تغییرات اقلیمی وسعت آتشسوزیهای بیسابقه ۲۰۲۵ در شبهجزیره ایبری را سه برابر کرد
یک ارزیابی جامع بینالمللی نشان میدهد گرمایش جهانی ناشی از فعالیتهای انسانی، وسعت و احتمال وقوع آتشسوزیهای ویرانگر سال ۲۰۲۵ در اسپانیا و پرتغال را سه برابر افزایش داده است؛ شواهدی که نشان میدهد دگرگونی الگوهای اقلیمی، ریسک حریقهای منطقهای را حتی در سالهای بهظاهر آرام جهان نیز بهشدت تشدید میکند.
به قلم فرشید جمشیدی
این خبر را به اشتراک بگذارید
تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسان، احتمال وقوع الگوهای جوی مساعد برای آتشسوزیهای سهمگین سال ۲۰۲۵ در اسپانیا و پرتغال را سه برابر کرد. بهعلاوه، مساحت زمینهای سوخته نیز نسبت به شرایطی که بدون گرمایش انسانی سپری میشد، دقیقاً سهبرابر شده است؛ یافتههایی که در تازهترین گزارش جهانی «وضعیت آتشسوزیهای طبیعی» منتشر شده است.[1][2][3]
این تحلیل چندجانبه که در ژورنال تخصصی Earth System Science Data منتشر شده، فصل حریق بین مارس ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ را زیر ذرهبین برده است. پژوهشگران دادههای ماهوارهای مربوط به حریقها، پوشش گیاهی و شرایط جوی را با چندین مدل اقلیمی و رفتار آتش ترکیب کردند تا نشان دهند دگرگونی الگوهای آبوهوایی با چه سازوکاری پتانسیل اشتعال جنگلها را مضاعف میکند.[1][3][4]
فصل آتشسوزی سال ۲۰۲۵ بهویژه در شمالغربی شبهجزیره ایبری ویرانگر بود. در برههای بسیار بحرانی در اوت ۲۰۲۵، منطقه شاهد ۱۴ «مگاحریق» همزمان بود؛ رویدادی که از نظر فنی به آتشی اطلاق میشود که دستکم ۱۰۰ کیلومترمربع از اراضی را به خاکستر تبدیل کند.[2][3]
پیامدهای انسانی این بحران در ایبری سنگین بود. حریقهای اوت ۲۰۲۵ دستکم ۱۴ کشته بر جای گذاشت و بیش از ۴۲ هزار نفر را ناچار به ترک خانه و کاشانه کرد. در این مقطع، اسپانیا بالاترین میزان اراضی سوخته خود از سال ۲۰۰۲ به بعد را ثبت کرد و پرتغال نیز بزرگترین آتشسوزی منفرد تاریخ خود را تجربه نمود.[2][3]
فصلی با بحرانهای محلی سهمگین
بر پایه دادههای «سامانه اطلاعات آتشسوزی جنگلی اروپا»، سال ۲۰۲۵ بزرگترین مساحت سوخته ناشی از آتشسوزی را در سراسر اتحادیه اروپا به ثبت رساند؛ رقمی که حتی برآوردهای اولیه سال ۲۰۲۶ را نیز پشت سر گذاشت. خشکسالی و گرمای حاد باعث شکلگیری کانونهای بسیار بزرگتر آتش و احتراق کاملتر مواد گیاهی شد.[1][2][3]
گزارش جهانی وضعیت آتشسوزیها تاکید میکند که زمینه این حریقهای مهارنشدنی، روندی تدریجی داشته است؛ ماهها افت بارندگی و انباشت خشکی، بافت طبیعی منطقه را بهشدت آسیبپذیر کرد. در شمالغربی ایبری، این معضل با انباشت زیستتوده قبلی تشدید شد؛ چراکه بهار پرباران سال موجب رشد انبوه بوتهها و علفها شده بود که در تابستان کاملاً خشک و مستعد جرقهزنی شدند.[1][4]
پژوهشگران این پروژه بینالمللی توضیح دادند: «تغییرات اقلیمی فقط آبوهوای آتشافروز ایجاد نمیکند، بلکه دینامیک رشد پوشش گیاهی را دستکاری کرده و حجم سوخت مورد نیاز برای گسترش سریع حریق را بهطور مداوم تأمین میکند.» این سازوکار دوگانه بستر زیستبوم را مدتها پیش از وزش بادهای تند یا موجهای گرما، آماده شعلهور شدن میکند.[1][4]
این گزارش به دیگر کانونهای مهم بحران نیز پرداخته است. در کانادا، که سومین فصل پیاپی حریقهای شدید را در ژوئیه و اوت ۲۰۲۵ تجربه میکرد، مداخله انسانی احتمال وسعت فعلی سوختگی را ۱۰ برابر و مساحت اراضی سوخته را ۹ برابر بزرگتر کرد. تصاعد کربن ناشی از آتشسوزی در این کشور تقریباً به سه برابر میانگین تاریخی رسید.[1][3]
در آمریکای جنوبی، آتشسوزیهای سراسر شیلی و پاتاگونیای شمالی در اوایل سال ۲۰۲۶ موجب مرگ ۲۳ نفر و آوارگی حدود ۵۲ هزار نفر شد. زبانههای آتش جنگلهای باستانی الرسه در پارک ملی لوسالرسس (میراث جهانی یونسکو) را نشانه رفت. طبق بررسیها، تغییرات اقلیمی بستر هواشناسی این حوادث را ۵۰ درصد محتملتر ساخته بود.[1][3]
مکانیسم انتساب رویدادها به تغییر اقلیم
روششناسی «انتساب اقلیمی» شواهد بیشائبهای درباره فرآیند اثرگذاری گرمایش بر تناوب و شدت آتشسوزیهای طبیعی به دست میدهد. دانشمندان با قیاس رویدادهای مشاهدهشده در برابر شبیهسازی جهانی فرضی بدون دستکاریهای انسانی، میزان دقیق مداخله گازهای گلخانهای در الگوهای رفتاری حریق را تفکیک و ایزوله میکنند.[1][4]
دکتر متیو جونز، نویسنده ارشد این گزارش از دانشگاه ایست انگلیا، خاطرنشان میکند: «فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶ به ما گوشزد میکند که ماهیت همه آتشسوزیها یکسان نیست. ما در سطح جهانی سالی با رتبه پایین در مجموع مساحت سوخته داشتیم، اما شاهد سیاههای از رویدادهای فاجعهبار با تخریبهای خردکننده محلی و منطقهای برای جوامع بودیم.»[2]
تیم پژوهشی این پروژه ۶۰ کارشناس زبده از بیش از ۲۰ کشور را در بر میگرفت. مراکزی مانند سازمان هواشناسی بریتانیا، مرکز پیشبینی آبوهوای میانمدت اروپا و مرکز بومشناسی و هیدرولوژی بریتانیا همکاری کردند تا این شواهد منسجم را برای ارائه در اجلاس اقلیمی COP31 آماده سازند.[1][3]
خسارت اقتصادی ناشی از حریقهای اروپا نیز رکوردشکنی کرد؛ بیش از ۴.۱۱ میلیارد دلار از زیرساختها و سرمایههای فیزیکی در سراسر قاره در معرض مستقیم آتش قرار گرفت. موارد فوت در کشورهای مختلفی چون اسپانیا، پرتغال، ترکیه، قبرس، یونان و فرانسه گزارش شد و آمار کلی تخلیه اضطراری به بالای ۱۱۰ هزار نفر رسید.[1]
شبهجزیره ایبری بیشترین سهم مساحت سوخته و تصاعد آلایندهها را در اروپا به خود اختصاص داد. اروپا در حال حاضر سریعترین روند گرمایش را در میان تمام قارهها دارد و دمای آن از دوران پیشاصنعتی حدود ۲.۵ درجه سانتیگراد افزایش یافته است؛ عاملی که همافزایی شرایط حریق در چند اقلیم مجاور را به روندی پیوسته بدل میکند.[1]
تصویر سراسری جهان و انتشار آلایندهها
از قضا این بحرانهای سنگین منطقهای در سالی رخ داد که میانگین جهانی حریقها آرام بود. در بازه مارس ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶، مساحت سوخته در مقیاس کره زمین ۱۸ درصد پایینتر از میانگین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴ ثبت شد؛ مسئلهای که این دوره را به یکی از کموسعتترین دورهها در سطح جهان تبدیل کرد.[1][4]
میزان تصاعد کربن ناشی از حریق نیز در مقیاس جهانی روندی کاهشی نشان داد و بین ۲۰ تا ۳۱ درصد زیر میانگین تاریخی برآورد شد. محرک اصلی این افت عمومی، کاهش آتشسوزی در ساواناهای آفریقا بود؛ هرچند این میانگین فراگیر، بحرانهای فوقالعاده سهمگین در جوامع محلی کانادا، اروپا و آمریکای جنوبی را از دیدهها پنهان میسازد.[1][4]
این آمارها بهخوبی محاسبه میکنند که مداخله بشر چطور احتمال ظهور آبوهوای بحرانساز را ارتقا میدهد. چنین شواهدی برای دانشمندان، طراحان شهری و تصمیمگیران حوزه مدیریت بحران ارزش بالایی دارد تا ریسک پیشرو را بر مبنای ماهها بارندگی و تنش پوشش گیاهی ارزیابی کنند، نه صرفاً شرایط جوی چند روز مانده به حادثه.[4][5]
گزارش هشدار میدهد که تغییر اقلیم سبب شده خشنترین نوع آتشسوزیها در مناطق وسیعی از جهان، با احتمال وقوع بالاتر، شدت بیشتر و مخربتر ظاهر شوند. الگوهای رفتاری ثبتشده حاکی از پیامدهای ویرانگر هم برای سکونتگاههای انسانی و هم برای تعادل ظریف زیستبومهای کلیدی است.[2][3]
پژوهشگران در جمعبندی خود آوردهاند: «شواهد صریح است؛ ما هماکنون نشانههای ملموس تغییرات اقلیمی را در حریقهای فراگیر جهان میبینیم.» یافتهها نشان میدهند که شاید فصول آینده آتشسوزی در سطح جهان بهشکل یکدست وخیمتر نشود، اما سالهای بحرانی در نقاط مستعد با شدتی بهمراتب شدیدتر بر سر مناطق آوار خواهد شد.[1][5]
پیشبینیهای آینده و اثر سیاستهای مهار کربن
گزارش وضعیت آتشسوزیها با نگاه به آینده، هشدار میدهد که در صورت تداوم انتشار گازهای گلخانهای، شدت حریقها جهشی آشکار خواهد داشت. در سناریوی انتشار بالا موسوم به SSP3-7.0، حریقهایی مشابه الگوی سال ۲۰۲۵ اروپا در عرض ۲۰ سال آینده میتوانند یکسوم مساحت بیشتری را در کام خود بکشند.[2][3]
دورنمای بلندمدت برای شمالغربی شبهجزیره ایبری بهمراتب جدیتر است. تا پایان قرن حاضر، تحت همین سناریوی انتشار سنگین، مساحت سوخته ناشی از آتشسوزیهایی با دوره بازگشت مشابه، حدود ۷۸ درصد افزایش خواهد یافت؛ در حالی که برخی پیشبینیها در این سناریو حتی جهشی هفتبرابری را دور از ذهن نمیدانند.[1][3]
با این حال، مطالعه حامل پیامی روشن درباره ارزش مهار آلایندهها است. این گزارش نشان میدهد که کاهش ردپای کربن انسانی تفاوت معناداری در مقیاس این بحرانهای اقلیمی آینده به وجود میآورد؛ رویکردی قاطع در کاهش انتشار میتواند رشد حریقهای انفجاری را بهشکل چشمگیری مهار کند.[2][3]
سیاستهای مقابله با بحران تا همینجا نیز تا حدودی ریسک پایان قرن را تعدیل کردهاند. در مسیرهای پیشبینی کنونی، مساحت حریقهای حاد در کانونهای هدف، حدود ۴ تا ۲۳ درصد کمتر از بدترین سناریوهای انتشار برآورد میشود که دیگر چندان باورپذیر تلقی نمیشوند.[1][4]
تطبیق مسیر انتشارات جهانی با توافق اقلیمی پاریس قادر است مساحت زمینهای سوخته در بحرانهای شدید را در مقایسه با آینده پرانتشار، ۵ تا ۳۶ درصد کاهش دهد؛ واقعیتی که لزوم حرکت سریعتر به سمت حذف کربن و ارتقای تابآوری محلی را اثبات میکند.[1][4]
پروژه «وضعیت آتشسوزیهای طبیعی» بهصورت نظاممند ردگیری دادههای حریق در سطوح خرد و کلان را ادامه خواهد داد. دانشمندان با کاوش در ریشههای رویدادهای بزرگ و پیشبینی احتمال آنها، در پی تدوین مدارکی بینقص از نحوه بازآرایی جغرافیای آتش در کره زمین به دست تغییرات اقلیمی هستند.[1][4]
تلفیق دانش بومی با مدلسازیهای پیشرفته پیشبینی به ضرورتی در حفاظت از جنگلها بدل شده است. با فرسایش الگوهای فصلی گذشته، بازه زمانی آتشسوزیها کشیدهتر شده و رفتار جبهههای آتش پیشبینیناپذیرتر میشود؛ مسئلهای که سازمانهای واکنش سریع را ناگزیر از بازنگری در راهبردهای عملیاتی برای حفظ زیرساختها میکند.[5]
تلفیق دانش بومی با مدلسازیهای پیشرفته پیشبینی به ضرورتی در حفاظت از جنگلها بدل شده است.
نکات کلیدی
- تغییرات اقلیمی ناشی از انسان، احتمال بروز آبوهوای آتشافروز در اسپانیا و پرتغال در سال ۲۰۲۵ را سه برابر کرده است.
- مساحت زمینهای سوخته در شمالغربی شبهجزیره ایبری سه برابر بزرگتر از حالتی بود که گرمایش جهانی رخ نمیداد.
- بهرغم بحرانهای کمسابقه منطقهای، مساحت سوخته در مقیاس جهانی طی فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶، ۱۸ درصد کمتر از میانگین تاریخی بود.
- در سناریوی تداوم انتشار بالای آلایندهها، تا پایان قرن وسعت اراضی سوخته در آتشسوزیهای مشابه سال ۲۰۲۵ در ایبری ۷۸ درصد بیشتر خواهد شد.
آنچه نمیدانیم
- آیا افت چشمگیر تصاعد کربن ناشی از حریق که ناشی از کاهش آتشسوزی در ساوانای آفریقا بوده، نشاندهنده یک دگرگونی بومشناختی پایدار است یا پدیدهای گذرا محسوب میشود.
- میزان افزایش قطعی ریسک آتشسوزی در مناطقی با نوسانات اقلیمی شدید نظیر جنوب کالیفرنیا چقدر خواهد بود، چراکه مدلها در مقایسه با جنگلهای حارهای و اروپایی، عدمقطعیت بیشتری را در آنجا نشان میدهند.
روند رویداد
اوت ۲۰۲۵
۱۴ مگاحریق مناطق شمالغربی شبهجزیره ایبری را فراگرفت، ۱۴ کشته بر جای گذاشت و ۴۲ هزار نفر را آواره کرد.
ژانویه ۲۰۲۶
آتشسوزیها در سراسر شیلی و شمال پاتاگونیا موجب تخلیه ۵۲ هزار نفر شد و جنگلهای کهن پارک ملی لوسالرسس را به خطر انداخت.
نوامبر ۲۰۲۶
انتشار گزارش «وضعیت آتشسوزیهای طبیعی ۲۰۲۵-۲۰۲۶» تأیید کرد که تغییرات اقلیمی مقیاس حریقهای ایبری را سه برابر کرده است.
- دانشمندان انتساب اقلیمی
- معتقدند گرمایش حاصل از فعالیت انسانی محرک بنیادین افزایش وسعت و تکرارپذیری الگوهای جوی مساعد برای آتشسوزیهای شدید منطقهای است.
- نهادهای مدیریت حریق
- بر تأثیر همافزای انباشت سوخت گیاهی در ماههای پیش از حادثه تأکید دارند و پایش مستمر پوشش گیاهی در تمام طول سال را ضروری میدانند.
- حامیان کاهش انتشار و سیاستگذاری
- تأکید میکنند که کاهش قاطعانه انتشار گازهای گلخانهای همچنان میتواند از بدتر شدن مهارناپذیر آتشسوزیها در دهههای آینده جلوگیری کند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- ساکنان محلی شبهجزیره ایبری که در پی آتشسوزی ناچار به ترک دیار شدند
- کارگران بخش کشاورزی و جنگلداری که متضرر زیانهای اقتصادی شدهاند
منابع
[1]Earth System Science Dataدانشمندان انتساب اقلیمیState of Wildfires 2025–2026
مطالعه در Earth System Science Data →
[2]University of East Angliaدانشمندان انتساب اقلیمیRecord-breaking 2025 Iberian Fire Season was three times larger due to climate change
مطالعه در University of East Anglia →
[3]Met Officeدانشمندان انتساب اقلیمیRecord-breaking Iberian fire season three times larger due to climate change
مطالعه در Met Office →
[4]State of Wildfiresنهادهای مدیریت حریقState of Wildfires Report for 2025-26
[5]تیم سردبیری کوهستانحامیان کاهش انتشار و سیاستگذاریتحلیل تیم سردبیری کوهستان
مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
بیشتر در علم
مشاهده همه →چرخه کربن
متابولیسم انسان سالانه بیش از دو میلیارد تن دیاکسید کربن وارد جو میکند
5 منبع
فیزیک اقلیم
چرا خشکیهای زمین ۵۰ درصد سریعتر از اقیانوسها گرم میشوند؟
5 منبع
فیزیک تراز دریا
کاهش کشش گرانشی: افت تراز دریا در مجاورت یخهای در حال ذوب و تشدید بالا آمدن آب در اقیانوسهای دوردست
5 منبع
اکسترموفیلها
آمیب زمینگرمایی با تولیدمثل در دمای ۶۳ درجه سانتیگراد، رکورد تحمل گرمای حیات پیچیده را در هم شکست
8 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار علم با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





