پژوهشی بزرگ نشان می‌دهد دو نوشیدنی الکلی در روز خطر مرگ مرتبط با الکل را به ۱ در ۲۵ می‌رساند

مردی که در طول دوران بزرگسالی خود هر شب دو واحد نوشیدنی الکلی مصرف کند، با احتمال ۴ درصدی مرگ ناشی از عوارض الکل روبه‌رو می‌شود؛ رقمی که معادل خطر مادام‌العمر ۱ در ۲۵ است، یعنی حدوداً چهار برابر بیشتر از احتمال مرگ در یک تصادف رانندگی.[1][2]

این برآورد برآمده از «مطالعه مصرف الکل و سلامت» است؛ یک مدل‌سازی آماری دقیق که در مجله Journal of Studies on Alcohol and Drugs منتشر شده است. این پژوهش که به سفارش دولت فدرال ایالات متحده برای بازنگری در دستورالعمل‌های تغذیه‌ای ۲۰۲۵–۲۰۳۰ این کشور انجام شده، باور عمومی و قدیمی بی‌خطر بودن مصرف ملایم را دگرگون می‌کند.[1][4][5]

کوین شیلد، نویسنده ارشد این مطالعه و پژوهشگر ارشد مرکز همکار سازمان جهانی بهداشت در زمینه اعتیاد و سلامت روان، توضیح می‌دهد: «حتی سطوح پایین مصرف الکل نیز پیامدهای زیان‌باری برای تندرستی دارد و این خطر به‌طور تصاعدی با مصرف بیشتر اوج می‌گیرد.»[5]

پژوهشگران با بررسی بیش از ۷۲۰۰ مقاله علمی و اعمال خطرات نسبی بیماری‌ها بر داده‌های مرگ‌ومیر سال ۲۰۲۲، دریافتند که مصرف الکل در هیچ مقداری اثر محافظتی ملموسی برای سلامت ندارد؛ یافته‌ای که مستقیماً پژوهش‌های مشاهداتی قدیمی‌تر را که مدعی سودمندی روزانه یک گیلاس شراب برای سلامت قلب بودند، رد می‌کند.[1][2]

آستانه‌های آسیب قابل سنجش

سازوکار آماری این پژوهش نشان می‌دهد که منحنی شتاب خطر مرگ زودهنگام، مدت‌ها پیش از رسیدن به الگوهای مصرف سنگین و مزمن صعودی می‌شود. برای مردان، آستانه خطر مرگ مادام‌العمر ۱ در ۱۰۰۰ تنها با مصرف بیش از ۶.۵ واحد در هفته آغاز می‌شود و برای زنان، این شاخص در سطح هفت واحد ثبت شده است.[2]

با افزایش میزان مصرف در هفته، محاسبات زیستی مرگ‌ومیر با شیب تندی بالا می‌رود. با رسیدن مصرف به ۸.۵ واحد در هفته، خطر مادام‌العمر مرگ ناشی از الکل برای هر دو جنس از ۱ درصد فراتر می‌رود. زمانی هم که مصرف به ۱۴ واحد در هفته می‌رسد — یعنی معادل روزانه دو واحد — این شاخص به مرز ۴ درصد می‌رسد.[2][4]

تغییر الگو از یک نوشیدنی در روز به دو نوشیدنی، مختصات آسیب‌پذیری زیستی بدن را کاملاً عوض می‌کند. برای مردان، بالا رفتن مصرف هفتگی از هفت واحد به ۱۴ واحد، خطر برآوردی مرگ را از ۰.۲ درصد به ۳.۹ درصد می‌رساند که رشدی نزدیک به ۲۳ برابر در احتمال مرگ ناشی از عوارض الکل به حساب می‌آید.[2]

بیماری‌هایی که به این مرگ‌ومیرها منجر می‌شوند، بیش از ۲۰۰ بیماری و جراحت متفاوت با پیوند علی ثابت‌شده به الکل را در بر می‌گیرند. محرک‌های اصلی این مرگ‌ها شامل سیروز کبدی، بیماری‌های قلبی‌عروقی و انواع گوناگونی از سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان مری، حفره دهان و پستان هستند.[1][2]

زنان از نظر سازوکار فیزیولوژیک در سطوح مصرف بالاتر آسیب‌پذیری به‌مراتب تندتری نشان می‌دهند. داده‌های مدل آماری حاکی از آن است که زنان با مصرف ۱۴ واحد در هفته، بیش از دو برابر مردان با همان حجم مصرف در معرض ابتلا به بیماری‌های کبدی هستند؛ شکافی زیستی که با رسیدن به ۲۱ واحد در هفته به سه برابر افزایش می‌یابد.[1][5]

انواع نوشیدنی و پیوند با سرطان

پژوهش هم‌گروهی آینده‌نگر دیگری که در نشریه Nutrition Journal به چاپ رسیده، این گستره خطر را تأیید کرده و در عین حال به بررسی نحوه اثرگذاری انواع نوشیدنی‌ها بر بافت‌های زیستی پرداخته است. محققان در این پروژه ۳۴۰ هزار و ۹۲۴ داوطلب را در بیوبانک بریتانیا طی دوره‌ای با میانگین پیگیری ۱۳.۴ سال رصد کردند که در این بازه ۲۲ هزار و ۳۸۱ مورد مرگ ثبت شد.[3][6]

تحلیل داده‌های بیوبانک بریتانیا نشان داد مصرف کلی بالای الکل — که بیش از ۴۰ گرم در روز برای مردان و ۲۰ گرم برای زنان تعریف می‌شود — با افزایش مرگ‌ومیر ناشی از تمام علل همبستگی دارد. با این حال، خطرات بر پایه نوع نوشیدنی مصرفی تفاوت‌های محسوسی نشان می‌دادند.[3][6]

مصرف مشروبات الکلی تقطیری و آبجو یا سایدر، حتی در مقادیر کم تا متوسط، پیوند پایداری با افزایش نرخ مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی‌عروقی و انواع بدخیمی‌ها داشت. نسبت خطر برای این دسته از نوشیدنی‌ها در قیاس با افرادی که هرگز یا به‌ندرت الکل مصرف می‌کردند، بین ۱.۰۷ تا ۱.۸۳ متغیر بود.[3][6]

گرچه مصرف اندک تا متوسط شراب پیوند ناچیزی با افت مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی نشان داد، پژوهشگران به یک ملاحظه بیولوژیکی مهم اشاره کردند: مصرف بالای شراب، هم‌پای هر نوع نوشیدنی الکلی دیگر، به‌شکل چشمگیری مرگ‌ومیر ناشی از ۱۵ نوع سرطان موضعی، از جمله سرطان‌های سر و گردن و دستگاه گوارش را بالا می‌برد.[3][6]

مطالعه منتشرشده در Nutrition Journal الگوهای رفتاری تعیین‌کننده‌ای را نیز شناسایی کرد. داوطلبانی که نوشیدنی را همراه با وعده‌های غذایی مصرف می‌کردند نرخ مرگ‌ومیر اندکی پایین‌تر داشتند، در حالی که مصرف بیرون از زمان وعده‌ها با پیامدهای منفی شدیدتر در سطوح مصرف بالا مرتبط بود.[3]

محققان تأکید دارند که نسبت میان دریافت کلی اتانول و مرگ ناشی از سرطان ماهیتی کاملاً خطی دارد. برخلاف بیماری‌های قلبی‌عروقی که در داده‌های مشاهداتی گاهی از یک منحنی با نمایه J پیروی می‌کنند، خطر پیدایش سرطان‌های وابسته به الکل با پردازش هر گرم اتانول اضافی در کبد بی‌وقفه بالا می‌رود.[3][6]

دگرگونی در ادراک عمومی

این نتایج بالینی در زمانی منتشر می‌شود که الگوهای کلان مصرف الکل در جامعه در حال دگرگونی است. نظرسنجی تازه گالوپ نشان می‌دهد که در حال حاضر ۵۴ درصد از بزرگسالان در ایالات متحده الکل می‌نوشند؛ آماری که برابر با رکورد ثبت‌شده در سال ۲۰۲۵، پایین‌ترین میزان از زمان آغاز این سنجش در سال ۱۹۳۹ است.[2]

با وجود کاهش نرخ کلی مصرف، آگاهی عمومی از خطرات آسیب‌شناختی مشخص همچنان مبهم و متناقض است. داده‌های همین نظرسنجی آشکار می‌کند که تنها ۵۱ درصد از پاسخ‌دهندگان باور دارند نوشیدن یک یا دو واحد در روز فعالانه به سلامت آنها آسیب می‌زند؛ امری که نشان‌دهنده فاصله چشمگیر میان شواهد بالینی و باورهای رایج است.[2]

جامعه پزشکی روزبه‌روز با قطعیت بیشتری الکل را در زمره مواد سرطان‌زای رده اول دسته‌بندی می‌کند. سازمان جهانی بهداشت اخیراً تصریح کرده که هیچ مقداری از مصرف الکل را نمی‌توان به‌طور کامل ایمن دانست؛ موضعی که با محاسبات تازه مرگ‌ومیر هم‌راستاست اما با عادی‌سازی فرهنگی مصرف روزمره ناسازگاری دارد.[3]

از نظر تاریخی، دستورالعمل‌های تغذیه‌ای فدرال در چند کشور همواره تا دو نوشیدنی در روز برای مردان را یک حد آستانه پذیرفتنی معرفی می‌کردند. با این حال، نویسندگان پژوهش منتشرشده در Journal of Studies on Alcohol and Drugs صراحتاً توصیه می‌کنند که دستورالعمل‌های آتی، سقف مصرف روزانه الکل را برای همه بزرگسالان، بدون تفکیک جنسیتی، به تنها یک نوشیدنی محدود سازند.[1][2][5]

شیلد در مقاله پژوهشی خود خاطرنشان کرد: «از گزارش مصرف الکل و سلامت رسماً خواسته شده بود تا داده‌های علمی لازم را برای تدوین توصیه‌های الکل در دستورالعمل‌های تغذیه‌ای آمریکایی‌ها فراهم کند.» با وجود این، او تأکید دارد که گنجاندن این یافته‌های تکان‌دهنده در سیاست‌گذاری رسمی، همچنان با فرآیندهای اداری و اصطکاک‌های دیوان‌سالارانه روبه‌رو است.[5]