رفتن به محتوای اصلی
ارتباطات ماهواره‌ایمنظومه ماهواره‌ای راسوت· 7 دقیقه مطالعه· در دفاع و امنیت

روسیه منظومه ماهواره‌ای نوپای «راسوت» را برای هدایت بلادرنگ پهپادها وارد چرخه عملیاتی کرد

گزارش‌های اطلاعات نظامی اوکراین نشان می‌دهد روسیه بهره‌برداری اولیه از منظومه مدار پایین زمین «راسوت» را برای ارتباطات مقطعی در خط مقدم آغاز کرده است؛ شبکه‌ای بومی که برای برقراری پیوندهای داده‌ای مقاوم در برابر جنگ الکترونیک و هدایت پهپادهای تهاجمی طراحی شده است.

به قلم سامان جعفری

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

بر پایه داده‌های اداره کل اطلاعات وزارت دفاع اوکراین، نیروهای مسلح روسیه استفاده عملیاتی از منظومه ماهواره‌ای نوپای «راسوت» (Rassvet) را برای مقاصد مخابراتی بر فراز اوکراین آغاز کرده‌اند. این شبکه مدار پایین زمین که در عمل پاسخ بومی مسکو به استارلینک اسپیس‌اکس به شمار می‌رود، در حال حاضر ارتباطات مقطعی یگان‌های مستقر در خط مقدم را تأمین می‌کند.[1]

عملیاتی شدن این سیستم گامی تعیین‌کننده در راهبرد مسکو برای دستیابی به تبادل داده مستقل و پایدار در برابر اخلال الکترونیک محسوب می‌شود. هسته کنونی شبکه متکی بر ۳۲ ماهواره از نسل «راسوت-۳» است که در دو پرتاب جداگانه طی ماه‌های مارس و ژوئیه ۲۰۲۶ از پایگاه فضایی پلستسک به مدار پرتاب شدند.[1][4]

با توجه به شمار محدود ماهواره‌های در مدار، پوشش این منظومه بر فراز جغرافیای نبرد پیوسته نیست. آندری یوسف، سخنگوی اطلاعات نظامی اوکراین، توضیح داده است که تبادل داده تنها در پنجره‌های زمانی مشخص و هنگام عبور ماهواره‌ها از فراز منطقه مقدور است و نیروها در فواصل میان این گذرها ناگزیر به استفاده از بیسیم‌های متعارف بازمی‌گردند.[1]

با وجود این پوشش گسسته، نهادهای امنیتی اوکراین هشدار می‌دهند که ورود همین ظرفیت محدود نیز کارایی یگان‌های پهپادی روسیه را ارتقا داده است. پیوند ماهواره‌ای امکان تبادل داده دوطرفه را فراهم می‌کند و به کاربر اجازه می‌دهد مسیر پروازی پرنده‌های انتحاری را به‌صورت زنده و بلادرنگ بازتنظیم کند.[1]

این مزیت وابستگی پرنده‌ها به مختصات پروازی از پیش برنامه‌ریزی‌شده را به حداقل می‌رساند و توانایی تغییر هدف در حین پرواز را افزایش می‌دهد. یوسف خاطرنشان کرد که در افق بلندمدت، این زنجیره پیوند داده اثربخشی پهپادهای شناسایی و رزمی را افزایش داده و خنثی‌سازی آن‌ها توسط سامانه‌های پدافند جنگ الکترونیک را بسیار دشوارتر می‌سازد.[1]

پیوند ماهواره‌ای به‌ویژه برای تسلیحات دوربرد روسیه نظیر پهپادهای مجهز به موتور توربوجت «گران-۴» و «گران-۵» نقشی حیاتی ایفا می‌کند. برقراری اتصال زنده به این پلتفرم‌ها اجازه می‌دهد هنگام عبور از کمربندهای پدافندی پیچیده، هم‌زمان تصاویر و داده‌های نظارتی را به مقرهای فرماندهی بازتاب دهند.[1]

انتقال برخط اطلاعات، الگوی عملیاتی این پرنده‌ها را دگرگون می‌کند؛ این سامانه‌ها به جای اصابت کور به یک نقطه ثابت، می‌توانند بر فراز منطقه گشت‌زنی کرده، اهداف متحرک یا فرصت‌محور را مکان‌یابی کنند و مختصات تازه را از مراکز تصمیم‌گیری در صدها کیلومتر دورتر دریافت نمایند.[1]

تبعات راهبردی چنین سامانه‌ای فراتر از مرزهای میدان جنگ اوکراین ارزیابی می‌شود. کارشناسان دفاعی تأکید دارند که گسترش این صورت‌فلکی ماهواره‌ای، خلبانان زمینی را قادر می‌سازد پهپادها را بسیار فراتر از خط دید مستقیم رادیویی کنترل کنند؛ قابلیتی که عملاً بستر عملیاتی گسترده‌تری را در حریم هوایی اروپا در دسترس مسکو قرار می‌دهد.[1]

در اواخر اکتبر ۲۰۲۶، اطلاعات نظامی اوکراین با انتشار تحلیلی تفصیلی، ۴۹ نهاد روسی و بلاروسی را معرفی کرد که در توسعه پروژه راسوت دخیل هستند. این زنجیره پیمانکاری طیفی از شرکت‌های نرم‌افزاری، تولیدکنندگان میکروالکترونیک و صنایع دولتی فضایی را در بر می‌گیرد.[5][6]

شرکت «بورو ۱۴۴۰» (Bureau 1440) و هلدینگ «آی‌ایکس» (IX Holding) به‌عنوان مجریان اصلی این پروژه معرفی شده‌اند. علاوه بر آن، مراکزی نظیر شرکت سهامی «فاب راسوت»، دفتر طراحی «فاکل» و پژوهشگاه کلدیش نیز در ساخت تجهیزات حسگر، صفحات خورشیدی و سامانه‌های پیشرانش یونی و الکتریکی ماهواره‌ها مشارکت دارند.[5]

نهاد اطلاعاتی اوکراین به خلأهای حقوقی در رژیم تحریم‌های بین‌المللی اشاره کرده است؛ از میان ۴۹ شرکت دخیل در پروژه، ۲۳ مجموعه—از جمله آژانس فضایی دولتی روس‌کاسموس—هنوز مشمول تحریم‌های هماهنگ ائتلاف غرب قرار نگرفته‌اند.[5]

وابستگی به ریزتراشه‌های خارجی همچنان گلوگاه اصلی توسعه پایدار راسوت محسوب می‌شود. تأمین داخلی قطعات با استاندارد هوافضا، از جمله پردازنده‌های مقاوم در برابر پرتوهای کیهانی و فرستنده‌های فرکانس‌بالا، با چالش جدی روبه‌رو است و زنجیره تولید را در برابر کنترل‌های سخت‌گیرانه صادراتی آسیب‌پذیر می‌کند.[5]

مقامات اوکراینی تحرکات دیپلماتیک تازه‌ای را برای مسدود کردن این روزنه‌ها آغاز کرده‌اند. دنیس سینیک، کاردار اوکراین در واشنگتن، از کشورهای هم‌پیمان خواسته است با اعمال تحریم‌های مستقیم بر این ۲۳ شرکت، مانع از دسترسی این شبکه به قطعات غربی شده و روند رشد آن را متوقف سازند.[1]

روسیه برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای تبدیل راسوت به یک منظومه با پوشش مداوم جهانی در دست دارد. بر اساس برآوردهای نظامی کی‌یف، مسکو در نظر دارد تا پایان سال ۲۰۲۷ شمار ماهواره‌ها را به ۲۹۲ فروند برساند و در چشم‌انداز ۲۰۳۵ نیز ۹۲۴ ماهواره فعال در مدار مستقر کند.[1]

تحقق این هدف، شبکه را از وضعیت ارائه خدمات دوره‌ای و مقطعی به یک بستر پیوسته و پایدار ارتباطی ارتقا می‌دهد؛ رویکردی که شواهد فنی آن اخیراً در اسناد ثبتی ارائه‌شده به اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) نیز آشکار شد.[4]

دولت روسیه درخواستی را برای ثبت شبکه ماهواره‌ای جدیدی با شناسه «RASSVET-4» به این نهاد بین‌المللی تسلیم کرده است. این سند طرح استقرار ۳۷۴ ماهواره در ارتفاع مداری ۸۰۰ کیلومتری را در قالب ۱۷ صفحه مداری با ۲۲ ماهواره در هر مدار نشان می‌دهد.[4]

تحلیلگران نشریه دیفنس اکسپرس معتقدند راسوت-۴ نسلی ارتقایافته از فضاپیماهای فعلی است، نه پروژه‌ای کاملاً مستقل. مشخصات فنی آنتن‌ها در این پرونده ثبتی به ۱۲ پرتو مجزا در هر ماهواره اشاره دارد که هفت پرتو برای ارسال داده و پنج پرتو برای دریافت امواج تنظیم شده‌اند.[4]

انتظار می‌رود در طراحی این نسل، بازخوردهای دریافتی از استقرار نسخه راسوت-۳ به کار گرفته شود. اگرچه بورو ۱۴۴۰ هنوز رونمایی رسمی از ماهواره‌های راسوت-۴ انجام نداده، اما مدیران این مجموعه پیش‌تر از کار بر روی یک معماری ارتقایافته خبر داده بودند.[4]

استقرار پرشتاب این منظومه بی‌نقص نبوده و با اصطکاک‌های فنی معمول در صنایع فضایی همراه شده است. داده‌های ردیابی مداری نشان می‌دهند از ۳۲ ماهواره پرتاب‌شده در سال جاری، دست‌کم دو فروند در حفظ ارتفاع عملیاتی ناکام مانده و در پی سقوط در جو زمین منهدم شده‌اند.[4]

نخستین افت مداری در ژوئن ۲۰۲۶ رخ داد، زمانی که ماهواره‌ای از محموله ماه مارس پس از حدود ۷۵ روز گردش در مدار وارد جو شد. دومین فضاپیما از محموله پرتاب ژوئیه نیز سرنوشت مشابهی داشت و با افت ارتفاع به زیر ۲۵۰ کیلومتر، در اواخر اکتبر در جو سوخت.[4]

با وجود این تلفات اولیه، شواهد نشان می‌دهد بخش عمده این ناوگان در مسیر تثبیت قرار دارد. جاناتان مک‌داول، اخترفیزیک‌دان مرکز هاروارد-اسمیتسونین، بر پایه داده‌های رهگیری مداری تأکید کرده که سایر ماهواره‌های راسوت-۳ در مدار پایداری با ارتفاع تقریبی ۵۱۰ کیلومتر مستقر شده‌اند.[4]

با این حال، ارتفاع ۵۱۰ کیلومتری کنونی تفاوت معناداری با هدف ۸۰۰ کیلومتری ذکرشده در اسناد اتحادیه بین‌المللی مخابرات دارد؛ تفاوتی که بیانگر آن است متخصصان فضایی روس هنوز در مرحله بهینه‌سازی پیشرانش و پیکربندی مداری این ماهواره‌ها برای مراحل بعدی پروژه به سر می‌برند.[4]

سرمایه‌گذاری روی پروژه راسوت بیانگر ارزش راهبردی ارتباطات مدار پایین در منازعات مدرن است. ارتش اوکراین با اتکا به استارلینک و نسخه نظامی آن، استارشیلد، توانسته ساختار فرماندهی و کنترل، آتش توپخانه و هدایت شهپادهای خود را به سطحی کارآمد برساند.[1]

نبود ظرفیت ماهواره‌ای معادل، همواره ضعفی عملیاتی برای مسکو به شمار می‌رفت؛ تا جایی که شورای امنیت روسیه چندی پیش با هشدار درباره خطرات احاطه استارلینک بر میدان جنگ، خواستار تسریع در تکمیل جایگزین بومی آن شد.[2]

پیش از این، نیروهای روسی تلاش کرده بودند این خلأ زیرساختی را با خرید پایانه‌های استارلینک از بازارهای خاکستری و واسطه‌ها پر کنند؛ پایانه‌هایی که پیوند داده موقتی را در خطوطی که فاقد زیرساخت مخابراتی زمینی بودند فراهم می‌کرد.[1]

اما در پی رایزنی‌های کی‌یف، شرکت اسپیس‌اکس دسترسی پایانه‌های غیرمجاز را در مناطق مورد مناقشه مسدود کرد. این اقدام عملاً کانال ارتباطی حیاتی واحدهای خط مقدم روسیه را قطع نمود و انگیزه کرملین برای پیشبرد راسوت را دوچندان کرد.[1]

اما در پی رایزنی‌های کی‌یف، شرکت اسپیس‌اکس دسترسی پایانه‌های غیرمجاز را در مناطق مورد مناقشه مسدود کرد.

از دست رفتن پایانه‌های استارلینک، فرماندهان روس را ناچار به استفاده مجدد از کانال‌های کم‌پهنا و آسیب‌پذیرتر کرد. این تجربه بار دیگر بر لزوم برخورداری از یک شبکه ارتباطی بومی که در معرض فشارهای تجاری یا سیاسی خارجی نباشد صحه گذاشت.[1]

روسیه برای پشتیبانی از برنامه پرتاب‌های پرشمار خود، به توانمندی مرکز موشکی و فضایی «پروگرس» در استان سامارا متکی است؛ تأسیساتی که به عنوان یکی از حلقه‌های راهبردی زنجیره تأمین، در ماه اوت هدف حمله موشکی دوربرد اوکراین قرار گرفت.[1]

با ورود محموله‌های ماهواره‌ای جدید به مدار، شبکه راسوت در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان محوری زیرساخت نظامی روسیه است؛ شبکه‌ای که با وجود فاصله ساختاری با ابعاد منظومه‌های غربی، ابزاری مهم و بومی در صحنه نبردهای ترکیبی در اختیار مسکو می‌گذارد.[1]

آنچه نمی‌دانیم

  • هنوز مشخص نیست شبکه راسوت در محیط‌های آلوده به جنگ الکترونیک بسیار شدید با چه ضریبی از کارایی قادر به حفظ پایداری سیگنال است.
  • جدول زمانی دقیق برای پرتاب و استقرار نسل بعدی ماهواره‌های ارتقایافته راسوت-۴ به‌طور رسمی اعلام نشده است.
نهادهای دفاعی اوکراین 50%طراحان راهبردی روسیه 30%تحلیلگران فناوری‌های نظامی 20%
نهادهای دفاعی اوکراین
بر تهدید تاکتیکی این سامانه ماهواره‌ای در افزایش انعطاف‌پذیری پهپادها متمرکز هستند و بر لزوم تشدید تحریم‌های هدفمند بر زنجیره تأمین تأکید دارند.
طراحان راهبردی روسیه
دستیابی به شبکه مستقل ارتباطی در مدار پایین را ضرورتی بومی و حیاتی برای پیشبرد عملیات نظامی و رهایی از وابستگی به بسترهای خارجی می‌دانند.
تحلیلگران فناوری‌های نظامی
روند فنی توسعه، مشخصات مداری، ظرفیت آنتن‌ها و چالش‌های سخت‌افزاری مسکو در تولید و حفظ ماهواره‌ها را واکاوی می‌کنند.

منابع

پوشش منابع

6 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

نهادهای دفاعی اوکراین 50%طراحان راهبردی روسیه 30%تحلیلگران فناوری‌های نظامی 20%
  1. [1]Defense Newsنهادهای دفاعی اوکراین

    Russia using own version of Starlink for military comms over Ukraine, Kyiv says

    مطالعه در Defense News →
  2. [2]The Moscow Timesطراحان راهبردی روسیه

    Russian Security Council Calls for Rapid Deployment of Starlink Rival Satellites

    مطالعه در The Moscow Times →
  3. [3]The Kyiv Independentنهادهای دفاعی اوکراین

    Ukraine sanctions companies, individuals linked to Russia's Rassvet satellite system, shadow fleet

    مطالعه در The Kyiv Independent →
  4. [4]Defense Expressتحلیلگران فناوری‌های نظامی

    russia Is Secretly Developing Rassvet-4 Satellite to Replace Rassvet-3 as Its Starlink Rival

    مطالعه در Defense Express →
  5. [5]Militarnyiنهادهای دفاعی اوکراین

    Defense Intelligence of Ukraine Exposes Network of Companies Developing Russia's Rassvet Satellite Communications System

    مطالعه در Militarnyi →
  6. [6]The Odessa Journalنهادهای دفاعی اوکراین

    Ukrainian Intelligence Identifies 49 Companies Behind Russia's Rassvet Satellite Network

    مطالعه در The Odessa Journal →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار دفاع و امنیت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.