کاهش بیش از ۷۰ درصدی خطر پیشرفت بیماری در سرطان پستان HER2-low با نسل جدید داروهای هدفمند

در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، پژوهشگران در کنگره انجمن انکولوژی پزشکی اروپا (ESMO) در مادرید از داده‌های محوری فاز سه دو داروی جدید از دسته ترکیبات آنتی‌بادی-دارو (ADC) پرده برداشتند. این دو دارو، یعنی رولدیتامیگ دودروکستکان و تراستوزومب رزتکان، توانسته‌اند خطر پیشرفت بیماری یا مرگ را در مبتلایان به سرطان پستان متاستاتیک با بیان پایین HER2 بیش از ۷۰ درصد کاهش دهند.[1][3][4]

ارائه هم‌زمان این دو مطالعه حاکی از تحولی اساسی در نحوه برخورد انکولوژیست‌ها با این بیماری است. سرطان پستان HER2-low به مواردی اطلاق می‌شود که تومور، سطحی ضعیف اما قابل شناسایی از پروتئین HER2 را نشان می‌دهد. این گروه در واقع نزدیک به ۶۰ درصد از کل موارد سرطان پستان در سطح جهان را شامل می‌شود.[7]

در گذشته، این نوع تومورها صرفاً «HER2 منفی» دسته‌بندی می‌شدند؛ زیرا به پادتن‌های تک‌دودمانی مرسوم که HER2 را مهار می‌کردند، پاسخ نمی‌دادند. از همین رو، بیمارانی که تومور آن‌ها پس از خط اول درمان‌های هورمونی پیشرفت می‌کرد، معمولاً گزینه‌ای جز شیمی‌درمانی سنتی نداشتند؛ روشی که اغلب فایده‌ای محدود به همراه عوارض سیستمیک سنگین داشت.[4]

داروهای ترکیبی آنتی‌بادی-دارو یا ADCها، این مانع را با نگاهی نو برطرف می‌کنند: آن‌ها گیرنده HER2 را صرفاً به عنوان یک «دروازه ورود» به داخل سلول در نظر می‌گیرند، نه لزوماً مسیری که باید سیگنال آن مسدود شود. آنتی‌بادی به سطح سلول می‌چسبد، نقش یک ردیاب هوشمند را ایفا می‌کند و سپس محموله قدرتمند شیمی‌درمانی را مستقیماً داخل سلول سرطانی تخلیه می‌نماید.[4][7]

کارآزمایی بالینی APEX-Breast01

در کارآزمایی APEX-Breast01، داروی رولدیتامیگ دودروکستکان (که با نام آزمایشی TQB2102 نیز شناخته می‌شود) در برابر شیمی‌درمانی استاندارد به انتخاب پزشک سنجیده شد. در این پژوهش بیمارانی شرکت داشتند که برای بیماری پیشرفته خود شیمی‌درمانی قبلی نگرفته بودند و تومور اغلب آن‌ها گیرنده هورمونی مثبت بود که پس از هورمون‌درمانی پیشرفت کرده بود.[3][7]

این داروی هدفمند موفق شد زمان زیست بدون پیشرفت بیماری را در بیماران تقریباً سه برابر کند. میانه بقای بدون پیشرفت برای مصرف‌کنندگان این ADC به ۱۶٫۴ ماه رسید، در حالی که این شاخص برای گروه شیمی‌درمانی تنها ۵٫۵ ماه بود؛ آماری که بیانگر کاهش ۷۱ درصدی در احتمال پیشرفت تومور یا فوت است.[1][3][7]

دکتر شوشن وانگ از مرکز سرطان دانشگاه سان یات‌سن در گوانگژوی چین در جریان ارائه خود گزارش داد: «رولدیتامیگ دودروکستکان بهبود چشمگیر و از نظر بالینی معناداری را در بقای بدون پیشرفت نشان داد و روند آشکاری از افزایش طول عمر کلی نسبت به شیمی‌درمانی در آن دیده می‌شود.»[1][7]

میزان پاسخ عینی در کل جمعیت HER2-low برای این داروی ADC معادل ۶۸٫۸ درصد بود که بیش از دو برابر پاسخ ۳۱٫۰ درصدی شیمی‌درمانی معمول است. ساختار این دارو طراحی منحصربه‌فردی موسوم به دوپاراطوپی دارد؛ به این معنا که هم‌زمان به دو ناحیه متمایز و جداگانه از گیرنده HER2 قفل می‌شود.[1][3][7]

این اتصال دوگانه به منظور پیوند بهتر گیرنده‌ها و کشیده شدن داروی بیشتر به داخل سلول سرطانی مهندسی شده است. دانشمندان معتقدند این سازوکار، رهایش محموله سمی مهارکننده توپوایزومراز-۱ را تسهیل می‌کند، به‌ویژه در تومورهایی که توزیع پروتئین HER2 در آن‌ها یکنواخت نیست یا غلظت کمی دارد.[3][7]

کارآزمایی بالینی HORIZON-Breast06

کارآزمایی بالینی فاز سه دیگری به نام HORIZON-Breast06 داروی ADC متفاوتی را به نام تراستوزومب رزتکان در جمعیتی مشابه ارزیابی کرد. نتایج این مطالعه که هم‌زمان در مجله معتبر JAMA منتشر شد، بازتابی از همان موفقیت چشمگیر داروی TQB2102 بود. در این مطالعه ۵۵۱ بیمار در مراکز درمانی چین شرکت داشتند.[4][5][6]

در کل جمعیت تحت مطالعه، میانه بقای بدون پیشرفت برای دریافت‌کنندگان تراستوزومب رزتکان به ۱۶٫۴ ماه رسید، در مقایسه با ۶٫۸ ماه در گروه شیمی‌درمانی سنتی. این نتیجه کاهش نسبی ۷۳ درصدی در خطر پیشرفت بیماری یا فوت را رقم زد و برتری قطعی آن را بر روش‌های درمانی قدیمی‌تر به اثبات رساند.[4][5][6]

نکته دلگرم‌کننده این است که اثر درمانی دارو در انواع زیرگروه‌های تومور ثابت ماند. بیماران دارای تومور گیرنده هورمونی مثبت به میانه بقای بدون پیشرفت ۱۶٫۴ ماه رسیدند. مهم‌تر آنکه در بیماران دارای گیرنده هورمونی منفی نیز نتیجه‌ای بسیار نزدیک یعنی ۱۶٫۵ ماه ثبت شد، در حالی که شیمی‌درمانی فقط ۶٫۸ ماه اثربخشی نشان داده بود.[4][5]

نرخ پاسخ‌دهی عینی برای تراستوزومب رزتکان ۷۵٫۵ درصد بود که عملکردی بسیار فراتر از پاسخ ۴۱٫۲ درصدی شیمی‌درمانی معمولی به نمایش گذاشت. همچنین میانه مدت زمان تداوم این پاسخ به ۱۵٫۰ ماه رسید که برای بیمار، به معنای دوره‌ای طولانی از مهار پایدار بیماری بدون نیاز به تغییر روش درمان است.[4][5][6]

ایمنی داروها و تحول چشم‌انداز درمان

پروفایل ایمنی و عوارض جانبی هر دو دارو قابل کنترل ارزیابی شد، اگرچه هر کدام عوارض ویژه‌ای دارند که نیازمند پایش دقیق بالینی است. در کارآزمایی APEX-Breast01، بروز بیماری بینابینی ریه ناشی از درمان—نوعی التهاب ریوی خطرناک که در مصرف برخی داروهای ADC محتمل است—بسیار کم و تنها ۲٫۲ درصد بود و هیچ مورد فوتی گزارش نشد.[7]

در کارآزمایی HORIZON-Breast06 نیز نرخ درگیری ریوی با ۲٫۵ درصد در سطح پایینی باقی ماند. با این حال، مصرف‌کنندگان تراستوزومب رزتکان بیشتر دچار سمیت‌های خونی شدند؛ به‌طوری‌که افت شدید گلبول‌های سفید نوتروفیل در ۶۵٫۲ درصد از بیماران این گروه در مقایسه با ۵۴٫۲ درصد گروه شیمی‌درمانی ثبت شد.[5][6]

این دو گزارش علمی نمایانگر تحولی شتابان در حوزه انکولوژی سرطان پستان است. تا همین اواخر، داروی تراستوزومب دروکستکان با نام تجاری انهرو (Enhertu) تنها داروی تأییدشده ADC برای سرطان پستان متاستاتیک HER2-low محسوب می‌شد که خود انقلابی در مراقبت استاندارد به راه انداخته بود.[3][4]

اکنون پا به عرصه گذاشتن دو داروی قدرتمند جایگزین، فضایی رقابتی و امیدوارکننده ایجاد می‌کند. متخصصان انتظار دارند تنوع این داروها در آینده امکان چینش متوالی درمان را فراهم کند؛ تا اگر تومور به ساختار یا داروی سمی یک ADC مقاوم شد، بتوان از داروی دیگری در همین دسته استفاده کرد.[4]

البته داده‌های مربوط به طول عمر کلی (بقای جامع) در هر دو کارآزمایی هنوز کامل نشده است؛ یعنی دانشمندان نمی‌توانند با قطعیت بگویند این داروها عمر کلی بیمار را دقیقاً چقدر افزایش می‌دهند. با این وجود، شواهد آماری اولیه کاملاً به نفع این ترکیبات هدفمند در قیاس با شیمی‌درمانی است و پیگیری طولانی‌مدت بیماران ادامه دارد.[1][3][4][6]

با آماده شدن این داروها برای طی مراحل تأییدیه، دستاورد آن‌ها پیروزی بزرگی در درمان سرطان به شمار می‌رود. پژوهشگران با تبدیل یک حضور کم‌رنگ پروتئینی به یک نقطه ضعف درمانی، چشم‌انداز بیماری را برای اکثریت بیماران مبتلا به سرطان پستان متاستاتیک تغییر داده و افق مهار بلندمدت بیماری را روشن‌تر کرده‌اند.[1][4]