پنتاگون با انتشار تصاویر مداری جدید، طراحی عملیاتی فضاپیمای مدارگرد چین را تأیید کرد

آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا شفاف‌ترین تصویر تاکنون از فضاپیمای مدارگرد و محرمانه چین را منتشر ساخت. این تصویر با وضوح بالا، در گزارش سال ۲۰۲۶ این سازمان با عنوان «چالش‌های امنیت در فضا» درج شده و فضاپیما را حین عملیات در مدار پایین زمین نشان می‌دهد؛ داده‌ای تصویری که فرضیات دیرینه درباره معماری ساختاری و ابعاد عملیاتی این وسیله را به تأیید رسانده است.[1][2]

این تصویر در تاریخ ۲۸ مه ۲۰۲۴ توسط ماهواره تجاری WorldView-3 متعلق به شرکت «مکسار تکنولوژیز» (که اکنون با نام «وانتور» فعالیت می‌کند) به ثبت رسیده است. تصویربرداری از فاصله کمتر از ۹۰ کیلومتری (۵۶ مایلی) صورت گرفته و نمایی کم‌نظیر از بخش زیرین فضاپیمای چینی را در وضعیتی نشان می‌دهد که درهای محفظه بار آن به‌طور کامل در فضای مداری گشوده شده است.[1][3]

تحلیل‌گران فنی بلافاصله شباهت‌های بارز هندسی این وسیله با فضاپیمای آزمایشی مداری X-37B نیروی فضایی آمریکا (ساخت بوئینگ) را شناسایی کردند. هر دو سامانه بر پایه الگوی یک شاتل فضایی مینیاتوری با دم عمودی دوگانه، بال‌های دلتا شکل و ارابه فرود سه‌چرخ پیکربندی شده‌اند؛ با این تمایز ساختاری که در فضاپیمای چینی، وتر ریشه بال به‌طور مشخصی طویل‌تر از نمونه آمریکایی طراحی شده است.[1][3]

در توضیح رسمی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا درباره این تصویر آمده است: «فضاپیماهای مدارگرد نظیر این نمونه متعلق به جمهوری خلق چین، زیرساختی محوری برای فعالیت‌های فضایی بازگشت‌پذیر به شمار می‌روند. این شناورها می‌توانند با استقرار در مدار، محموله‌ها را رهاسازی، آزمایش و سپس به زمین بازگردانند.» این نهاد اطلاعاتی تأکید می‌کند که چنین ساختاری قابلیت مانور مداری بسیار بالاتری نسبت به ماهواره‌های سنتی فراهم می‌سازد.[1]

ماژول خدمات و پایداری در مدار

مهم‌ترین نکته فنی آشکارشده در تصاویر شرکت وانتور، حضور یک ماژول خدمات در انتهای بدنه فضاپیما است. این ماژول به آرایه‌های خورشیدی بازشونده مجهز است که توان الکتریکی و رانش لازم برای ماموریت‌های طولانی‌مدت مداری را تأمین می‌کند؛ سازه‌ای که مشابه نمونه به‌کاررفته در X-37B، پیش از ورود مجدد به جو زمین از بدنه اصلی جدا می‌شود.[2][3]

چین از زمان پرتاب آزمایشی نخستین فروند این فضاپیما در سپتامبر ۲۰۲۰، تاکنون چهار مأموریت مداری با آن به اجرا درآورده است. مأموریت نخست که با موشک «لانگ مارچ 2F» انجام گرفت تنها دو روز به طول انجامید، اما پروازهای بعدی ماندگاری مداری فزاینده‌ای را به نمایش گذاشتند؛ از جمله مأموریت دوم که در ۴ اوت ۲۰۲۲ آغاز شد، ۲۷۶ روز در مدار ماند و مانورهای نزدیکی پیچیده‌ای را اجرا کرد.[2][4]

بر اساس گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، این وسیله در جریان پرواز سال ۲۰۲۲ «همراه با یک ماهواره همسایه مانور داد و در فاصله حدود یک کیلومتری آن موقعیت خود را تثبیت کرد». این گزارش می‌افزاید فاصله دو جسم در مقطعی به کمتر از ۱۰۰ متر کاهش یافت. شرکت ردیابی تجاری «لئولبز» نیز تأیید کرد که این فضاپیما چندین نوبت عملیات الحاق مداری را با یک زیرماهواره با شناسه «جسم J» به اجرا گذاشته است.[2][4]

تصویر مکسار در طول سومین مأموریت این فضاپیما ثبت شد؛ پروازی که در ۱۴ دسامبر ۲۰۲۳ پرتاب شد و پس از ۲۶۸ روز، در ۶ سپتامبر ۲۰۲۴ پایان یافت. پنتاگون گزارش داد که فضاپیما در این مأموریت نیز شیئی را رها کرده و با آن تعامل داشته است؛ عملیاتی که باز بودن درهای محفظه بار در تصویر مه ۲۰۲۴ نشان‌دهنده بستر اجرایی آن بوده است.[1][2]

مأموریت جاری و موازنه منطقه‌ای

مأموریت چهارم این سامانه از ۷ فوریه ۲۰۲۶ با پرتاب از مرکز جیوچوان در شمال غربی چین آغاز شده و هم‌اکنون در جریان است. ردیاب‌های مداری مستقل در سپتامبر ۲۰۲۶ مانورهای مکرر رهاسازی و بازیابی یک شیء ناشناس توسط این فضاپیما را ثبت کرده‌اند. هم‌زمان، فضاپیمای X-37B نیروی فضایی آمریکا نیز که در ۲۲ اوت ۲۰۲۵ پرتاب شد، هشتمین مأموریت طبقه‌بندی‌شده خود را در مدار سپری می‌کند.[1][3]

فضاپیمای آمریکایی X-37B در پرواز کنونی خود بیش از ۴۳۱ روز را در مدار پایین زمین سپری کرده و در مأموریت ششم خود رکورد ماندگاری ۹۰۹ روز را بر جای گذاشته بود. با وجود پنهان‌کاری شدید هر دو کشور، واشنگتن اعلام کرده مأموریت کنونی شامل آزمایش فناوری‌های ارتباط لیزری پیشرفته است. این فضاپیما با طول ۸٫۸۴ متر، با سرعتی در حدود ۲۸٬۰۴۵ کیلومتر بر ساعت در چرخش است.[3]

گزارش اطلاعاتی آمریکا دو طرح اصلی چین در زمینه فضاپیماهای چندبارمصرف را شناسایی کرده است: «شن‌لونگ» و «تنگ‌yun». اگرچه در گزارش صراحتاً اشاره نشده تصویر ۲۰۲۴ متعلق به کدام مدل است، تحلیل‌گران غربی متفق‌القولند که این وسیله شن‌لونگ است. پروژه دوم یعنی تنگ‌yun که توسط شرکت علوم و صنایع هوافضای چین پیش برده می‌شود، مدلی دومرحله‌ای بر پایه پرتاب از یک هواپیمای مادر است.[1][3]

قابلیت اثبات‌شده فضاپیمای چینی در الحاق مداری و بازیابی محموله‌ها، توجه تحلیل‌گران امنیتی را به کارکردهای احتمالی مقابله فضایی جلب کرده است. سازوکارهایی که برای تعمیر یا بازرسی مسالمت‌آمیز ماهواره‌ها به کار می‌روند، ماهیتی دوگانه دارند و می‌توانند برای ایجاد اختلال یا تصاحب دارایی‌های مداری طرف مقابل نیز به کار گرفته شوند. در ارزیابی پنتاگون اشاره شده که پکن ممکن است تا پایان دهه جاری میلادی سلاح‌های انرژی هدایت‌پذیر فضایی را عملیاتی کند.[2]

شفافیت اطلاعاتی در حوزه فضایی

در نقطه مقابل نگرانی‌های نظامی، رسانه‌های رسمی چین پیوسته ماهیت این برنامه را توسعه فناوری‌های صلح‌آمیز عنوان کرده‌اند. خبرگزاری شین‌هوا پس از پرتاب سال ۲۰۲۲ اعلام کرد این پرواز در راستای اعتبارسنجی «فناوری‌های خدمات‌رسانی درون‌مداری و بازگشت‌پذیر» برای مقاصد غیرنظامی بوده است. این فضاپیما به‌طور خودکار روی باندی به طول ۵ کیلومتر در نزدیکی تأسیسات لوپ‌نور در سین‌کیانگ فرود می‌آید.[2][3]

انتشار این تصویر، تحول در نقش رصد تجاری فراتر از زمین را در پایش قلمرو فضایی نمایان می‌کند. شرکت‌هایی مانند وانتور اکنون تلسکوپ‌های تصویربرداری زمینی خود را به سمت اهداف مداری تغییر زاویه می‌دهند. شرکت وانتور درباره تصویر مه ۲۰۲۴ تأیید کرد: «یک ماهواره جداگانه متصل به بخش عقبی فضاپیما دیده می‌شود که ساختار مکانیکی و آرایه‌های خورشیدی آن به‌وضوح قابل تمایز است.»[1][2]

تصمیم آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا برای خروج این عکس از طبقه‌بندی محرمانه، تلاشی هماهنگ برای شکل‌دهی به ادراک عمومی پیرامون رقابت‌های مداری و تسلیحاتی‌شدن فضا به شمار می‌رود. با این وجود، به دلیل نامشخص بودن ماهیت دقیق محموله‌های درون محفظه بار، ارزیابی نهایی از کارکرد راهبردی این سامانه در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.[1][2]

گزارش اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد که دستیابی سنتی به مدار زمین متکی به سامانه‌ها و ماهواره‌های یک‌بارمصرف بوده که هزینه‌های بسیار گزافی تحمیل می‌کرده است. در بخشی از متن آمده است: «فناوری‌های چندبارمصرف علی‌رغم دشواری فنی و هزینه بالای ساخت، با امکان بازیابی و بازسازی بوسترها و کپسول‌ها، ساختار اقتصادی پروازهای فضایی را متحول می‌کنند.»[1]

سرمایه‌گذاری راهبردی چین در سازوکارهای بازگشت‌پذیر به شن‌لونگ محدود نمی‌شود. در اوت ۲۰۲۶، شرکت خصوصی لنداسپیس چین موفق به بازیابی عمودی یک بوستر چندبارمصرف در خشکی شد، هم‌راستا با اقدام شرکت دولتی علوم و فناوری هوافضای چین در فرود سکوی دریایی. این تلاش‌های هم‌افزا نشان از سیاستی منسجم برای تثبیت زنجیره تدارکات و برتری زیرساختی در نسل آتی سامانه‌های مداری دارد.[1]