پیشبینی کاهش ۰.۴ درصدی انتشار سوختهای فسیلی در سال ۲۰۲۶ در پی شوک به بازارهای انرژی
پیشبینی میشود میزان انتشار دیاکسید کربن ناشی از سوختهای فسیلی در سطح جهان طی سال جاری ۰.۴ درصد کاهش یابد؛ پدیدهای که تا حد زیادی تحت تأثیر افزایش چشمگیر قیمت نفت و گاز در پی بحران ایران رخ داده است. این افت غیرمنتظره نشان میدهد که شوکهای ژئوپلیتیکی چگونه شتاب توسعه زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر را چندبرابر کردهاند.
به قلم الوین شادمهر
این خبر را به اشتراک بگذارید
برآوردهای جدید نشان میدهد که انتشار دیاکسید کربن ناشی از سوختهای فسیلی در سراسر جهان در سال ۲۰۲۶ به میزان ۰.۴ درصد کاهش مییابد؛ انقباضی نادر که به جز در دوران رکودهای بزرگ اقتصادی یا همهگیریهای جهانی، به ندرت مشاهده شده است. نهاد «پروژه جهانی کربن» (Global Carbon Project) این دادهها را روز سهشنبه در بیست و یکمین گزارش سالانه خود با تکیه بر اطلاعات بازارهای انرژی و صورتهای موجودی ملی منتشر کرد.[7]
این کاهش معادل کم شدن حدود ۱۵۰ میلیون تن متری دیاکسید کربن در مقایسه با ارقام سال ۲۰۲۵ است. پژوهشگران منشأ این افت را نه در اجرای ناگهانی و قاطع سیاستهای اقلیمی، بلکه در شوکهای عمیق وارد بر بازار انرژی بر اثر ادامه تنشها و مناقشه مرتبط با ایران ارزیابی میکنند.[1][3]
دکتر کورین لو کِرِه (Dr. Corinne Le Quéré)، دانشمند علوم اقلیمی و از همکاران پروژه جهانی کربن، در این باره میگوید: «آنچه امروز میبینیم گذاری اجباری است، نه برنامهریزیشده. قیمتهای بسیار بالای گاز و نفت سبب شده در چندین اقتصاد بزرگ، انرژیهای تجدیدپذیر به تنها گزینه دارای توجیه اقتصادی برای تأمین فوری امنیت انرژی تبدیل شوند.»[1][7]
مناقشه خاورمیانه به شدت کشتیرانی و تردد نفتکشها در تنگه هرمز را محدود کرده و بهای نفت خام را در سراسر اواخر سال ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ در اوج نگه داشته است. این شوک بنیادین، کشورهای واردکننده انرژی را ناچار ساخت به سرعت منابع جایگزین را برای تثبیت شبکه برق وارد مدار کنند.[8]
واکنش بازار به گرانی سوخت
بازارهای اروپا و آسیا که وابستگی بالایی به واردات سوختهای هیدروکربنی دارند، برای پر کردن خلاءهای انرژی، روند برپایی زیرساختهای بادی و خورشیدی را سرعت بخشیدند. در اتحادیه اروپا، ظرفیتهای جدید خورشیدی نصبشده در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۲۲ درصد فراتر از پیشبینیهای قبلی ثبت شد.[4][5]
در چین به عنوان بزرگترین منتشرکننده کربن در جهان، مصرف زغالسنگ به ثبات و کفایت نسبی رسید، در حالی که تولید برق از باد و خورشید به شکل شتابان افزایش یافت تا تقاضای روزافزون بخش صنعت را پوشش دهد. انتظار میرود میزان کل انتشار این کشور در سال جاری میلادی بدون تغییر یا با کاهشی جزیی معادل ۰.۱ درصد همراه باشد؛ تغییری معنادار در مقایسه با رشد ۱.۵ درصدی ثبتشده در سال ۲۰۲۴.[5][7]
ایالات متحده نیز با کاهش پیشبینیشده ۱.۲ درصدی در میزان انتشار روبهرو شد که عامل اصلی آن ادامه روند بازنشستگی و خاموشی نیروگاههای زغالسوز بود. قیمتهای بالای گاز طبیعی اجازه نداد شرکتهای برق به سادگی مصرف زغالسنگ را با گاز جایگزین کنند و همین متغیر، مسیر سرمایهها را به سوی ذخیرهسازهای باتری در مقیاس شبکه و تأسیسات تجدیدپذیر هموار کرد.[3][6]
با وجود این آمار، کارشناسان اقلیم تأکید دارند که نباید ارقام سال ۲۰۲۶ را یک پیروزی پایدار ساختاری تلقی کرد. این افت کربن ارتباط مستقیمی با نوسانات بازار کالاها دارد تا اقدامات عامدانه کربنزدایی، و همین امر این روند را در معرض آسیب اصلاح و بازگشت قیمتها قرار میدهد.[2][8]
آسیبپذیریهای نهفته در این کاهش
تحلیل وبسایت تخصصی «کربن بریف» (Carbon Brief) که روز سهشنبه انتشار یافت اشاره دارد: «چنانچه تنشهای ژئوپلیتیک فروکش کند و بهای نفت افت شدیدی را تجربه کند، در سال ۲۰۲۷ به سادگی شاهد جهش معکوس انتشار خواهیم بود.» این گزارش بر لزوم سیاستهای ساختاری نظیر قیمتگذاری کربن و سقفهای قانونی سختگیرانه برای تثبیت این دستاوردهای مقطعی تأکید کرده است.[5]
از سوی دیگر، میزان انتشار در بخشهای هوانوردی و کشتیرانی در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۱ درصد بیشتر شد؛ زیرا لزوم تغییر مسیرها برای دوری از مناطق جنگی سوخت مصرفی در هر سفر را افزایش داد. در عین حال، خطوط هوایی تجاری نیز به روندهای صعودی پیش از دوران همهگیری بازگشتند و بخشی از صرفهجوییهای بخش نیروگاهی را خنثی کردند.[7][8]
پدیدههایی چون جنگلزدایی و تغییر کاربری اراضی نیز در سال ۲۰۲۶ بالغ بر ۴.۲ میلیارد تن متری دیاکسید کربن به اتمسفر تزریق کردند. در ترکیب با انتشارات فسیلی، کل بروندهی کربنی ناشی از فعالیتهای انسانی همچنان ناپایدار و بالاست و غلظت کربن در جو را به رکورد تازه ۴۲۵ بخش در میلیون (ppm) رسانده است.[7]
گزارش پروژه جهانی کربن که در نشریه علمی Earth System Science Data منتشر شده، ابعاد چالش پیشرو را نمایان میسازد. برای دستیابی به هدف پیمان پاریس در محدود ساختن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سلسیوس، ضروری است میزان انتشار جهانی سالانه حدود ۵ درصد تا پایان سال ۲۰۳۰ افت کند.[1][7]
شتاب گرفتن فرآیند گذار
صرفنظر از این هشدارها، دادههای سال ۲۰۲۶ گواهی است بر اینکه هرگاه شرایط بازار ایجاب کند، استقرار فوری زیرساختهای پاک از نظر فنی و اقتصادی کاملاً امکانپذیر است. آژانس بینالمللی انرژی ماه گذشته گزارش داد که سرمایهگذاری جهانی در فناوریهای انرژی پاک طی سال ۲۰۲۶ به رقم ۲.۱ تریلیون دلار رسیده است.[4][5]
این حجم از ورود سرمایه به نوبه خود بهای تجهیزات و ماژولهای خورشیدی در مقیاس صنعتی را از ابتدای سال ۱۴ درصد دیگر ارزانتر کرده است. تولیدکنندگان در جنوب شرق آسیا و آمریکای شمالی خطوط تولید را برای پاسخ به تقاضای جهشی شرکتهای برق که در تلاش برای جایگزینی گاز گرانقیمت بودند، به شدت توسعه دادند.[3][4]
فروش خودروهای برقی نیز متأثر از قیمتهای سوخت شتابی مضاعف به خود گرفت و ۲۴ درصد از کل فروش خودروهای جدید دنیا در سهماهه سوم ۲۰۲۶ را شامل شد. خریدارانی که در پمپبنزینها با ارقام بیسابقه روبهرو بودند، گذار از خودروهای احتراق داخلی را تسریع کردند؛ رفتاری که در اروپا و مناطق شهری آمریکا بیشتر نمود داشت.[2][6]
مایکل لیبرایش (Michael Liebreich)، کارشناس حوزه انرژی، در اظهاراتی خطاب به پایگاه خبری «بیزنسگرین» گفت: «این تکانه انرژی در عمل ۵ سال پذیرش و توسعه فناوریهای تجدیدپذیر را در یک بازه فشرده ۱۸ ماهه خلاصه کرد. زیرساختی که امروز برپا میشود، تا سه دهه آینده برق بدون کربن روانه خطوط خواهد کرد، صرفنظر از اینکه بهای نفت در روزهای آتی چه مسیری را بپیماید.»[4]
پیامدهای سیاستی برای سال ۲۰۲۷
پیشبینی میشود در نشست پیشروی اقلیمی موسوم به کاپ ۳۱ (COP31)، دادههای مربوط به سال ۲۰۲۶ در کانون چانهزنیها برای تدوین اهداف ملی جاهطلبانهتر قرار گیرد. انتظار میرود کشورهای در حال توسعه با اتکا به این آمارها بر ضرورت پشتیبانیهای مالی بیشتر پای بفشارند و نشان دهند که آسیبپذیری اصلی متوجه آنها بوده است.[1][3]
شماری از دولتهای اروپایی در حال تدوین چارچوبهای قانونی برای تداوم این حرکت مثبت حتی در صورت ریزش قیمت نفت و گاز هستند. تمهیدات پیشنهادی مواردی نظیر مالیاتهای کربنی پویا را در بر میگیرد که چنانچه بهای عمدهفروشی گاز طبیعی از آستانهای مشخص پایینتر بیاید، به شکل خودکار وضع میشوند تا ارزانتر بودن نسبی منابع تجدیدپذیر تضمین گردد.[1][5]
در ایالات متحده، کاهش انتشار در آستانه فصل زمستان پیچیدگیهای سیاسی متعددی به بار آورده است. در شرایطی که گروههای مدافع محیطزیست از این کاهش ابراز خشنودی میکنند، سیاستگذاران با فشارهای مضاعفی از جانب تشکلهای مصرفکنندگان برای کاستن از هزینههای قبضهای انرژی روبهرو هستند.[3][6]
آزمون واقعی افت انتشار کربن سال ۲۰۲۶ زمانی رخ مینماید که تنشهای ژئوپلیتیک کنونی سرانجام فروکش کند. دانشمندان علوم جوی خاطرنشان میکنند که اکنون تمرکز سیاستها باید از خرسندی برای یک ناهنجاری مقطعی بازار، به سمت ایجاد زیرساختهای پایدار شبکهای تغییر یابد که استمرار این سیر نزولی را تضمین کنند.[2][7]
نقش کلیدی ذخیرهسازهای باتری
عامل محوری که ادغام سریع ظرفیتهای خورشیدی و بادی در سال ۲۰۲۶ را میسر ساخت، بلوغ فناوری ذخیرهسازهای باتری در مقیاس شبکه بود. تجهیزات مبتنی بر یون لیتیم و باتریهای نوین یون سدیم در پهنه جهان رشد سالانه ۶۵ درصدی را تجربه کردند و این امکان را دادند که مازاد تولید خورشیدی ساعات روز برای اوج مصرف شبانه ذخیره شود.[4][5]
در مناطقی مانند کالیفرنیا و جنوب استرالیا، این سیستمهای ذخیرهساز در ساعات گذار کلیدی بین ۱۸:۰۰ تا ۲۰:۰۰ شب مکرراً به بزرگترین منبع منفرد تأمین برق شبکه تبدیل شدند. چنین قابلیتی مستقیماً نیاز به نیروگاههای گازی موسوم به «پیکر» (Peaker) را که معمولاً گرانترین و آلایندهترین منابع تأمین اوج بار هستند، خنثی کرد.[5][8]
در گزارش پروژه جهانی کربن آمده است: «بدون استقرار پرحجم سامانههای ذخیرهساز باتری در طول دو سال گذشته، شبکههای انتقال برق قادر به هضم این هجوم ناگهانی ظرفیتهای تجدیدپذیر متغیر نبودند. فناوری ذخیرهسازی، پدیدههای هوایی ناپایدار را به توان پایدار و قابل اتکا برای بار پایه تبدیل کرد.»[7]
مصرفکنندگان بزرگ صنعتی نیز به بهرهگیری از سامانههای ذخیرهساز پشت کنتور روی آوردهاند تا داراییهای خود را از نوسانات شدید تعرفههای شبکه مصون بدارند. مجتمعهای صنعتی در آلمان و ژاپن منابع درخور توجهی را به ریزشبکههای خورشیدی و باتری اختصاص دادهاند که سهمی از بار تقاضای آنان را به طور همیشگی از شبکه عمومی متکی بر سوختهای فسیلی جدا میکند.[1][4]
چشمانداز پیش رو
با رو به پایان رفتن سال، این کاهش ۰.۴ درصدی همچنان تاکیدی است بر مقیاس غولآسای سامانههای انرژی جهان. حتی تحت بالاترین شوکهای قیمتی بازار و رکوردشکنی در احداث نیروگاههای سبز، سوختهای فسیلی کماکان حدود ۷۸ درصد از انرژی اولیه کره خاکی را در سال ۲۰۲۶ فراهم کردهاند.[5][7]
مسیر انتشار در سال ۲۰۲۷ منحصراً به این بستگی دارد که آیا دولتها از این فرصت موقت که بازار خلق کرده برای تدوین اصلاحات ساختاری الزامآور بهره خواهند برد یا خیر. چنانچه این تکانه از رهگذر سیاستهای نهادی مستقر شود، ممکن است سال ۲۰۲۵ به عنوان نقطه اوج همیشگی و بازگشتناپذیر انتشار گازهای گلخانهای انسان در تاریخ ثبت شود.[1][3]
نکات کلیدی
- پیشبینی میشود انتشار جهانی سوختهای فسیلی در سال ۲۰۲۶ حدود ۰.۴ درصد کاهش یابد که رویدادی کمسابقه ناشی از اختلالات در بازارهای انرژی است.
- بحران مداوم مرتبط با ایران بهای نفت و گاز را در سطوح بالا حفظ کرده و اقتصادهای بزرگ را به توسعه سریعتر انرژیهای تجدیدپذیر وادار کرده است.
- ظرفیتهای خورشیدی تازه نصبشده در اتحادیه اروپا ۲۲ درصد فراتر از اهداف برآوردشده رفت و انتشارات آمریکا نیز با تعطیلی نیروگاههای زغالسوز ۱.۲ درصد افت کرد.
- دانشمندان اقلیم هشدار میدهند در صورت تثبیت یا سقوط بهای سوختهای فسیلی بدون وجود قوانین الزامآور، حجم انتشار دوباره جهش خواهد کرد.
آنچه نمیدانیم
- آیا در صورت بازگشت قیمتهای نفت و گاز به سطوح پیش از سال ۲۰۲۵، سرعت کنونی توسعه زیرساختهای تجدیدپذیر حفظ خواهد شد یا خیر.
- آمار قطعی و نهایی میزان انتشار در سال ۲۰۲۶، زیرا برآوردهای کنونی بر مبنای دادههای سه فصل نخست سال پایهریزی شده است.
- میزان تأثیر فصل سرمای پیشرو در نیمکره شمالی بر میزان مصرف گاز طبیعی و انتشار کل در سهماهه چهارم سال.
روند رویداد
اواخر سال ۲۰۲۵
آغاز تنشها و شوکهای بازارهای انرژی که بهای جهانی نفت و گاز را افزایش داد.
اوایل سال ۲۰۲۶
شتاب گرفتن احداث تأسیسات خورشیدی و بادی در مقیاس صنعتی در اروپا و آسیا برای کاهش اتکا به واردات سوخت.
اکتبر ۲۰۲۶
گزارش آژانس بینالمللی انرژی مبنی بر دستیابی سرمایهگذاری انرژیهای پاک به رکورد ۲.۱ تریلیون دلاری.
نوامبر ۲۰۲۶
برآورد پروژه جهانی کربن مبنی بر افت سالانه ۰.۴ درصدی انتشارات ناشی از سوختهای فسیلی.
- پژوهشگران اقلیم
- توجه خود را بر بازتابهای جوی معطوف کرده و بر لزوم مبرم سیاستهای ساختاری دائمی برای کربنزدایی پایدار پای میفشارند.
- اقتصاددانان حوزه انرژی
- دینامیک بازارها را میسنجند و تأکید دارند که این تکانههای قیمتی هستند که گذار را به پیش میرانند، نه دستاوردهای زیستمحیطی هدفگذاریشده.
- حامیان حقوق مصرفکنندگان
- فشار شدید مالی ناشی از قبوض سرسامآور انرژی بر دوش خانوارها را با وجود منافع اقلیمی آن برجسته میسازند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- دیدگاه مدیران صنایع سوخت فسیلی که با کاهش شدید تقاضا روبهرو شدهاند
- کارگران و شاغلان شاغل در بخشهای در حال افول انرژی سنتی
منابع
[1]The Guardianپژوهشگران اقلیمSlight fall in carbon emissions from fossil fuels as Iran war drives renewables push
مطالعه در The Guardian →
[2]Gizmodoحامیان حقوق مصرفکنندگانGlobal Fossil Fuel Emissions Actually Fell in 2026. Don't Get Used to It.
مطالعه در Gizmodo →
[3]TIMEاقتصاددانان حوزه انرژیFossil Fuel Emissions Are Expected to Decrease in 2026
مطالعه در TIME →
[4]BusinessGreenاقتصاددانان حوزه انرژیStudy: Global carbon emissions from fossil fuels expected to fall by 0.4 per cent in 2026
مطالعه در BusinessGreen →
[5]Carbon Briefپژوهشگران اقلیمAnalysis: Fossil-fuel CO2 emissions set to dip in 2026 as Iran conflict hits oil use
مطالعه در Carbon Brief →
[6]FOX 13 Newsحامیان حقوق مصرفکنندگانIran war led to rare carbon dioxide emissions drop this year, scientists say
مطالعه در FOX 13 News →
[7]Phys.orgپژوهشگران اقلیمFossil CO₂ emissions projected to decrease in 2026 amid clean energy growth and Iran conflict
مطالعه در Phys.org →
[8]New Scientistاقتصاددانان حوزه انرژیGlobal carbon emissions set to fall in 2026 due to Iran energy shock
مطالعه در New Scientist →
بیشتر در علم
مشاهده همه →چرخه کربن
متابولیسم انسان سالانه بیش از دو میلیارد تن دیاکسید کربن وارد جو میکند
5 منبع
فیزیک اقلیم
چرا خشکیهای زمین ۵۰ درصد سریعتر از اقیانوسها گرم میشوند؟
5 منبع
فیزیک تراز دریا
کاهش کشش گرانشی: افت تراز دریا در مجاورت یخهای در حال ذوب و تشدید بالا آمدن آب در اقیانوسهای دوردست
5 منبع
اکسترموفیلها
آمیب زمینگرمایی با تولیدمثل در دمای ۶۳ درجه سانتیگراد، رکورد تحمل گرمای حیات پیچیده را در هم شکست
8 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار علم با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





