رفتن به محتوای اصلی
اجلاس اقلیمیمسعود پزشکیان· 7 دقیقه مطالعه· در انرژی

پزشکیان در کاپ ۳۱: حملات به تأسیسات سوختی ایران موجب انتشار ۱.۵ میلیون تن دی‌اکسید کربن شد

مسعود پزشکیان در اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل (کاپ ۳۱) در آنتالیا اعلام کرد که حملات نظامی به زیرساخت‌های انرژی ایران، علاوه بر خسارات اقتصادی، پیامدهای مخرب زیست‌محیطی به همراه داشته است. وی همزمان از افزایش پنج برابری ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران در دو سال اخیر خبر داد.

به قلم مرجان موسوی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، روز چهارشنبه ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ در سی‌ویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (کاپ ۳۱) در شهر آنتالیای ترکیه، نسبت به پیامدهای مخرب درگیری‌های نظامی بر محیط‌زیست هشدار داد. وی در سخنرانی خود اعلام کرد که حملات اخیر به زیرساخت‌های انرژی ایران، علاوه بر خسارات اقتصادی، موجب انتشار گسترده گازهای گلخانه‌ای شده است.[1][2]

بر اساس ارزیابی‌های ارائه‌شده توسط هیئت ایرانی در این اجلاس، هدف قرار گرفتن تأسیسات سوختی کشور به آزادسازی حدود ۱.۵ میلیون تن دی‌اکسید کربن در جو زمین منجر شده است. این رقم معادل آلایندگی سالانه صدها هزار خودروی بنزینی است و نشان‌دهنده حجم عظیم تخریب زیست‌محیطی ناشی از سوختن ناگهانی ذخایر هیدروکربنی است.[1]

رئیس‌جمهور ایران در تشریح جزئیات این آلایندگی، به دو حادثه مشخص اشاره کرد. وی توضیح داد که حمله به تأسیسات فرآورش گاز در منطقه عسلویه در جنوب ایران که در تاریخ ۱۸ مارس رخ داد، موجب انتشار حدود ۵۰۰ هزار تن دی‌اکسید کربن شده است. این منطقه قلب تپنده تولید گاز ایران به شمار می‌رود.[1][3]

همچنین، هدف قرار گرفتن مخازن ذخیره‌سازی سوخت در حومه پایتخت در تاریخ ۷ مارس، پیامدهای سنگین‌تری به همراه داشته است. به گفته پزشکیان، سوختن این ذخایر استراتژیک در نزدیکی تهران، باعث ورود یک میلیون تن دی‌اکسید کربن دیگر به اتمسفر شده و کیفیت هوای این کلان‌شهر را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

جزئیات آلایندگی مخازن تهران و عسلویه

تأسیسات عسلویه که در سواحل خلیج فارس واقع شده‌اند، نقش حیاتی در پالایش گاز استخراج‌شده از میدان مشترک پارس جنوبی دارند. سوختن ناگهانی حجم عظیمی از میعانات گازی و گازهای ترش در این منطقه، علاوه بر دی‌اکسید کربن، مقادیر قابل‌توجهی از اکسیدهای گوگرد و نیتروژن را نیز وارد هوا کرده که به اکوسیستم دریایی آسیب می‌رساند.[1]

تفکیک آلایندگی ناشی از هدف قرار گرفتن تأسیسات سوختی در تهران و عسلویه.

پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود، به یک تناقض آشکار در سیاست‌های جهانی اشاره کرد. وی تأکید کرد در حالی که جامعه بین‌المللی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و سازگاری با تغییرات اقلیمی تلاش می‌کند، عملیات نظامی گسترده با مصرف سوخت و ایجاد آتش‌سوزی‌های عظیم، دستاورد سال‌ها تلاش اقلیمی را نابود می‌سازد.[1]

وی محیط‌زیست را «قربانی خاموش جنگ‌ها» توصیف کرد و گفت: «امروز نمی‌توان از آینده زمین سخن گفت، اما نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی جنگ‌ها و درگیری‌های نظامی بی‌تفاوت بود.» به گفته او، آثار تخریب محیط‌زیست محدود به زمان درگیری نیست و تا نسل‌ها پس از پایان مخاصمات نیز در آب، خاک و هوای منطقه باقی می‌ماند.

علاوه بر تأسیسات صنعتی، مناطق طبیعی نیز از این درگیری‌ها در امان نمانده‌اند. رئیس‌جمهور ایران گزارش داد که حملات نظامی به مناطق حفاظت‌شده و پایگاه‌های محیط‌بانی در داخل کشور، به منابع طبیعی و تنوع زیستی آسیب رسانده است. وی این حملات را تعرض به سرمایه مشترک نسل‌های امروز و فردا دانست.[1][2]

تناقض آشکار جنگ و اهداف اقلیمی

در همین راستا، هیئت ایرانی خواستار ایجاد سازوکارهای الزام‌آور بین‌المللی شد. پزشکیان از سازمان ملل و نهادهای وابسته خواست تا خسارات زیست‌محیطی ناشی از عملیات نظامی در ایران و همچنین تخریب زیرساخت‌ها و منابع آبی در غزه را به طور دقیق مستندسازی کرده و مسیر را برای پاسخگو کردن عاملان آن هموار کنند.[1]

کارشناسان محیط‌زیست حاضر در اجلاس آنتالیا نیز بر این نکته تأکید دارند که ارزیابی دقیق خسارات ناشی از انفجار مخازن سوخت نیازمند پایش‌های میدانی طولانی‌مدت است. نفوذ مواد نفتی به سفره‌های آب زیرزمینی و آلودگی خاک در مناطق اطراف تهران، می‌تواند کشاورزی محلی و سلامت زنجیره غذایی را تا دهه‌ها تحت تأثیر قرار دهد.[2]

با وجود چالش‌های ناشی از درگیری‌ها و تحریم‌های اقتصادی، بخش دیگری از گزارش ایران در کاپ ۳۱ به دستاوردهای چشمگیر در حوزه انرژی‌های پاک اختصاص داشت. این بخش از سخنرانی، تصویری امیدوارکننده از گذار انرژی در یکی از بزرگترین کشورهای تولیدکننده نفت و گاز جهان ارائه داد.

پزشکیان اعلام کرد که ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران طی دو سال گذشته با رشدی خیره‌کننده، از حدود ۱۲۵۰ مگاوات به بیش از ۶۱۵۰ مگاوات افزایش یافته است. این جهش پنج برابری، نشان‌دهنده تغییر استراتژی کلان کشور به سمت تمرکززدایی از شبکه برق و بهره‌گیری از پتانسیل‌های خورشیدی و بادی است.

رشد پنج برابری ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران طی دو سال اخیر.

خیز بلند در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر

تأثیر این توسعه زیرساختی در آمارهای تولید برق سال ۲۰۲۶ به وضوح قابل مشاهده است. به گفته رئیس‌جمهور، نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران در سال جاری بیش از ۴.۵ میلیارد کیلووات‌ساعت برق پاک تولید کرده‌اند که نقش مهمی در تأمین نیاز شبکه در زمان اوج مصرف تابستان ایفا کرده است.

این حجم از تولید برق پاک، از مصرف میلیون‌ها متر مکعب گاز طبیعی در نیروگاه‌های حرارتی جلوگیری کرده است. بر اساس محاسبات ارائه‌شده در اجلاس، این اقدام مانع از انتشار حدود ۲.۵ میلیون تن دی‌اکسید کربن شده است؛ رقمی که به تنهایی تمام آلایندگی ناشی از حملات به تأسیسات سوختی را جبران می‌کند.[1]

این دستاورد زیست‌محیطی در جلوگیری از انتشار ۲.۵ میلیون تن کربن، مورد توجه برخی از هیئت‌های شرکت‌کننده در کاپ ۳۱ قرار گرفت. گذار سریع از سوخت‌های فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر در کشوری که دارای دومین ذخایر بزرگ گاز جهان است، نشان‌دهنده درک عمیق از ضرورت‌های اقتصادی و اقلیمی در قرن بیست‌ویکم ارزیابی می‌شود.

حضور رئیس‌جمهور ایران در آنتالیا تنها به سخنرانی در صحن اصلی محدود نشد. کاپ ۳۱ که با حضور نمایندگان ۱۹۶ کشور و ۷۱ تن از سران دولت‌ها برگزار می‌شود، فرصتی بی‌نظیر برای پیشبرد دیپلماسی منطقه‌ای با محوریت امنیت و محیط‌زیست فراهم کرد.[1][3]

دیپلماسی محیط‌زیست در حاشیه اجلاس

پزشکیان در حاشیه این اجلاس دیدارهای دوجانبه‌ای با عبداللطیف رشید، رئیس‌جمهور عراق و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان داشت. در این دیدارها، طرفین بر لزوم تقویت همکاری‌های منطقه‌ای برای مقابله با چالش‌های مشترک اقلیمی و همچنین کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک که مستقیماً بر امنیت انرژی تأثیر می‌گذارند، تأکید کردند.[3]

نخست‌وزیر پاکستان در دیدار با همتای ایرانی خود، ضمن ابراز نگرانی از طولانی شدن درگیری‌ها در منطقه، بر اهمیت گفت‌وگو و خویشتن‌داری تأکید کرد. وی آمادگی اسلام‌آباد را برای ایفای نقش سازنده در حمایت از صلح و ثبات منطقه‌ای، که پیش‌نیاز توسعه پایدار و حفاظت از محیط‌زیست است، اعلام نمود.[3]

تصویرسازی: نمایی از سالن اصلی اجلاس کاپ ۳۱ در آنتالیای ترکیه با حضور نمایندگان ۱۹۶ کشور.

موضوع امنیت انرژی و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی در برابر حملات نظامی، یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوهای هیئت ایرانی با سایر رهبران حاضر در اجلاس بود. تخریب تأسیسات انرژی نه تنها به اقتصاد کشورهای هدف ضربه می‌زند، بلکه با ایجاد آلودگی‌های فرامرزی، سلامت شهروندان کشورهای همسایه را نیز به خطر می‌اندازد.[1][3]

ترکیه به عنوان میزبان این دوره از اجلاس، تلاش کرده است تا بستری بی‌طرفانه برای طرح این دغدغه‌های مشترک فراهم کند. مقامات آنکارا ابراز امیدواری کرده‌اند که کاپ ۳۱ بتواند به سندی جامع برای محافظت از زیرساخت‌های غیرنظامی و زیست‌محیطی در زمان بروز مناقشات مسلحانه دست یابد؛ سندی که خلأهای موجود در حقوق بین‌الملل را پوشش دهد.[1][2]

پیوند ناگسستنی صلح و پایداری اقلیم

اجلاس کاپ ۳۱ در آنتالیا که تا ۲۰ نوامبر ادامه خواهد داشت، بیش از دوره‌های پیشین بر تأثیر متقابل ژئوپلیتیک و تغییرات اقلیمی متمرکز است. رهبران جهان در این نشست تلاش می‌کنند راهکارهایی برای تأمین مالی پروژه‌های سازگاری با اقلیم در مناطق درگیر بحران پیدا کنند.

هیئت ایرانی در این اجلاس استدلال کرد که بدون برقراری ثبات امنیتی، تخصیص بودجه برای پروژه‌های سبز در خاورمیانه با ریسک بالایی همراه خواهد بود. سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی و بادی نیازمند چشم‌اندازی روشن از امنیت زیرساخت‌هاست که در سایه تهدیدات نظامی مداوم، محقق نخواهد شد.

با این حال، دستاوردهای اخیر ایران در توسعه ۶۱۵۰ مگاواتی تجدیدپذیرها نشان می‌دهد که حتی در شرایط تحریم و تنش، امکان پیشبرد اهداف اقلیمی وجود دارد. این مدل توسعه متکی بر توان داخلی و سرمایه‌گذاری‌های غیرمتمرکز، می‌تواند الگویی برای سایر کشورهای در حال توسعه در شرایط مشابه باشد.

مقایسه میزان دی‌اکسید کربن منتشرشده در اثر حملات نظامی با حجم آلایندگی جلوگیری‌شده توسط نیروگاه‌های تجدیدپذیر.

مسعود پزشکیان در پایان سخنرانی خود، پیام اصلی ایران به جامعه جهانی را در یک جمله خلاصه کرد. وی با تأکید بر اینکه زمین میراث مشترک تمام نسل‌هاست، گفت: «صلح، پیش‌شرط حفاظت از محیط‌زیست است و حفاظت از محیط‌زیست، پیش‌شرط صلح پایدار.»

این رویکرد نشان می‌دهد که تهران قصد دارد در دیپلماسی بین‌المللی خود، مسائل زیست‌محیطی را به عنوان یکی از ارکان اصلی امنیت ملی و منطقه‌ای مطرح کند. انتظار می‌رود در روزهای آینده و با تداوم مذاکرات در کاپ ۳۱، پیشنهادهای مشخص‌تری برای حفاظت از زیرساخت‌های انرژی در برابر حملات نظامی به تصویب برسد.[1][2]

نکات کلیدی

  • رئیس‌جمهور ایران در اجلاس کاپ ۳۱ نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی حملات نظامی به زیرساخت‌های انرژی هشدار داد.
  • هدف قرار گرفتن مخازن سوخت تهران و تأسیسات عسلویه مجموعاً ۱.۵ میلیون تن دی‌اکسید کربن وارد جو کرده است.
  • پزشکیان خواستار ایجاد سازوکارهای بین‌المللی برای مستندسازی خسارات زیست‌محیطی جنگ‌ها و پاسخگو کردن عاملان آن شد.
  • ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران با رشدی چشمگیر از ۱۲۵۰ مگاوات به بیش از ۶۱۵۰ مگاوات رسیده است.

آنچه نمی‌دانیم

  • هنوز مشخص نیست که سازمان ملل متحد چه سازوکار حقوقی و اجرایی مشخصی برای مستندسازی و پیگیری غرامت خسارات زیست‌محیطی ناشی از این حملات ایجاد خواهد کرد.
  • ابعاد دقیق آلودگی‌های ثانویه ناشی از نفوذ مواد نفتی به سفره‌های آب زیرزمینی در اطراف تهران و عسلویه نیازمند پایش‌های طولانی‌مدت است که نتایج آن تاکنون منتشر نشده است.

روند رویداد

  1. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶

    آغاز دور جدید تنش‌ها و عملیات نظامی متقابل در منطقه خاورمیانه.

  2. ۷ مارس ۲۰۲۶

    حمله به مخازن ذخیره‌سازی نفت در حومه تهران که منجر به انتشار یک میلیون تن دی‌اکسید کربن شد.

  3. ۱۸ مارس ۲۰۲۶

    هدف قرار گرفتن تأسیسات فرآورش گاز در منطقه عسلویه و آزادسازی ۵۰۰ هزار تن گاز گلخانه‌ای.

  4. ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶

    سخنرانی رئیس‌جمهور ایران در اجلاس کاپ ۳۱ و ارائه گزارش رسمی از خسارات زیست‌محیطی حملات.

دولت ایران 40%نهادهای بین‌المللی اقلیمی 35%ناظران دیپلماتیک 25%
دولت ایران
حملات نظامی به زیرساخت‌های انرژی را جنایت زیست‌محیطی می‌داند و خواستار غرامت است.
نهادهای بین‌المللی اقلیمی
بر لزوم توقف درگیری‌ها برای پیشبرد اهداف کاهش انتشار کربن تأکید دارند.
ناظران دیپلماتیک
این اجلاس را فرصتی برای کاهش تنش‌ها از طریق دیپلماسی محیط‌زیست ارزیابی می‌کنند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • گزارش‌های مستقل ارزیابی خسارت از سوی نهادهای بین‌المللی محیط‌زیست
  • دیدگاه جوامع محلی ساکن در مناطق آسیب‌دیده اطراف تهران و عسلویه

منابع

پوشش منابع

3 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

دولت ایران 40%نهادهای بین‌المللی اقلیمی 35%ناظران دیپلماتیک 25%
  1. [1]خبرگزاری آناتولینهادهای بین‌المللی اقلیمی

    کنفرانس کاپ 31 آنتالیا؛ پزشکیان: حملات آمریکا و اسرائیل به ایران موجب انتشار 1.5 میلیون تن دی اکسید کربن شد

    مطالعه در خبرگزاری آناتولی →
  2. [2]تی‌آر‌تی فارسیناظران دیپلماتیک

    پزشکیان: حملات آمریکا و اسرائیل به ایران موجب انتشار یک‌ونیم میلیون تن دی‌اکسید کربن شد

    مطالعه در تی‌آر‌تی فارسی →
  3. [3]Dawnناظران دیپلماتیک

    Pezeshkian says US-Israeli attacks on Iran caused 1.5m tonnes of carbon emissions

    مطالعه در Dawn →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار انرژی با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.