تعدیل ۵ هزار نیرو در بارکلیز؛ آیا هوش مصنوعی واقعاً جای برنامه‌نویسان بانکی را می‌گیرد؟

مدیران ارشد بارکلیز برنامه بازسازی ساختاری این بانک را نهایی کرده‌اند؛ برنامه‌ای که تا پایان دسامبر جاری به حذف ۵ هزار ردیف شغلی می‌انجامد. این غول مالی بریتانیایی پیش‌تر در طول سال جاری ۱ هزار نیرو را کنار گذاشته بود و ظرف دو ماه آینده ۴ هزار نفر باقی‌مانده را نیز تعدیل خواهد کرد؛ حرکتی که نزدیک به ۵ درصد از کل نیروی کار ۹۳ هزار نفری آن در سراسر جهان را شامل می‌شود.[3][5]

این بانک کاهش نیروی کار خود را به برنامه چندساله مدرن‌سازی فناوری نسبت می‌دهد؛ فرایندی که به گفته مدیران، جریان‌های کاری داخلی را خودکار کرده و بهره‌وری توسعه‌دهندگان را بالا برده است. آنا کراس، مدیر ارشد مالی بارکلیز، اعلام کرد که استقرار ابزارهای هوش مصنوعی به بانک امکان می‌دهد با پشتیبانی فنی کمتری امور را پیش ببرد. هدف نهایی از این اخراج‌ها، تحقق صرفه‌جویی ساختاری ۱.۱ میلیارد پوندی تا سال ۲۰۲۷ عنوان شده است.[1][5]

نزدیک به ۶۰ درصد از این مشاغل حذف‌شده، در بخش‌های پشتیبانی عملیاتی و فنی متمرکز هستند، نه خدمات مستقیم به مشتریان. بخش قابل‌توجهی از این فشار بر دوش برنامه‌نویسان و مهندسان نرم‌افزار افتاده است؛ جایی که بانک با استفاده از دستیارهای کدنویسی مدعی شتاب‌بخشی به تحویل نرم‌افزار شده است. اگرچه شعبه‌های خرد بریتانیا بیشترین سهم را در این کاهش هزینه‌ها دارند، اما بازوی بانکداری سرمایه‌گذاری نیز از ترکش‌های آن بی‌نصیب نمانده است.[1][4]

این کاهش پرسنل در واقع مرحله پایانی یک راهبرد سه‌ساله برای افزایش بازدهی و پایین کشیدن هزینه‌های ثابت است. بارکلیز طی ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶، ۳۰۷ میلیون پوند صرف تغییر ساختار عملیاتی خود کرده و برآورد می‌کند تا پایان سال جاری، ۳۰۰ میلیون پوند دیگر نیز بابت هزینه‌های این تعدیل سازمانی متقبل شود.[3][6]

فراتر از تبلیغات خودکارسازی

با وجود هیاهوی رسانه‌ای پیرامون هوش مصنوعی، مدیران ارشد بارکلیز تلاش دارند این تصور را که «مدل‌های زایشی» دلیل اصلی اخراج‌ها هستند کمرنگ نشان دهند. سی‌اس ونکاتاکریشنان، مدیرعامل بانک، تصریح کرده که بخش عمده افزایش بهره‌وری ناشی از نوسازی بنیادین زیرساخت‌ها و مهاجرت سامانه‌های قدیمی به فضای ابری است، نه الگوریتم‌های پیچیده یادگیری ماشین.[1][6]

ونکاتاکریشنان در جمع سرمایه‌گذاران گفت: «ما از هوش مصنوعی در مقیاس وسیع بهره خواهیم برد، اما هوش مصنوعی خامه روی کیک است، نه خود کیک.» او تأکید کرد که نهادهای مالی پیش از استقرار ابزارهای نوین، ابتدا باید زحمت کارهای پایه‌ای و کسل‌کننده مانند یکپارچه‌سازی پایگاه‌های داده نامتوازن را به جان بخرند.[1][3]

این تفکیک کلامی، کارایی واقعی آنچه پیاده‌سازی شده را از ادبیات تبلیغاتی و بازاریابی شرکت‌های فناوری جدا می‌کند. هرچند دستیارهای کدنویسی و سیستم‌های خودکار پاسخگویی نیاز به توسعه‌دهندگان انسانی را کاهش داده‌اند، اما بنیان این تغییرات بر بهینه‌سازی کدهای پیشین و بازنویسی زیرساخت استوار است. سود واقعی از حذف رویه‌های موازی و تکراری بین بخش‌های خرد و شرکتی بانک حاصل می‌شود.[6][7]

مدیرعامل بانک درباره مدرن‌سازی پلتفرم‌ها افزود: «بخش عمده بهره‌وری که تاکنون مشاهده کرده‌اید، حاصل همین اصلاحات زیرساختی است.» رویکرد بارکلیز هوش مصنوعی را بیشتر شتاب‌دهنده‌ای برای مهندسی نرم‌افزار موجود می‌داند، نه جایگزینی کاملاً خودران برای ساختار بانکداری سنتی.[1][6]

هزینه‌های تغییرات ساختاری در سه‌ماهه سوم به ۲۰۱ میلیون پوند رسید؛ رقمی که مدیران اذعان کردند دو برابر پیش‌بینی‌های ابتدای سال بوده است. بارکلیز با ماشینی کردن ورود داده‌ها و وظایف تطبیق حساب‌ها، هزینه‌های جاری عملیاتی را به‌طور دائم پایین می‌آورد. این سرمایه‌گذاری‌های فناورانه چشم‌انداز اشتغال در بخش بانکی بریتانیا را به شکل بنیادی دگرگون کرده است.[4][6]

افت درآمد و واکنش بازار

خبر این تعدیل نیرو درست هم‌زمان با اعلام گزارش عملکرد مالی سه‌ماهه سوم منتشر شد؛ گزارشی که گرچه از رشد سودآوری خبر می‌داد، اما انتظارات فعالان بازار را برآورده نکرد. سود پیش از مالیات بارکلیز برای سه ماه منتهی به سپتامبر به ۲.۳ میلیارد پوند رسید که با وجود رشد ۱۲ درصدی نسبت به سال گذشته، از پیش‌بینی ۲.۴۲ میلیارد پوندی تحلیل‌گران بازار لندن عقب‌تر بود.[3][4]

درآمد کل گروه با ۳ درصد رشد سالانه به ۷.۴ میلیارد پوند رسید که این عدد نیز سرمایه‌گذارانی را که چشم‌انتظار رشد بالاتری بودند ناامید کرد. ارزش سهام بارکلیز در معاملات آغازین بورس لندن ۲.۵ درصد افت کرد و بازدهی ضعیف‌تری نسبت به سایر بانک‌های اروپایی به ثبت رساند. ارزش این سهم در طول سال ۲۰۲۶ به‌طور کلی با افت ۱۴ درصدی روبه‌رو شده که بخشی از آن نتیجه بازگشت نرخ بهره به سطوح تعادلی است.[3][4]

عامل اصلی محقق نشدن پیش‌بینی‌های درآمدی، عملکرد ضعیف بخش معاملات ابزارهای با درآمد ثابت بود؛ حوزه‌ای که از پایگاه‌های سنتی قدرت بارکلیز به شمار می‌رود. درآمد حاصل از محصولات نرخ بهره و اعتباری در قیاس با سال پیش ۱۹ درصد فروکش کرد و سود کلی بخش بانکداری سرمایه‌گذاری را پایین کشید؛ رخدادی که خشم ونکاتاکریشنان را به دنبال داشت.[3][4]

مدیرعامل بانک درباره نتایج ضعیف ابزارهای بدهی اعلام کرد: «من بسیار ناامید شدم و مطمئن باشید که این بخش توجه ویژه شخص مرا دریافت خواهد کرد.» با این حال، بخشی از این افت با جهش در بخش معاملات سهام جبران شد که بهترین عملکرد فصلی خود را در طول بیش از یک دهه اخیر تجربه کرد.[3][4]

بارکلیز این جهش چشمگیر درآمدی سهام را مرهون سرمایه‌گذاری مداوم در خدمات کارگزاری ویژه صندوق‌های پوشش ریسک و مشتریان نهادی دانست. با وجود نتایج نامتوازن معاملاتی، هزینه‌های عملیاتی کل در این دوره ۶ درصد بالا رفت که مدیران آن را به رشد پایه‌ای کسب‌وکار و پاداش‌های گزینشی به کارکنان کلیدی ارتباط دادند.[3]

موج گسترده‌تر دگرگونی در نظام بانکی

تعدیل نیروی بارکلیز بازتابی از یک تغییر بزرگ‌تر در سراسر نهادهای مالی جهان است؛ جایی که بانک‌ها می‌کوشند بودجه‌های هنگفت فناوری را به ارقام عینی صرفه‌جویی مالی تبدیل کنند. فشارها بر نهادهای پولی برای اثبات اینکه هوش مصنوعی واقعاً می‌تواند به کاهش حقوق‌بگیران و رشد حاشیه سود منجر شود افزایش یافته است. پیش از این، استاندارد چارترد نیز برنامه‌ای مشابه برای حذف ۷ هزار ردیف شغلی از مسیر خودکارسازی اعلام کرده بود.[5][7]

این تلاش همه‌جانبه برای افزایش کارایی در حالی صورت می‌گیرد که اثر مثبت نرخ‌های بهره بالای بانک‌های مرکزی در حال رنگ باختن است. وام‌دهندگان اروپایی در دو سال گذشته سود خالص بهره‌ای بی‌سابقه‌ای تجربه کردند، اما با تثبیت نرخ‌ها، این حاشیه‌های سود رو به افول گذاشته است. به همین علت، مدیران به کاهش تهاجمی هزینه‌ها رو آورده‌اند تا بازدهی مدنظر سهام‌داران را حفظ کنند.[4][7]

زمان اعلام این تعدیل‌ها تصادفی نیست و فشارهای سیاسی درون بریتانیا را نیز بازتاب می‌دهد. بانک‌های بریتانیایی نگران نخستین لایحه بودجه دولت جدید هستند که هفته آینده عرضه می‌شود؛ جایی که انتظار می‌رود جان هیلی، وزیر دارایی، مالیات‌های سنگین‌تری را بر سودهای کلان اخیر شبکه بانکی وضع کند. نشان دادن انضباط مالی سخت‌گیرانه تلاشی برای توجیه سیاست‌های تخصیص سرمایه در آستانه تغییر قوانین است.[3][4]

حذف ۵ هزار جایگاه شغلی در بارکلیز، فاکتور واقعی وعده‌های شرکت‌های فناوری در حوزه اتوماسیون است. هرچند بانک با احتیاط بخش عمده دستاوردها را پای نوسازی زیرساخت می‌گذارد، اما خط زدن سازمان‌یافته ردیف‌های شغلی برنامه‌نویسان یک نقطه عطف به شمار می‌رود: هوش مصنوعی و خودکارسازی اکنون واقعاً بدنه کارشناسی نگهداری زیرساخت‌های مالی را کوچک می‌کنند.[1][7]

این بانک همچنان بر اهداف مالی سال ۲۰۲۸ خود که اوایل امسال تدوین شد تأکید دارد. رسیدن به آن اعداد و ارقام منوط به پیاده‌سازی بی‌نقص حذف ۴ هزار نیروی باقی‌مانده طی هفته‌های آینده است. جابه‌جایی بار کاری از پردازش‌های دستی به سامانه‌های خودکار باید توانایی پایداری در زیر بار روزمره شبکه بانکی را عملاً اثبات کند.[8]

با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل ماه دسامبر، این موج نهایی اخراج‌ها آزمونی بزرگ خواهد بود تا مشخص شود آیا دستیارهای برنامه‌نویسی و پلتفرم‌های ابری تازه مستقر شده می‌توانند بار کاری ۵ هزار کارمند کنار گذاشته شده را به دوش بکشند یا خیر. اگر سامانه‌ها زیر بار کم نیاورند، بارکلیز سال ۲۰۲۷ را با ساختار هزینه‌ای بسیار سبک‌تر و مدلی مشخص برای استقرار الگوریتم‌های بیشتر آغاز خواهد کرد.[1][7]