‌گیری در بافت عضلانی، تجربه کردند.[1]

نکته حیاتی این بود که محققان هیچ افزایشی در نشانگرهای زیستی برای سمیت کبد یا کلیه مشاهده نکردند و همچنین این ترکیب تولید طبیعی تستوسترون بدن را سرکوب نکرد. نویسندگان این مطالعه نتیجه گرفتند که اکدیسترون بسیار مؤثر است و حتی پیشنهاد کردند که باید به فهرست عوامل آنابولیک ممنوعه در ورزش اضافه شود.[1]

آژانس جهانی ضد دوپینگ (WADA) به این یافته‌ها توجه کرد. در سال ۲۰۲۰، وادا رسماً اکدیسترون را در برنامه نظارتی خود قرار داد، جایی که تا چرخه ۲۰۲۶ تحت نظارت فعال باقی خواهد ماند.[2]

برنامه نظارتی یک ممنوعیت کامل نیست. بلکه مکانیزمی نظارتی است که وادا برای ردیابی الگوهای سوءاستفاده احتمالی در ورزش‌های نخبه از آن استفاده می‌کند. ناظران با پایش شیوع یک ماده، می‌توانند داده‌های لازم را برای تصمیم‌گیری در مورد اینکه آیا ممنوعیت کامل آن ضروری است یا خیر، جمع‌آوری کنند.[2]

تنظیم مقررات اکدیسترون چالش منحصر به فردی را برای مقامات ضد دوپینگ ایجاد می‌کند: این ماده به طور طبیعی در یک رژیم غذایی سالم وجود دارد. از آنجایی که ورزشکاران به طور منظم اسفناج و کینوا مصرف می‌کنند، وادا نمی‌تواند به سادگی حضور این ترکیب را به طور کامل ممنوع کند، بدون اینکه نتایج مثبت کاذب ناشی از مصرف عادی غذا ایجاد کند.[2]

برای حل این مشکل، وادا تحقیقاتی را برای تمایز بین قرار گرفتن در معرض رژیم غذایی و مکمل‌سازی متمرکز تأمین مالی کرد. دانشمندان با تجزیه و تحلیل دفع ادراری اکدیسترون و متابولیت‌های آن – مانند ۱۴-دئوکسی-اکدیسترون – در تلاشند تا یک آستانه دقیق ایجاد کنند که رژیم غذایی سرشار از اسفناج را از سوءاستفاده برای افزایش عملکرد جدا کند.[2]

در حالی که وادا در حال بررسی است، بازار مکمل‌ها مملو از محصولات اکدیسترون و تورکسترون شده است. با این حال، واقعیت تجاری این مکمل‌ها اغلب بسیار کمتر از آنچه در ادبیات علمی آمده است، می‌باشد.[4]

آزمایش‌های مستقل تفاوت‌های فاحشی را در کیفیت محصول نشان داده است. یک تجزیه و تحلیل جامع در سال ۲۰۲۳ از مکمل‌های غذایی نشان داد که بسیاری از محصولاتی که ادعا می‌کنند عصاره‌های استاندارد شده هستند، مقادیر اکدیسترون بسیار کمتری نسبت به آنچه روی برچسب‌هایشان اعلام شده بود، داشتند، و برخی تقریباً هیچ مقداری نداشتند.[4]

سازمان‌هایی مانند آژانس ضد دوپینگ ایالات متحده (USADA) و عملیات ایمنی مکمل وزارت دفاع (OPSS) در مورد این محصولات هشدار صادر کرده‌اند. آن‌ها هشدار می‌دهند که ماهیت بدون نظارت صنعت مکمل به این معنی است که این محصولات خطر بالایی برای آلودگی یا تقلب با مواد ممنوعه واقعی دارند.[3][6]

علاوه بر این، در حالی که مطالعات کوتاه‌مدت مشخصات ایمنی مطلوبی را نشان داده‌اند، OPSS خاطرنشان می‌کند که در حال حاضر شواهد علمی کافی برای تأیید ایمنی طولانی‌مدت مکمل اکدیسترون با دوز بالا در انسان وجود ندارد.[3]

برای علاقه‌مندان عادی به تناسب اندام، اکدیسترون مرز جذابی در تغذیه ورزشی محسوب می‌شود. این ماده یک مکانیسم بیولوژیکی قابل قبول برای رشد عضلانی ارائه می‌دهد که از اختلالات غدد درون‌ریز ناشی از استروئیدهای سنتی جلوگیری می‌کند.[1][5]

با این حال، تا زمانی که استانداردهای تولید بهبود یابد و داده‌های ایمنی طولانی‌مدت مشخص شود، مصرف‌کنندگان باید داده‌های بالینی امیدوارکننده را در برابر واقعیت‌های بازار بدون نظارت بسنجند. در حال حاضر، اکدیسترون ابزاری قوی، قانونی، اما به شدت تحت نظارت در مسیر دستیابی به عملکرد فیزیکی باقی می‌ماند.[3][5]