سهم انرژی‌های تجدیدپذیر جهان به ۳۱.۷٪ رسید؛ ثبت سریع‌ترین نرخ رشد تاریخ

گذار انرژی جهانی از یک آستانه تاریخی عبور کرده است. بر اساس گزارش «آمار انرژی‌های تجدیدپذیر ۲۰۲۶» که به تازگی توسط آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) منتشر شده، منابع تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۴، ۳۱.۷ درصد از کل برق تولید شده در سراسر جهان را تأمین کرده‌اند.[2][3]

این نقطه عطف، نشان‌دهنده سریع‌ترین نرخ رشد ثبت‌شده برای انرژی پاک در تاریخ است. تولید برق تجدیدپذیر با جهش ۹.۸ درصدی نسبت به سال قبل، به رقم عظیم ۹۸۳۶ تراوات ساعت (TWh) رسید. در مقابل، تولید انرژی غیرتجدیدپذیر تنها ۱.۴ درصد افزایش یافت، که بر شکاف ساختاری رو به گسترش بین سوخت‌های فسیلی و انرژی پاک تأکید می‌کند.[3][4][5]

این داده‌ها تأیید می‌کنند که آنچه تحلیلگران انرژی به طور فزاینده‌ای پیش‌بینی کرده‌اند، یعنی حرکت به سمت کنار گذاشتن سوخت‌های فسیلی، دیگر صرفاً یک جاه‌طلبی سیاسی نیست، بلکه یک واقعیت شتاب‌گیرنده در بازار است. سایمون استیل، دبیر اجرایی کنوانسیون چارچوب سازمان ملل در مورد تغییرات اقلیمی (UNFCCC)، خاطرنشان کرد: «همه ملت‌ها در COP30 به اتفاق آرا توافق کردند که گذار جهانی اکنون 'برگشت‌ناپذیر' است و این داده‌های جدید، شواهد قدرتمند تازه‌ای هستند.»[3]

انرژی خورشیدی همچنان موتور بلامنازع این تحول باقی مانده است. در حالی که نیروی برق‌آبی هنوز بیشترین میزان مطلق برق تجدیدپذیر (۴۴۷۲ تراوات ساعت) را تولید می‌کند، انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۴ با نرخ رشد شگفت‌انگیز ۲۹.۷ درصدی نسبت به سال قبل، ۲۱۰۵ تراوات ساعت برق تولید کرد. نیروی بادی نیز افزایش خوبی داشت و با ۸.۵ درصد رشد به ۲۴۹۹ تراوات ساعت رسید.[1][2]

این جهش خورشیدی اساساً در حال تغییر ترکیب انرژی جهانی است. اندیشکده مستقل انرژی «امبر» (Ember)، در گزارش «بررسی جهانی برق ۲۰۲۶» خود، اشاره کرد که انرژی خورشیدی سه چهارم افزایش خالص تقاضای جهانی برق را تأمین کرده و عملاً رشد سوخت‌های فسیلی را محدود کرده است.[8]

این شتاب در ظرفیت‌های اضافه شده سال بعد نیز ادامه یافت. آمار به‌روز شده IRENA برای سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که جهان در یک سال، ۶۹۳ گیگاوات (GW) ظرفیت جدید تجدیدپذیر به رکوردها اضافه کرده است. این امر کل ظرفیت تجدیدپذیر جهانی را به ۵.۲ تراوات (TW) رساند، به این معنی که انرژی پاک اکنون ۴۹.۵ درصد از کل ظرفیت نصب شده برق در سیاره زمین را تشکیل می‌دهد.[2][4][5][7]

از نظر جغرافیایی، این گذار در جبهه‌های متعددی در حال پیشرفت است، اگرچه آسیا همچنان قهرمان سنگین‌وزن باقی مانده است. آسیا که توسط استقرارهای عظیم در چین و هند هدایت می‌شود، در سال ۲۰۲۴، ۴۵۸۹ تراوات ساعت برق تجدیدپذیر تولید کرد—افزایشی معادل ۱۴.۳ درصد نسبت به سال قبل.[3][6]

با این حال، سریع‌ترین شتاب در مکان‌های غیرمنتظره‌ای رخ می‌دهد. خاورمیانه، که به طور سنتی مترادف با تولید سوخت فسیلی است، بالاترین نرخ رشد منطقه‌ای جهان را برای انرژی‌های تجدیدپذیر ثبت کرد و با جهش ۱۷.۳ درصدی نسبت به سال قبل، به ۷۶ تراوات ساعت رسید.[4][7]

سایر مناطق نیز دستاوردهای قابل توجهی داشتند. اروپا تولید تجدیدپذیر خود را ۷.۲ درصد افزایش داد و به ۱۷۵۸ تراوات ساعت رساند، در حالی که آمریکای شمالی شاهد افزایش ۵.۸ درصدی به ۱۵۳۵ تراوات ساعت بود. حتی مناطقی با پایه‌های کوچک‌تر، مانند اوراسیا (۱۱.۹٪+) و آفریقا (۵.۷٪+)، نشان دادند که این تغییر واقعاً جهانی است.[4][6][7]

یک عامل حیاتی که این رشد را ممکن می‌سازد، استقرار سریع ذخیره‌سازی باتری در مقیاس کاربردی است. همانطور که تحلیل «امبر» برجسته می‌کند، هزینه‌های باتری در سال ۲۰۲۴ تا ۲۰ درصد کاهش یافت و امکان تغییر پارادایم از «خورشیدی روزانه» به «خورشیدی همیشگی» را فراهم کرد. با ذخیره تولید اضافی در میانه روز و تخلیه آن در اوج مصرف عصر، شبکه‌ها کمتر به نیروگاه‌های اوج‌بار زغال‌سنگ و گاز وابسته می‌شوند.[8]

با وجود این ارقام بی‌سابقه، آژانس‌های بین‌المللی اقلیمی نسبت به رضایت خاطر هشدار می‌دهند. ریاست آتی COP31 ترکیه، هدف جهانی برق‌رسانی ۳۵ درصد از تقاضای نهایی انرژی تا سال ۲۰۳۵ را پیشنهاد کرده است.[2][3]

برای دستیابی به این هدف جاه‌طلبانه، IRENA محاسبه می‌کند که سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید برق جهانی باید بیش از دو برابر شود—از ۳۱.۷ درصد فعلی به ۷۸ درصد خیره‌کننده تا سال ۲۰۳۵.[2][5]

فرانچسکو لا کامرا، مدیر کل IRENA، توضیح داد: «این امر مستلزم آن است که تولید برق تجدیدپذیر با سرعتی بی‌سابقه طی دهه آینده گسترش یابد—حدود ۲.۵ برابر سطح امروز.» او تأکید کرد که فناوری‌ها به آسانی در دسترس هستند و اقتصاد این کار جذاب است، اما استقرار فیزیکی باید در ساختمان‌ها، حمل و نقل و صنایع سنگین تسریع شود.[1][3][7]

معماری مالی حمایت‌کننده از این ساخت و ساز نیز در حال تغییر است. در سال ۲۰۲۴، بیش از ۷.۵ میلیارد دلار بودجه عمومی به طور خاص به پروژه‌های جدید خورشیدی اختصاص یافت. اگرچه این رقم کمی کمتر از اوج سال ۲۰۲۳ است، اما جریان سرمایه پایدار نشان‌دهنده جایگاه این فناوری به عنوان یکی از پایین‌ترین هزینه‌های سطح‌بندی شده برق موجود امروزی است.[1]

چالش اکنون از تولید صرف به سمت یکپارچه‌سازی شبکه و تأمین مالی عادلانه تغییر کرده است. در حالی که اقتصادهای بزرگ با سرعت سرسام‌آوری در حال استقرار انرژی‌های تجدیدپذیر هستند، کشورهای در حال توسعه همچنان به بودجه اقلیمی قابل توجهی نیاز دارند تا اطمینان حاصل شود که در این گذار عقب نمی‌مانند.[6][7]

در نهایت، داده‌های سال ۲۰۲۶ تصویری از یک بخش انرژی را ترسیم می‌کند که به طور قطعی تغییر جهت داده است. با عبور انرژی‌های تجدیدپذیر از آستانه ۳۱ درصد و نزدیک شدن ظرفیت‌های اضافه شده به ۵۰ درصد کل جهانی، زیرساخت شبکه قرن بیست و یکم اکنون به وضوح در حال شکل‌گیری است.[2][5]