راهنمای صعود به دماوند از جبهه جنوبی: تجهیزات، مراحل هم‌پایی و زمان‌بندی مناسب

صعود به بام ایران، کوه دماوند با ارتفاع ۵۶۱۰ متر، رویای بسیاری از کوهنوردان است. در میان مسیرهای مختلف، جبهه جنوبی به دلیل دسترسی آسان‌تر و امکانات بهتر، محبوب‌ترین انتخاب برای رسیدن به این قله آتشفشانی محسوب می‌شود. این مسیر از پلور آغاز شده و تا بارگاه سوم ادامه می‌یابد.[1][2]

این آتشفشان چینه‌ای که در رشته‌کوه البرز واقع شده، دوازدهمین قله برجسته جهان است. بر اساس داده‌های زمین‌شناسی، آخرین فوران بزرگ دماوند به حدود ۱۰ هزار سال پیش بازمی‌گردد. با این حال، خروج گازهای گوگردی نشان می‌دهد که این کوه هنوز نیمه‌فعال است.[2][3]

آغاز مسیر از پلور تا گوسفندسرا

برنامه صعود استاندارد معمولا در یک بازه زمانی سه تا چهار روزه تنظیم می‌شود. روز اول به حرکت از تهران به سمت روستای پلور در ارتفاع ۲۲۰۰ متری اختصاص دارد. قرارگاه فدراسیون کوهنوردی در این منطقه، نقطه تجمع تیم‌ها و آخرین مکان برای تهیه مایحتاج ضروری است.[1]

کوهنوردان پس از ورود به قرارگاه، با استفاده از خودروهای آفرود مسیر خاکی را به سمت کمپ دوم طی می‌کنند. این مسیر پرپیچ‌وخم حدود یک ساعت زمان می‌برد و در نهایت به مسجد صاحب‌الزمان می‌رسد. در طول این مسیر، مناظر زیبایی از دشت شقایق‌ها قابل مشاهده است.[1]

گوسفندسرا یا همان کمپ دوم در ارتفاع ۳۰۵۰ متری قرار دارد. در این نقطه، فشار هوا به حدود ۶۱۰ میلی‌متر جیوه کاهش می‌یابد و بدن اولین نشانه‌های تغییر ارتفاع را حس می‌کند. بسیاری از تیم‌ها برای حمل کوله‌پشتی‌های سنگین تا کمپ بعدی، از قاطرها استفاده می‌کنند.[1]

دامنه‌های جنوبی دماوند در فصل بهار و اوایل تابستان، میزبان تنوع زیستی شگفت‌انگیزی است. بر اساس گزارش یونسکو، بیش از ۲۰۰۰ گونه گیاهی در این منطقه شناسایی شده است. شقایق‌های وحشی و لاله‌های کوهی، زیبایی خیره‌کننده‌ای به مسیرهای کوهپیمایی می‌بخشند.[4]

حفاظت از این اکوسیستم شکننده، وظیفه تمامی کوهنوردان است. تردد خارج از پاکوب‌های مشخص شده می‌تواند به ریشه گیاهان بومی آسیب برساند. همچنین، بازگرداندن تمامی زباله‌ها به پایین کوه، اصل اساسی در حفظ طراوت و پاکیزگی دامنه‌های دماوند به شمار می‌رود.[4][6]

پیمایش به سوی بارگاه سوم

مسیر پاکوب از گوسفندسرا به سمت بارگاه سوم، شیبی ملایم و پیوسته دارد. این بخش از صعود معمولا بین ۳ تا ۴ ساعت زمان می‌برد. کوهنوردان در این مسیر باید گام‌برداری آهسته را رعایت کنند تا بدن فرصت تطبیق با کاهش اکسیژن را داشته باشد.[1]

کمپ سوم یا بارگاه سوم در ارتفاع ۴۲۵۰ متری بنا شده است. این مجتمع شامل یک پناهگاه قدیمی و یک اقامتگاه جدید است که ظرفیت پذیرش ده‌ها کوهنورد را دارد. در فصل‌های شلوغ مانند مرداد و شهریور، برپایی چادر در اطراف پناهگاه بهترین گزینه برای اقامت است.[1]

تهیه آب آشامیدنی در بارگاه سوم از طریق چشمه‌های فصلی یا آب شدن برف‌ها انجام می‌شود. با این حال، در سال‌های اخیر به دلیل کاهش بارش‌ها، تامین آب در اواخر تابستان به یک چالش تبدیل شده است. همراه داشتن قرص‌های تصفیه آب در این شرایط بسیار کمک‌کننده خواهد بود.[1][6]

هم‌هوایی و مدیریت ارتفاع‌زدگی

مهم‌ترین چالش در صعود به دماوند، ارتفاع‌زدگی یا بیماری حاد کوهستان است. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۴ کلینیک کلیولند، اقامت ۱ تا ۲ روزه در ارتفاع بالای ۲۲۰۰ متر، خطر ابتلا به این عارضه را به شدت کاهش می‌دهد.[5]

فرآیند هم‌هوایی یا تطبیق‌پذیری، نیازمند زمان است. متخصصان کلینیک کلیولند در دستورالعمل‌های پزشکی کوهستان تاکید می‌کنند: «صعود سریع به ارتفاعات بالا، عامل اصلی بیماری کوهستان است؛ بدن برای سازگاری با هوای رقیق و تولید گلبول‌های قرمز به حداقل چند روز زمان نیاز دارد.»[5]

یک استراتژی موفق در بارگاه سوم، صعود به ارتفاع ۴۶۰۰ متری و بازگشت برای خواب در ارتفاع ۴۲۵۰ متری است. این روش که به «صعود بالا، خواب پایین» معروف است، به سیستم تنفسی کمک می‌کند تا با کمبود اکسیژن سازگار شود.[1][5]

استفاده از داروهایی مانند استازولامید با تجویز پزشک، می‌تواند روند هم‌هوایی را تسریع کند. با این حال، هیچ دارویی نمی‌تواند جایگزین صعود تدریجی و استراحت کافی در ارتفاعات میانی شود. در صورت بروز علائم شدید مانند سردرد ضربان‌دار یا تهوع، تنها راه درمان کاهش ارتفاع است.[5]

تلاش نهایی برای فتح قله

روز صعود نهایی معمولا پیش از طلوع آفتاب و در حدود ساعت ۴ صبح آغاز می‌شود. کوهنوردان با عبور از مسیرهای سنگی و پرشیب، به سمت آبشار یخی در ارتفاع ۵۱۰۰ متری حرکت می‌کنند. این آبشار ۱۲ متری در تمام طول سال یخ‌زده باقی می‌ماند.[1]

پس از آبشار یخی، تپه گوگردی در انتظار صعودکنندگان است. خروج گازهای گوگردی از حفره‌های این آتشفشان نیمه‌فعال، می‌تواند باعث سوزش چشم و گلو شود. استفاده از دستمال مرطوب یا ماسک در این بخش از مسیر، برای جلوگیری از آسیب به سیستم تنفسی ضروری است.[1][3]

رسیدن به قله ۵۶۱۰ متری دماوند، پاداش این تلاش ۶ ساعته از بارگاه سوم است. دهانه آتشفشانی قله با قطر حدود ۴۰۰ متر، پوشیده از برف دائمی است. در روزهای صاف، چشم‌انداز بی‌نظیری از رشته‌کوه البرز از این نقطه قابل مشاهده است.[1][2]

تجهیزات ضروری برای صعود ایمن

صعود موفق به دماوند نیازمند تجهیزات استاندارد کوهنوردی است. کفش‌های تک‌پوش سنگین، کاپشن‌های ضدباد، لایه‌های گرمایشی پلار و کیسه‌خواب با دمای راحتی منفی ۱۰ درجه سانتی‌گراد، از مهم‌ترین اقلامی هستند که هر کوهنورد باید به همراه داشته باشد.[1][6]

استفاده از باتوم‌های کوهنوردی برای کاهش فشار بر زانوها در مسیر بازگشت بسیار حیاتی است. همچنین، همراه داشتن کرامپون یا یخ‌شکن در فصل‌های بهار و پاییز که مسیرها دارای یخ‌زدگی هستند، برای عبور ایمن از شیب‌های تند توصیه می‌شود.[1][6]

عینک آفتابی با محافظت کامل در برابر اشعه فرابنفش و کرم ضدآفتاب، برای جلوگیری از برف‌کوری و سوختگی پوست در ارتفاعات بالا الزامی است. شدت تابش خورشید در ارتفاع بالای ۴۰۰۰ متر بسیار بیشتر از سطح دریا است و می‌تواند آسیب‌های جدی به همراه داشته باشد.[1][6]

مسیر بازگشت از قله تا گوسفندسرا بسیار طولانی است و فشار زیادی به مفاصل وارد می‌کند. فرود از قله تا بارگاه سوم حدود ۳ ساعت و از آنجا تا گوسفندسرا حدود ۲ ساعت دیگر زمان می‌برد. مدیریت انرژی و مصرف مداوم آب در این مرحله اهمیت بالایی دارد.[1][6]