حمله ایران به پایگاه هوایی آمریکا در اردن و ادعای هدف قرار دادن ۱۰ کشتی در پی رهگیری نفت‌کش‌ها توسط آمریکا

گستره این تبادل آتش بیش از ۱۲۰۰ مایل از خاورمیانه را در بر می‌گیرد - یعنی فاصله فیزیکی از تنگه هرمز تا پایگاه هوایی موفق السلطی در اردن - که یکی از وسیع‌ترین حملات تلافی‌جویانه جغرافیایی نیروهای ایرانی در سال‌های اخیر محسوب می‌شود. پس از مجموعه‌ای از حملات ایالات متحده به نفت‌کش‌های ایرانی در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶، تهران یک واکنش هماهنگ را آغاز کرد که مستقیماً به هواپیماهای نظامی آمریکا آسیب رساند و خطوط کشتیرانی تجاری را مختل کرد.[2][4]

این تشدید تنش زمانی آغاز شد که ارتش آمریکا پس از آنچه شبکه PBS به عنوان «تلاش‌های بیشتر برای حملات موشکی به ناوهای جنگی نیروی دریایی» در منطقه گزارش داد، نفت‌کش‌های ایرانی را هدف قرار داد. هدف از حملات آمریکا تضعیف لجستیک دریایی ایران بود، هرچند پنتاگون بلافاصله تناژ دقیق نفتِ تحت تأثیر این حملات را فاش نکرد و تنها به کلی‌گویی بسنده کرد.[4]

در کمتر از ۴۸ ساعت، ایران با هدف قرار دادن پایگاه هوایی موفق السلطی در اردن، که یک مرکز حیاتی لجستیکی و عملیاتی برای نیروهای آمریکایی در منطقه شام است، تلافی کرد. تصمیم به انجام حمله در داخل مرزهای اردن نشان‌دهنده یک تغییر قابل‌توجه در پارامترهای هدف‌گیری است که از درگیری‌های نیابتی معمول در عراق و سوریه فراتر می‌رود.[1][3]

به گزارش CBS News، این حملات با موفقیت به حلقه دفاعی پایگاه نفوذ کرده و منجر به «آسیب دیدن چندین هواپیمای نظامی آمریکایی» شده است. با این حال، تعداد دقیق، مدل و وضعیت عملیاتی این هواپیماها همچنان محرمانه باقی مانده است؛ موضوعی که باعث می‌شود میزان واقعی افت توان هوایی آمریکا در هاله‌ای از ابهام بماند و نتوان ادعاهای اولیه را به طور کامل راستی‌آزمایی کرد.[1]

به طور همزمان، رسانه‌های دولتی و مقامات نظامی ایران ادعا کردند که مسئولیت حمله به ۱۰ شناور مجزا در نزدیکی تنگه هرمز را بر عهده دارند. این گذرگاه دریایی روزانه حدود یک‌پنجم مصرف نفت جهان را از خود عبور می‌دهد، که همین امر هرگونه اختلال در آن را به یک تهدید مستقیم برای بازارهای جهانی انرژی تبدیل می‌کند.[2][3]

روزنامه گاردین اشاره کرد که ادعاهای ایران مبنی بر حمله به ۱۰ کشتی در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ مطرح شد و این تهاجم دریایی را به عنوان پاسخی مستقیم و متناسب به هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های نفتی خود توسط آمریکا توصیف کرد. با این حال، ناظران مستقل دریایی هنوز آسیب فیزیکی به هر ۱۰ شناور را تأیید نکرده‌اند، که نشان می‌دهد این اعلامیه ممکن است تا حدی صرفاً یک مانور تبلیغاتی و سیگنال‌دهی باشد تا یک دستاورد نظامی قطعی.[2]

مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) در به‌روزرسانی ۱۰ سپتامبر خود ارزیابی کرد که ماهیت هماهنگ این حملات، توانایی ایران را برای اجرای عملیات‌های همزمان در چندین جبهه نشان می‌دهد. این رویکرد چندمحوره نیازمند سطحی از فرماندهی و کنترل است که فراتر از مزاحمت‌های پراکنده و ایذایی نیروهای نیابتی است.[5]

با وجود آسیب جدی به هواپیماهای آمریکایی، نه واشنگتن و نه تهران هیچ‌کدام فوراً برای اعلام وضعیت جنگی رسمی اقدامی نکرده‌اند. به نظر می‌رسد هر دو کشور در حال حفظ الگویی از حملات حساب‌شده و پرخطر هستند که برای ایجاد بازدارندگی طراحی شده‌اند، بدون آنکه بخواهند ماشه یک درگیری همه‌جانبه منطقه‌ای را بکشند.[1][5]

ناظران منطقه‌ای خاطرنشان می‌کنند که گنجاندن خاک اردن در بسته اهداف این حملات، ریسک‌های دیپلماتیک را به میزان قابل‌توجهی افزایش می‌دهد. این حملات، امان را مجبور می‌کند تا همکاری دفاعی خود با واشنگتن را در برابر خطرات داخلی و منطقه‌ایِ تبدیل شدن به یک میدان نبرد دائمی، با احتیاط بیشتری مدیریت کند.[3][5]

پیامد فوری این اتفاقات برای بازارهای جهانی به تنگه هرمز بستگی دارد؛ جایی که آسیبِ تأییدشده به آن ۱۰ شناور ادعایی، هنوز توسط نهادهای امنیت دریایی بین‌المللی در دست بررسی است. زمان‌بندی تعمیر هواپیماهای آسیب‌دیده آمریکایی و تنظیمات بعدی آرایش نیروهای آمریکایی، فاز بعدی این درگیری را دیکته خواهد کرد.[1][2]