رفتن به محتوای اصلی
حمل‌ونقل دریاییخلیج فارس· 6 دقیقه مطالعه· در حمل‌ونقل

جهش ۲۵۰ درصدی کرایه حمل دریایی از خاور دور به خلیج فارس؛ بحران ازدحام در بنادر منطقه

نرخ کرایه حمل کانتینری از بنادر آسیایی به خاورمیانه در پی افزایش تقاضای واردات و ترافیک شدید در بنادر ترانزیتی، به بالاترین سطح تاریخی خود رسید. شاخص‌های جهانی نشان می‌دهد هزینه ارسال یک کانتینر ۴۰ فوتی در مسیر شانگهای به دبی در ماه نوامبر از مرز ۶۵۰۰ دلار عبور کرده است.

به قلم پیام نورانی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

نرخ کرایه حمل‌ونقل دریایی از آسیا به اقتصادهای حوزه خلیج فارس در فصل اوج تقاضای امسال به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است. داده‌های جدید موسسه آمار تجارت کانتینری (CTS) نشان می‌دهد که شاخص قیمت در مسیر چین بزرگ به خاورمیانه با رشد ۲۵۰ درصدی نسبت به ابتدای سال، به رقم ۳۹۲ رسیده است.[1]

این افزایش بی‌سابقه، هزینه‌های لجستیک را برای واردکنندگان منطقه به شدت بالا برده است. بر اساس آخرین داده‌های شاخص حمل‌ونقل کانتینری شانگهای (SCFI)، نرخ‌های نقدی برای ارسال یک کانتینر ۴۰ فوتی در مسیر شانگهای به دبی به سقف ۶۵۰۰ دلار برخورد کرده و در تمام طول ماه اکتبر در همین سطح باقی مانده است.[1]

جهش قیمت‌ها ریشه در افزایش ناگهانی حجم محموله‌های تجاری دارد. پس از ماه‌ها رکود ناشی از تنش‌های منطقه‌ای، ماه سپتامبر شاهد یک رونق چشمگیر در حجم بار ارسالی از چین به خاورمیانه بود؛ به‌طوری‌که برای نخستین بار از ماه‌های ابتدایی سال، حجم تبادلات از مدت مشابه سال گذشته فراتر رفت.[1]

نایجل پیوزی، مدیرعامل موسسه آمار تجارت کانتینری، در این باره می‌گوید: «جای تعجب نیست که بزرگترین افزایش شاخص قیمت مربوط به مسیر آسیا به هند و خاورمیانه است.» او تاکید کرد که با وجود کاهش ۱۲ درصدی حجم بار از ابتدای سال، هجوم ناگهانی محموله‌ها در اواخر تابستان باعث ثبت این قیمت‌های بسیار قدرتمند شده است.[1]

بحران ترافیک در دروازه‌های خلیج فارس

این رشد ناگهانی تقاضا، پیامدهای عملیاتی سنگینی برای زیرساخت‌های بندری منطقه به همراه داشته است. افزایش حجم واردات باعث ایجاد ترافیک و ازدحام شدید در بنادر کلیدی خاورمیانه شده است؛ به‌ویژه بنادری که در خارج از تنگه هرمز قرار دارند و به عنوان دروازه‌های اصلی ترانزیت زمینی برای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس عمل می‌کنند.[1]

روند صعودی ۲۵۰ درصدی شاخص قیمت حمل کانتینری از چین به خاورمیانه در سال ۲۰۲۶.

بنادر فجیره و خورفکان در امارات متحده عربی بیشترین فشار ناشی از این ترافیک دریایی را متحمل شده‌اند. گزارش‌های شرکت لاینرلیتیکا نشان می‌دهد که با وجود تاخیرهای شدید در پهلوگیری کشتی‌ها، شرکت کشتیرانی ام‌اس‌سی (MSC) به تازگی توقف در بندر خورفکان را به سرویس جدید خاور دور-خاورمیانه خود با کشتی‌های ۲۴ هزار کانتینری اضافه کرده است.[1]

بحران ازدحام بنادر تنها محدود به خاورمیانه نیست و یک چالش ساختاری در سطح جهانی محسوب می‌شود. بر اساس گزارش شرکت دی‌اچ‌ال (DHL)، اخیرا حدود ۳.۸ میلیون کانتینر (TEU) در بنادر پرترافیک سراسر جهان سرگردان شده‌اند که این رقم با دوران اوج بحران زنجیره تامین در زمان همه‌گیری کرونا برابری می‌کند.[2]

محرک اصلی این ترافیک جهانی، رشد مداوم تقاضا در بازارهای آسیایی است. تقاضای جهانی در سال جاری میلادی تاکنون ۵ درصد افزایش یافته که بخش عمده آن ناشی از رشد ۹ درصدی صادرات کشورهای آسیایی است. این حجم عظیم از کالا، ظرفیت ناوگان دریایی و زیرساخت‌های تخلیه و بارگیری را به چالش کشیده است.[2]

قابلیت اطمینان برنامه‌های زمان‌بندی خطوط کشتیرانی نیز به پایین‌ترین سطح خود از سال ۲۰۲۲ سقوط کرده است. در بنادر آسیایی، در حال حاضر کمتر از یک‌سوم کشتی‌های تجاری در زمان مقرر به مقصد می‌رسند و تاخیرهای طولانی‌مدت به یک رویه عادی در زنجیره تامین تبدیل شده است.[2]

تورم جهانی در شبکه‌های لجستیک

در مقیاس جهانی، شاخص ترکیبی کانتینر جهانی دروری (WCI) در اوایل نوامبر به ۴۳۸۹ دلار برای هر کانتینر ۴۰ فوتی رسید. اگرچه این رقم نسبت به هفته قبل از آن کاهش جزئی داشت، اما همچنان ۱۲۴ درصد بالاتر از مدت مشابه در سال گذشته است و نشان‌دهنده تورم گسترده در هزینه‌های حمل‌ونقل است.[3]

مسیرهای درون‌آسیایی نیز از این موج افزایش قیمت در امان نمانده‌اند. شاخص کانتینری درون‌آسیا (IACI) در همین بازه زمانی به ۱۴۷۸ دلار برای هر کانتینر ۴۰ فوتی رسید. این سطح قیمتی حدود ۱۳۵ درصد بالاتر از سال گذشته است و فشار مضاعفی بر شبکه‌های تولید منطقه‌ای وارد می‌کند.[3]

رشد ۱۲۴ درصدی شاخص جهانی کانتینر دروری (WCI) نسبت به سال گذشته.

تنش‌های ژئوپلیتیک و خطرات امنیتی در خاورمیانه، به‌ویژه در دریای سرخ و تنگه هرمز، به عنوان یک کاتالیزور قدرتمند عمل کرده‌اند. شرکت‌های کشتیرانی برای اجتناب از مناطق پرخطر، مسیرهای طولانی‌تری را انتخاب می‌کنند که این امر به معنای مصرف سوخت بیشتر، حق بیمه بالاتر و کاهش ظرفیت موثر ناوگان جهانی است.

این اختلالات امنیتی تاثیرات مشابهی بر بازار حمل‌ونقل انرژی نیز گذاشته است. نرخ کرایه ابرنفتکش‌ها (VLCC) برای عبور از تنگه هرمز و مسیرهای منتهی به آسیا به شدت افزایش یافته و در برخی روزها هزینه اجاره روزانه این شناورهای غول‌پیکر از مرز یک میلیون دلار نیز عبور کرده است.

یکی از پدیده‌های قابل توجه در بازار فعلی، عدم تعادل شدید در نرخ کرایه مسیرهای رفت و برگشت است. به عنوان مثال، در حالی که هزینه ارسال بار از شانگهای به جاکارتا ۲۵۳۸ دلار است، نرخ مسیر برگشت از جاکارتا به شانگهای تنها ۹۰ دلار تعیین شده است که نشان‌دهنده جریان یک‌طرفه تجارت است.[3]

استراتژی خطوط دریایی و چشم‌انداز بازار

شرکت‌های بزرگ کشتیرانی برای حفظ سطح فعلی قیمت‌ها، از استراتژی لغو برنامه‌ریزی‌شده سفرها (Blank Sailings) استفاده می‌کنند. با این حال، تعداد سفرهای لغوشده در مسیرهای اقیانوس آرام اخیرا از پنج مورد به سه مورد کاهش یافته است که نشان می‌دهد خطوط دریایی در تلاش برای ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا هستند.[3]

برای واردکنندگان در کشورهای حاشیه خلیج فارس، این شرایط به معنای افزایش هزینه‌های تمام‌شده کالا و پیچیدگی در مدیریت موجودی انبارهاست. تاخیر در تحویل مواد اولیه و کالاهای مصرفی، برنامه‌ریزی‌های تجاری را مختل کرده و فشار تورمی جدیدی را به بازارهای محلی منطقه تزریق می‌کند.

بحران‌های ژئوپلیتیک در تنگه هرمز، نرخ اجاره روزانه ابرنفتکش‌ها را نیز به شدت افزایش داده است.

تحلیلگران صنعت لجستیک پیش‌بینی می‌کنند که با وجود پایان یافتن فصل اوج تقاضا، نرخ‌های کرایه حمل دریایی در کوتاه‌مدت همچنان پرنوسان و بالا باقی بماند. تا زمانی که گره‌های ترافیکی در بنادر کلیدی باز نشود و ظرفیت ناوگان به حالت عادی بازنگردد، چشم‌انداز کاهش چشمگیر قیمت‌ها دور از انتظار خواهد بود.[1][2]

تاثیر این افزایش هزینه‌ها بر قراردادهای بلندمدت نیز کاملا مشهود است. شرکت‌های حمل‌ونقل (Forwarders) که در حال آماده‌سازی برای فصل تمدید قراردادهای سال ۲۰۲۷ هستند، اکنون باید این نرخ‌های پایه متورم را به عنوان مبنای قیمت‌گذاری به مشتریان خود ارائه دهند که حاشیه سود خرده‌فروشان را تهدید می‌کند.[3]

فشار مضاعف بر قراردادهای تجاری

در کنار هزینه‌های پایه، اعمال انواع هزینه‌های اضافی (Surcharges) از سوی خطوط کشتیرانی، بار مالی واردکنندگان را سنگین‌تر کرده است. شرکت‌هایی مانند مرسک و سی‌ام‌ای سی‌جی‌ام (CMA CGM) هزینه‌های مربوط به ریسک جنگ، نوسانات قیمت سوخت و اضافه‌بهای فصل اوج بار را در هفته‌های اخیر به‌روزرسانی و افزایش داده‌اند.

تغییر الگوی تجارت منطقه‌ای یکی دیگر از پیامدهای این بحران است. برخی از تجار برای فرار از ترافیک بنادر امارات، به استفاده از مسیرهای جایگزین و بنادر عمان روی آورده‌اند. با این حال، محدودیت ظرفیت ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای برای انتقال کالا از عمان به سایر کشورهای عربی، این راهکار را نیز با چالش مواجه کرده است.

تغییر الگوی تجارت منطقه‌ای یکی دیگر از پیامدهای این بحران است.

در نهایت، عبور از این بحران نیازمند ثبات در شرایط ژئوپلیتیک منطقه و سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌های بندری است. تا زمانی که ریسک‌های امنیتی در آبراه‌های حیاتی خاورمیانه پابرجا باشد، اقتصادهای وابسته به واردات در خلیج فارس باید خود را با واقعیت جدید زنجیره‌های تامین گران‌قیمت و کند وفق دهند.

نکات کلیدی

  • رشد ۲۵۰ درصدی شاخص قیمت حمل کانتینری از چین به خاورمیانه از ابتدای سال ۲۰۲۶.
  • ثبت رکورد ۶۵۰۰ دلار برای ارسال هر کانتینر ۴۰ فوتی در مسیر شانگهای به دبی.
  • توقف ۳.۸ میلیون کانتینر (TEU) در بنادر پرترافیک جهان و تاخیر در تخلیه بار.
  • افزایش ۹ درصدی صادرات آسیا و هجوم واردکنندگان برای تامین کالا پیش از پایان سال.

آنچه نمی‌دانیم

  • زمان دقیق بازگشت کامل خطوط کشتیرانی به مسیر کانال سوئز و کاهش ترافیک بنادر.
  • میزان دقیق تاثیر این هزینه‌های لجستیکی بر نرخ تورم مصرف‌کننده در کشورهای عربی خاورمیانه.
شرکت‌های کشتیرانی 40%واردکنندگان خاورمیانه 35%تحلیلگران بازار لجستیک 25%
شرکت‌های کشتیرانی
تلاش برای مدیریت ظرفیت و حفظ نرخ‌های سودآور از طریق لغو سفرها و اعمال هزینه‌های اضافی.
واردکنندگان خاورمیانه
مواجهه با هزینه‌های بی‌سابقه لجستیک و تاخیر در دریافت کالا به دلیل ترافیک بنادر.
تحلیلگران بازار لجستیک
هشدار نسبت به تداوم تورم در زنجیره تامین جهانی به دلیل ریسک‌های ژئوپلیتیک و رشد تقاضا.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • مصرف‌کنندگان نهایی در کشورهای حاشیه خلیج فارس که با افزایش قیمت کالاها مواجه می‌شوند.

منابع

پوشش منابع

3 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

شرکت‌های کشتیرانی 40%واردکنندگان خاورمیانه 35%تحلیلگران بازار لجستیک 25%
  1. [1]The Loadstarشرکت‌های کشتیرانی

    Freight rates from Asia to Gulf economies hit unprecedented highs

    مطالعه در The Loadstar →
  2. [2]DHL Freight Connectionsتحلیلگران بازار لجستیک

    Return to the Suez Canal and Ocean Freight Rates

    مطالعه در DHL Freight Connections →
  3. [3]Shippingazetteشرکت‌های کشتیرانی

    Container Shipping Cost Up 124%: Cost of Container Shipping in Asia

    مطالعه در Shippingazette →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار حمل‌ونقل با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.