منابع تجدیدپذیر برای اولین بار در تاریخ از زغال‌سنگ پیشی گرفتند و به بزرگترین منبع تولید برق جهان تبدیل شدند

در ۱۰,۷۳۰ تراوات ساعت، این آستانه عبور کرد. برای اولین بار از زمان آغاز شبکه برق مدرن، منابع انرژی تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ برق بیشتری نسبت به زغال‌سنگ در سطح جهانی تولید کردند. داده‌های جمع‌آوری شده در آخرین بررسی‌های جهانی از آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) و اندیشکده انرژی امبر (Ember)، تأیید می‌کند که باد، خورشید، برق آبی و سایر تجدیدپذیرها ۳۳.۸٪ از ترکیب برق جهانی را به خود اختصاص داده‌اند و از سهم ۳۳.۰٪ زغال‌سنگ پیشی گرفتند.[1][2]

این پیشی گرفتن، به جای یک ناهنجاری موقت، نشان‌دهنده یک گره ساختاری در گذار انرژی جهانی است. فتوولتائیک‌های خورشیدی به عنوان موتور اصلی این تغییر عمل کردند و ۶۳۶ تراوات ساعت تولید بی‌سابقه را در یک سال اضافه کردند – که برای تأمین ۷۵٪ از افزایش خالص تقاضای برق جهانی کافی است.[1][4]

گسترش ظرفیت خورشیدی در حال تغییر شکل عملیات شبکه در سراسر جهان است. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که تولید خورشیدی در سال ۲۰۲۶ با ۶۰۰ تراوات ساعت دیگر رشد خواهد کرد، که با گسترش رکورد قبلی خود مطابقت دارد و آن را در موقعیتی قرار می‌دهد که پس از برق آبی، از باد پیشی گرفته و به دومین منبع بزرگ تجدیدپذیر تبدیل شود.[2][6]

شواهد حمایت‌کننده از این نقطه عطف قوی است، اگرچه حاشیه‌های آماری جزئی را به همراه دارد. داده‌های امبر بر ارقام تولید ۹۱ کشور متکی است که ۹۳٪ از تقاضای جهانی را نمایندگی می‌کنند و مابقی را بر اساس روندهای تاریخی درون‌یابی می‌کند. در حالی که حاشیه بین تجدیدپذیرها و زغال‌سنگ باریک است – تنها ۰.۸ واحد درصد – مسیر صعودی انرژی پاک غیرقابل انکار است.[1]

برق آبی همچنان بزرگترین جزء منفرد ترکیب تجدیدپذیر باقی مانده است، اما خروجی آن به طور فزاینده‌ای نوسان داشته است. خشکسالی‌های شدید در سال ۲۰۲۴ و اوایل ۲۰۲۵ تولید برق آبی را در چندین قاره سرکوب کرد و باد و خورشید را مجبور کرد تا تمام رشد بخش تجدیدپذیر را برای پیشی گرفتن از زغال‌سنگ به دوش بکشند.[2]

با این حال، شواهد مربوط به کاهش مطلق سریع سوخت‌های فسیلی همچنان ضعیف است. در حالی که تجدیدپذیرها اکنون بزرگترین منبع واحد برق از نظر سهم هستند، تقاضای کلی برق جهانی در حال افزایش است. با هدایت گسترش صنعتی، برقی‌سازی حمل و نقل و تکثیر مراکز داده پرمصرف انرژی، پیش‌بینی می‌شود تقاضای جهانی برق در سال ۲۰۲۶ به میزان ۳.۶٪ و در سال ۲۰۲۷ به میزان ۳.۸٪ رشد کند.[2][3]

از آنجا که مصرف کلی به سرعت در حال گسترش است – پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۷ به ۳۰,۷۰۰ تراوات ساعت برسد – حجم مطلق زغال‌سنگ سوزانده شده برای تولید برق هنوز وارد یک کاهش شدید نشده است. تولید با زغال‌سنگ در سال ۲۰۲۵ به میزان جزئی ۰.۶٪ کاهش یافت و آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که ممکن است در سال ۲۰۲۶ در واقع ۱.۴٪ افزایش یابد.[1][3]

این پایداری زغال‌سنگ به شدت محلی است و به شوک‌های بازار بسیار حساس است. در ایالات متحده و بخش‌هایی از اروپا، قیمت‌های بالاتر گاز طبیعی – که با اختلالات زنجیره تأمین و تنش‌های ژئوپلیتیکی در تنگه هرمز تشدید شده است – شرکت‌های برق را وادار کرده است تا برای حفظ قابلیت اطمینان بار پایه و کنترل هزینه‌ها، دوباره به زغال‌سنگ روی آورند.[2][5]

آسیا تنها منطقه‌ای باقی مانده است که در آن زغال‌سنگ همچنان از تجدیدپذیرها پیشی می‌گیرد و ۸۲٪ از تولید جهانی زغال‌سنگ را به خود اختصاص می‌دهد. با این حال، حتی در آنجا نیز زیرساخت‌ها به سرعت در حال تغییر هستند. چین بیش از نیمی از افزایش جهانی تولید خورشیدی در سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص داد و هند شاهد افزایش بیش از ۲۵٪ در خروجی ترکیبی خورشیدی و بادی خود در نیمه اول سال ۲۰۲۶ بود.[1][3]

پیامد پایین‌دستی این دینامیک، ثبات در انتشار گازهای گلخانه‌ای بخش برق است تا یک کاهش شدید. انتشار کربن جهانی ناشی از تولید برق در سال ۲۰۲۵ ثابت ماند و پیش‌بینی می‌شود قبل از تثبیت مجدد با شتاب گرفتن بیشتر استقرار انرژی پاک، حدود ۱٪ در سال ۲۰۲۶ افزایش یابد.[2][6]

اپراتورهای شبکه اکنون در حال مدیریت پیچیدگی‌های فیزیکی ادغام حجم عظیمی از انرژی تجدیدپذیر متغیر هستند. استقرار سریع ذخیره‌سازی باتری در مقیاس تاسیساتی – که تقریباً ۱۱۰ گیگاوات ظرفیت در سطح جهانی در سال ۲۰۲۵ اضافه کرد – در حال تبدیل شدن به زیرساخت حیاتی مورد نیاز برای انتقال تولید خورشیدی از اوج‌های ظهر به ساعات تقاضای عصر است.[1][2]

در نهایت، داده‌ها نشان می‌دهند که انرژی پاک دیگر یک مکمل جایگزین نیست، بلکه لایه بنیادی زیرساخت جدید برق است. در حالی که جابجایی کامل سوخت‌های فسیلی همچنان توسط افزایش تقاضا و محدودیت‌های انعطاف‌پذیری شبکه محدود می‌شود، دوران زغال‌سنگ به عنوان نیروی غالب در برق جهانی قطعاً به پایان رسیده است.[1][4][7]