هشدار توانیر: مصرف ۲۴۰۰ مگاواتی مزارع غیرمجاز رمزارز و ورود دستگاه قضا

شرکت توانیر در تازه‌ترین برآورد خود اعلام کرده است که مزارع غیرمجاز استخراج رمزارز در ایران بین ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برق مصرف می‌کنند. این حجم عظیم از مصرف پنهان، معادل نیاز شبکه برق چهار استان غیرصنعتی کشور است و در آستانه فصل سرما، فشار بی‌سابقه‌ای را بر زیرساخت‌های انرژی وارد می‌کند.[1][4]

رضا بهرامی، مدیرکل دفتر حقوقی شرکت توانیر، با اشاره به این آمار هشدار داد که این روند علاوه بر تشدید ناترازی شبکه، به تجهیزات مشترکان قانونی نیز آسیب می‌رساند. به گفته وی، فعالیت‌های غیرمجاز استخراج رمزارز حقوق عمومی را تضییع کرده و پایداری شبکه را با تهدید جدی مواجه می‌کند.[1][2]

رضا بهرامی در این خصوص تأکید کرد: «این حجم از مصرف غیرقانونی علاوه بر تشدید ناترازی شبکه و تحمیل فشار مضاعف به زیرساخت‌ها، موجب بروز آسیب به تجهیزات مشترکان قانونی و تضییع حقوق عمومی می‌شود.»[1][4]

ابعاد خسارت و بار مالی شبکه

برای درک بهتر این حجم از مصرف، باید توجه داشت که ۲۴۰۰ مگاوات بیش از دو برابر ظرفیت تولید نیروگاه اتمی بوشهر است. تأمین این میزان برق نیازمند سرمایه‌گذاری کلان و مصرف سالانه میلیاردها لیتر سوخت در نیروگاه‌های حرارتی است.[3]

علیرضا سلیمی، عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی، خسارت سالانه ناشی از فعالیت غیرمجاز ماینرها را حدود ۲.۵ میلیارد دلار برآورد کرده است. تأمین انرژی مورد نیاز این دستگاه‌ها به مصرف سالانه حدود ۲ میلیارد لیتر سوخت معادل گازوئیل نیاز دارد که بار مالی سنگینی بر دوش اقتصاد ملی می‌گذارد.[3]

یکی از مهم‌ترین دلایل گسترش این پدیده، اختلاف فاحش قیمت برق یارانه‌ای در ایران با ارزش جهانی رمزارزها است. سودآوری بالای دستگاه‌های ماینر، که حاشیه سود ماهانه هر دستگاه حدود ۴۵ میلیون تومان برآورد می‌شود، باعث شده تا افراد سودجو به استخراج غیرقانونی روی بیاورند.[3]

از سال ۱۳۹۹ تاکنون، بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز و ۱۷ هزار مرکز غیرقانونی استخراج رمزارز در سراسر کشور شناسایی و کشف شده است. با این حال، سودهای نجومی باعث می‌شود تا متخلفان حتی پس از مصادره تجهیزات، مجدداً به این فعالیت مخرب بازگردند.[3]

خطرات ایمنی و آسیب به زیرساخت‌ها

فعالیت شبانه‌روزی ماینرها نه‌تنها باعث افت ولتاژ و فرکانس در شبکه توزیع می‌شود، بلکه خطرات ایمنی جدی نیز به همراه دارد. دمای کارکرد این دستگاه‌ها گاهی تا ۸۰ درجه سانتی‌گراد افزایش می‌یابد که خطر حریق را به شدت بالا می‌برد.[3]

مدیرعامل توانیر پیش‌تر اعلام کرده بود که تنها در سال جاری، ۵۰ مورد آتش‌سوزی مرتبط با فعالیت مزارع غیرمجاز رمزارز در کشور ثبت شده است. این حوادث علاوه بر خسارت به شبکه برق، جان و مال شهروندان همسایه را نیز در معرض خطر مستقیم قرار می‌دهد.[3]

مقامات توانیر تأکید دارند که قوانین و مقررات فعلی از بازدارندگی کافی برای مقابله با این تخلفات برخوردار نیستند. جریمه‌های نقدی موجود در برابر درآمدهای ارزی استخراج رمزارز ناچیز است و نمی‌تواند مانع از ادامه فعالیت شبکه‌های سازمان‌یافته در این حوزه شود.[1][4]

ورود مجلس و تشدید مجازات‌ها

در پاسخ به این بحران، طرحی دوفوریتی در مجلس شورای اسلامی در دست بررسی است تا مجازات‌های سنگین‌تری برای استخراج‌کنندگان غیرمجاز وضع شود. این طرح با هدف صیانت از سرمایه‌های ملی و افزایش هزینه جرم برای متخلفان تدوین شده است.[1][2]

بر اساس جزئیات مطرح‌شده در کمیسیون‌های تخصصی، در صورت تصویب این طرح دوفوریتی، علاوه بر قطع انشعاب برق و جریمه‌های سنگین مالی، مجازات کیفری از جمله حبس نیز برای متخلفان در نظر گرفته خواهد شد. هدف از این اقدام، تغییر معادله سود و زیان برای غارتگران انرژی است.[1][3]

علاوه بر اقدامات تقنینی، وزارت نیرو سیاست‌های تنبیهی جدیدی را نیز به اجرا گذاشته است. بر اساس ابلاغیه‌های جدید، هر مکانی که در آن ماینر کشف شود، علاوه بر ضبط تجهیزات، به مدت یک سال از دریافت برق یارانه‌ای محروم خواهد شد.[1]

تشکیل شعب تخصصی قضایی

در حوزه قضایی نیز تحرکات جدی برای برخورد با این پدیده آغاز شده است. در استان فارس، با هماهنگی مدیران ارشد صنعت برق و مقامات عالی‌رتبه قضایی، ۸ شعبه تخصصی برای رسیدگی به جرایم حوزه برق اختصاص یافته است.[1][4]

صدرالله رجایی‌نسب، رئیس‌کل دادگستری استان فارس، در این باره اعلام کرد که تعرض به زیرساخت‌های حیاتی شبکه برق، خسارات سنگینی به زندگی شهروندان وارد می‌کند. وی تأکید کرد که دستگاه قضایی با هدف حفظ پایداری شبکه، برخوردی قاطع و خارج از نوبت با مرتکبان این جرایم خواهد داشت.[4]

نواب قائدی، مدیرعامل شرکت برق منطقه‌ای فارس نیز این اقدام را گامی مؤثر در تسریع روند رسیدگی به پرونده‌های استخراج غیرقانونی رمزارز و سرقت تجهیزات دانست. تمرکز این پرونده‌ها در شعب تخصصی، دقت و سرعت صدور احکام را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.[1][4]

راهکارهای کشف و پایش هوشمند

شناسایی مزارع غیرمجاز رمزارز که اغلب در کارگاه‌های متروکه، سوله‌های صنعتی و حتی منازل مسکونی پنهان شده‌اند، نیازمند ابزارهای نوین است. شرکت توانیر برای مقابله با این چالش، توسعه شبکه کنتورهای هوشمند را در اولویت قرار داده است.[3]

با استفاده از داده‌کاوی اطلاعات کنتورهای هوشمند، الگوهای غیرمتعارف مصرف برق که مشخصه اصلی فعالیت مداوم دستگاه‌های ماینر است، شناسایی می‌شود. این پایش هوشمند به بازرسان اجازه می‌دهد تا با دقت بالاتری محل استقرار مزارع غیرمجاز را ردیابی کنند.[3]

همچنین، گزارش‌های مردمی نقش پررنگی در کشف این مراکز داشته‌اند. توانیر با تعیین پاداش‌های نقدی از یک تا ۲۰۰ میلیون تومان برای معرفی مزارع غیرمجاز، تلاش کرده است تا از ظرفیت نظارت عمومی برای مقابله با سوءاستفاده از شبکه برق بهره‌برداری کند.[1][3]

در نهایت، موفقیت در مهار این پدیده نیازمند هماهنگی یکپارچه میان وزارت نیرو، دستگاه قضایی، نهادهای امنیتی و مجلس است. تا زمانی که قوانین بازدارنده به طور کامل تصویب و اجرا نشوند، شبکه برق کشور همچنان زیر سایه سنگین مصرف پنهان ماینرها باقی خواهد ماند.[1][2][4]