رفتن به محتوای اصلی
توضیح کوهستاناکتشافات فضاییسیاره عطارد· 6 دقیقه مطالعه· در علم

فضاپیمای «بپی‌کلمبو» پس از سفری هشت‌ساله به مدار سیاره عطارد رسید

مأموریت مشترک اروپا و ژاپن پس از طی کردن ۹.۹ میلیارد کیلومتر، در حال انجام مانور حیاتی تزریق مداری در عطارد است تا اسرار کوچک‌ترین سیاره منظومه شمسی را فاش کند.

به قلم اِلا فرجاد

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

به‌طور خلاصه

  • فضاپیمای بپی‌کلمبو پس از هشت سال سفر و طی کردن ۹.۹ میلیارد کیلومتر، در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ وارد مدار سیاره عطارد می‌شود.
  • این مأموریت مشترک اروپا و ژاپن، برای نخستین بار از دو مدارگرد مجزا برای بررسی هم‌زمان سطح و محیط مغناطیسی عطارد استفاده می‌کند.
  • گرانش عظیم خورشید و دمای ۴۵۰ درجه سانتی‌گراد، رسیدن به عطارد را به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های ناوبری در منظومه شمسی تبدیل کرده است.

پس از یک سفر فضایی خیره‌کننده به طول بیش از هشت سال و طی کردن مسافتی بالغ بر ۹.۹ میلیارد کیلومتر، فضاپیمای «بپی‌کلمبو» سرانجام به مقصد نهایی خود رسید. این کاوشگر در تاریخ ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، موتورهای شیمیایی خود را روشن می‌کند تا در مدار سیاره عطارد، کوچک‌ترین و نزدیک‌ترین سیاره به خورشید، قرار گیرد.[1]

این مأموریت ۱.۶ میلیارد یورویی، یک پروژه مشترک و جاه‌طلبانه میان آژانس فضایی اروپا (ESA) و آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن (JAXA) است. بپی‌کلمبو دومین فضاپیمای تاریخ است که در مدار این سیاره سنگی قرار می‌گیرد و نخستین مأموریتی است که هم‌زمان دو مدارگرد مجزا را برای بررسی همه‌جانبه عطارد به کار می‌گیرد.[2]

برای رسیدن به این نقطه بحرانی، فضاپیما مجبور شد از یک مسیر بسیار پیچیده مداری عبور کند که شامل ۹ پرواز کناری برای کمک گرانشی بود. این مانورها شامل یک گذر از کنار زمین، دو گذر از زهره و شش گذر نزدیک از خود سیاره عطارد بود تا سرعت فضاپیما به تدریج کاهش یابد.[1][2]

مرحله نهایی این سفر در ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد، زمانی که ماژول انتقال عطارد (MTM) با موفقیت از مجموعه اصلی جدا شد. این ماژول که وظیفه تأمین انرژی و پیشرانه یونی را در طول سفر هشت‌ساله بر عهده داشت، اکنون در مداری پایدار به دور خورشید رها شده است.[1][2]

یک سفر طولانی و پیچیده در منظومه شمسی

داستان این مأموریت تاریخی در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۸ آغاز شد، زمانی که بپی‌کلمبو سوار بر موشک قدرتمند «آریان ۵» از پایگاه فضایی کورو در گویان فرانسه به فضا پرتاب شد. از آن زمان، این فضاپیما به طور مداوم در حال مبارزه با نیروهای فیزیکی حاکم بر بخش داخلی منظومه شمسی بوده است.[1][2]

مسیر پیچیده هشت‌ساله بپی‌کلمبو شامل ۹ پرواز کناری برای غلبه بر گرانش خورشید بود.

پیشرانه الکتریکی خورشیدی (یونی) این فضاپیما نقش حیاتی در این سفر طولانی ایفا کرد. این موتورها با ایجاد رانش ضعیف اما پیوسته، مسیر فضاپیما را در طول سال‌ها اصلاح کردند تا اینکه آخرین فاز روشن بودن آن‌ها در ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶ با موفقیت به پایان رسید و سیستم برای همیشه خاموش شد.[2]

اکنون، مدارگرد سیاره‌ای عطارد (MPO) متعلق به اروپا، وظیفه هدایت نهایی مجموعه را بر عهده گرفته است. این مدارگرد با استفاده از پیشرانه‌های شیمیایی سنتی خود، مانورهای اصلاح مسیر و ترمز نهایی را برای قرارگیری در مدار قطبی و بیضوی عطارد انجام می‌دهد.[1]

غلبه بر گرانش خورشید و چالش‌های فنی

رسیدن به عطارد از نظر مکانیک مداری، بسیار دشوارتر از سفر به سیارات دوردستی مانند مشتری یا پلوتون است. گرانش عظیم خورشید باعث شتاب گرفتن مداوم فضاپیما می‌شود و ترمز کردن در این شرایط نیازمند انرژی و برنامه‌ریزی فوق‌العاده‌ای است تا فضاپیما مستقیماً به درون خورشید سقوط نکند.[3]

برخلاف سیاراتی مانند مریخ یا زهره، عطارد فاقد اتمسفر غلیظ است، بنابراین فضاپیما نمی‌تواند از تکنیک ترمز هوایی برای کاهش سرعت خود استفاده کند. تمام بار کاهش سرعت بر دوش موتورهای فضاپیما و استفاده هوشمندانه از گرانش سیارات در طول پروازهای کناری قرار داشته است.[3]

علاوه بر چالش‌های مداری، محیط حرارتی اطراف عطارد یکی از خشن‌ترین شرایط در کل منظومه شمسی است. فضاپیما باید در برابر نوسانات دمایی شدیدی مقاومت کند که در طول روز به ۴۵۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد و در شب‌های تاریک سیاره تا منفی ۱۸۰ درجه سانتی‌گراد کاهش می‌یابد.

این سفر طولانی بدون مشکل نیز نبوده است و تیم کنترل مأموریت مجبور به غلبه بر بحران‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای شد. در آوریل ۲۰۲۴، یک نقص فنی در سیستم تأمین انرژی باعث کاهش ۱۰ درصدی نیروی رانش موتورهای یونی شد که می‌توانست کل مأموریت را با خطر نابودی مواجه کند.[2]

معماری دوگانه برای کشف اسرار سیاره آهنی

مهندسان آژانس فضایی اروپا با بازطراحی مسیر و استفاده از پروازهای کناری باقی‌مانده، توانستند این افت توان را جبران کنند. با این حال، این تغییر مسیر اجباری باعث شد تا تاریخ ورود به مدار عطارد از دسامبر ۲۰۲۵ به نوامبر ۲۰۲۶ موکول شود و مأموریت ۱۱ ماه به تعویق بیفتد.[2]

دو مدارگرد اروپایی و ژاپنی در دسامبر ۲۰۲۶ از یکدیگر جدا خواهند شد.

بپی‌کلمبو در واقع یک فضاپیمای ترکیبی است که از دو کاوشگر کاملاً مستقل تشکیل شده است. مدارگرد سیاره‌ای عطارد (MPO) که توسط اروپا ساخته شده، در مداری نزدیک‌تر قرار می‌گیرد تا با استفاده از دوربین‌ها و طیف‌سنج‌های پیشرفته، سطح، ترکیب شیمیایی و ساختار داخلی سیاره را با دقتی بی‌سابقه نقشه‌برداری کند.[2]

در همین حال، مدارگرد مگنتوسفری عطارد (Mio) که ساخت ژاپن است، وظیفه بررسی محیط فضایی اطراف سیاره را بر عهده دارد. این کاوشگر که تا زمان جدایی در زیر یک سپر حرارتی محافظ پنهان شده است، میدان مغناطیسی ضعیف عطارد و تعامل آن با بادهای خورشیدی را مطالعه خواهد کرد.[2]

بر اساس زمان‌بندی اعلام شده، این دو مدارگرد در تاریخ ۹ تا ۱۰ دسامبر ۲۰۲۶ از یکدیگر جدا خواهند شد. پس از آن، سپر حرارتی محافظ مدارگرد ژاپنی در ۱۶ دسامبر رها می‌شود تا هر دو کاوشگر بتوانند در مدارهای اختصاصی خود مستقر شده و آماده آغاز عملیات علمی شوند.[1][2]

بر اساس زمان‌بندی اعلام شده، این دو مدارگرد در تاریخ ۹ تا ۱۰ دسامبر ۲۰۲۶ از یکدیگر جدا خواهند شد.

جستجوی یخ در جهنم سوزان عطارد

یکی از بزرگ‌ترین معماهایی که بپی‌کلمبو قصد حل آن را دارد، ساختار درونی غیرعادی عطارد است. این سیاره با وجود اندازه کوچکش که تنها ۵۰ درصد بزرگ‌تر از ماه است، چگالی بسیار بالایی دارد که نشان می‌دهد یک هسته آهنی عظیم و نامتناسب بخش عمده حجم آن را تشکیل داده است.

همچنین، وجود یک میدان مغناطیسی فعال در عطارد برای دانشمندان یک شگفتی بزرگ است. سیارات کوچک معمولاً هسته‌هایی سرد و جامد دارند که قادر به تولید میدان مغناطیسی نیستند، اما داده‌های بپی‌کلمبو می‌تواند مشخص کند که آیا هسته این سیاره هنوز تا حدی مایع است یا مکانیسم دیگری در کار است.[3]

اما شاید جذاب‌ترین هدف علمی این مأموریت، جستجوی آب در نزدیک‌ترین سیاره به خورشید باشد. مشاهدات قبلی نشان داده‌اند که دهانه‌های عمیق در قطب‌های عطارد که هرگز نور خورشید را نمی‌بینند، ممکن است حاوی ذخایر عظیمی از یخ آب باشند که از برخورد دنباله‌دارها به جا مانده است.[1]

نوسانات شدید دمایی در عطارد یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های مهندسی این مأموریت است.

پروفسور اما بانس از دانشگاه لستر که محقق اصلی ابزار طیف‌سنج اشعه ایکس در این فضاپیما است، می‌گوید: «ما ۲۰ سال برای این لحظه صبر کرده‌ایم.» این ابزار قرار است ترکیب ژئوشیمیایی سطح سیاره را تحلیل کند و به درک نحوه شکل‌گیری عطارد در مجاورت خورشید کمک کند.

گام‌های بعدی و آغاز عملیات علمی

مانور تزریق مداری در ۲۱ نوامبر، فضاپیما را در یک مدار اولیه بیضوی با ارتفاع ۵۹۰ در ۱۱,۶۴۰ کیلومتر قرار می‌دهد. پس از آن، مدارگرد اروپایی باید در ماه‌های آینده چندین مانور مداری دیگر انجام دهد تا تا مارس ۲۰۲۷ به مدار نهایی و عملیاتی خود دست یابد.[1][2]

عملیات علمی اصلی و روتین برای هر دو کاوشگر از آوریل ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد. داده‌های جمع‌آوری‌شده در این فاز نه تنها اسرار عطارد را فاش می‌کند، بلکه به ما در درک بهتر شکل‌گیری سیارات فراخورشیدی سنگی در نزدیکی ستارگانشان کمک خواهد کرد.[1][3]

ابزارهای پیشرفته‌ای مانند طیف‌سنج فروسرخ MERTIS و ارتفاع‌سنج لیزری BELA که توسط مرکز هوافضای آلمان توسعه یافته‌اند، نقش کلیدی در این اکتشافات خواهند داشت. این ابزارها در طول فاز راه‌اندازی در اوایل سال ۲۰۲۷ کالیبره می‌شوند تا دقیق‌ترین نقشه‌های توپوگرافی و حرارتی از سطح عطارد را تهیه کنند.

هسته آهنی عظیم و نامتناسب عطارد یکی از معماهای بزرگ منظومه شمسی است.

مأموریت علمی بپی‌کلمبو برای یک سال برنامه‌ریزی شده است، اما در صورت سلامت تجهیزات، امکان تمدید آن برای یک سال دیگر نیز وجود دارد. پس از پایان سوخت و اتمام مأموریت، این دو کاوشگر به تدریج ارتفاع خود را از دست داده و در نهایت با سطح عطارد برخورد خواهند کرد.[2]

تا آن زمان، جامعه علمی جهانی بی‌صبرانه منتظر دریافت نخستین داده‌های باکیفیت از این دنیای ناشناخته است. موفقیت بپی‌کلمبو در رسیدن به مدار عطارد، یک دستاورد مهندسی بی‌نظیر برای اروپا و ژاپن محسوب می‌شود که مرزهای ناوبری فضایی و مقاومت مواد در برابر حرارت را جابه‌جا کرده است.[3]

بررسی عمیق دیدگاه‌ها

دانشمندان آژانس فضایی اروپا و ژاپن

تمرکز بر دستاوردهای علمی بی‌سابقه و دریافت داده‌های جدید از محیط عطارد.

برای دانشمندان مأموریت در آژانس فضایی اروپا و ژاپن، رسیدن به مدار عطارد نقطه اوج دهه‌ها برنامه‌ریزی و طراحی مهندسی است. آن‌ها معتقدند که استفاده هم‌زمان از دو مدارگرد مجزا، امکان اندازه‌گیری‌های سه‌بعدی و بی‌سابقه‌ای از تعامل بادهای خورشیدی با میدان مغناطیسی عطارد را فراهم می‌کند. این داده‌ها می‌توانند مدل‌های فعلی ما از فیزیک پلاسما در منظومه شمسی را به طور کامل دگرگون کنند.

زمین‌شناسان سیاره‌ای

تلاش برای درک ساختار درونی، هسته آهنی عظیم و تاریخچه شکل‌گیری عطارد.

زمین‌شناسان سیاره‌ای بیش از هر چیز به دنبال حل معمای هسته نامتناسب عطارد هستند. آن‌ها استدلال می‌کنند که درک دلیل چگالی بالای این سیاره می‌تواند نشان دهد که آیا عطارد در گذشته سیاره بسیار بزرگ‌تری بوده که لایه‌های بیرونی خود را در یک برخورد کیهانی از دست داده است، یا از ابتدا در همین شرایط خشن شکل گرفته است. این یافته‌ها برای درک نحوه شکل‌گیری سیارات سنگی در سراسر کیهان حیاتی است.

مهندسان سیستم‌های فضایی

بررسی چالش‌های ناوبری، غلبه بر گرانش خورشید و مدیریت حرارتی فضاپیما.

از دیدگاه مهندسی، بپی‌کلمبو یک شاهکار در مدیریت حرارت و ناوبری مداری است. مهندسان سیستم‌های فضایی تأکید می‌کنند که غلبه بر گرانش عظیم خورشید و زنده ماندن در دمای ۴۵۰ درجه سانتی‌گراد، نیازمند توسعه مواد جدید و تکنیک‌های پروازی خلاقانه‌ای بود. موفقیت این مأموریت، راه را برای ارسال کاوشگرهای پیشرفته‌تر به مناطق داخلی‌تر منظومه شمسی و حتی نزدیک‌تر به خورشید هموار می‌کند.

دانشمندان آژانس فضایی 40%زمین‌شناسان سیاره‌ای 35%مهندسان سیستم‌های فضایی 25%
دانشمندان آژانس فضایی
تمرکز بر دستاوردهای علمی بی‌سابقه و دریافت داده‌های جدید از محیط عطارد.
زمین‌شناسان سیاره‌ای
تلاش برای درک ساختار درونی، هسته آهنی عظیم و تاریخچه شکل‌گیری عطارد.
مهندسان سیستم‌های فضایی
بررسی چالش‌های ناوبری، غلبه بر گرانش خورشید و مدیریت حرارتی فضاپیما.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • اخترزیست‌شناسان جستجوگر حیات در شرایط افراطی
  • اقتصاددانان حوزه فضا و تأمین‌کنندگان بودجه مأموریت‌های طولانی‌مدت

منابع

پوشش منابع

3 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

دانشمندان آژانس فضایی 40%زمین‌شناسان سیاره‌ای 35%مهندسان سیستم‌های فضایی 25%
  1. [1]European Space Agencyدانشمندان آژانس فضایی

    Latest updates: BepiColombo's arrival at Mercury

    مطالعه در European Space Agency →
  2. [2]Wikipediaزمین‌شناسان سیاره‌ای

    BepiColombo

    مطالعه در Wikipedia →
  3. [3]تیم سردبیری کوهستانمهندسان سیستم‌های فضایی

    تحلیل تیم سردبیری کوهستان

    مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار علم با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.