تقاضای شرکتی می‌تواند تولید سوخت پایدار هوانوردی را تا سال ۲۰۳۰ به ۱.۹ میلیون تن برساند

انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا) با همکاری شرکت‌های ایرباس و اکسنچر در تاریخ ۲۲ مهر ۱۴۰۵ گزارش جامع و جدیدی از وضعیت بازار سوخت‌های پایدار هوانوردی منتشر کردند. بر اساس این مطالعه، تقاضای شرکت‌های تجاری برای خرید گواهینامه‌های زیست‌محیطی می‌تواند حجم تولید سوخت پایدار را تا سال ۲۰۳۰ به ۱.۰ تا ۱.۹ میلیون تن برساند. این رقم در مقایسه با ۳۲۳ هزار تن ثبت‌شده در سال ۲۰۲۴، نشان‌دهنده یک جهش شگرف در تامین مالی پروژه‌های هوانوردی سبز است و می‌تواند مسیر کربن‌زدایی از این صنعت را هموارتر کند.[1][2]

با وجود این چشم‌انداز روشن، واقعیت امروز صنعت هوانوردی همچنان با چالش‌های بنیادین روبه‌رو است. یاتا پیش‌بینی می‌کند که کل تولید جهانی سوخت پایدار در سال ۲۰۲۶ تنها به ۲.۴ میلیون تن برسد که به زحمت ۰.۸ درصد از کل سوخت مصرفی خطوط هوایی جهان را پوشش می‌دهد.

دلیل اصلی این سهم ناچیز، قیمت تمام‌شده این سوخت‌هاست که در حال حاضر دو تا سه برابر گران‌تر از سوخت‌های فسیلی رایج در بازار عرضه می‌شود. در غیاب یارانه‌های دولتی گسترده، این اختلاف قیمت فشار مالی سنگینی را بر خطوط هوایی تحمیل می‌کند.[1][2]

بار سنگین مالی بر دوش خطوط هوایی

در حال حاضر، تقریباً تمام بار مالی استفاده از سوخت‌های پاک بر دوش شرکت‌های هواپیمایی است. طبق برآوردهای یاتا، خطوط هوایی در سال ۲۰۲۶ بالغ بر ۴.۳ میلیارد دلار برای خرید سوخت پایدار هزینه خواهند کرد.

خطوط هوایی حدود ۵۳ درصد از کل خریدهای گواهینامه‌های شرکتی را به خود اختصاص داده‌اند تا بتوانند به تعهدات زیست‌محیطی خود عمل کنند. با این حال، حاشیه سود پایین در صنعت هوانوردی به این معناست که خطوط هوایی نمی‌توانند به تنهایی و بدون انتقال هزینه‌ها به مسافران، این بار مالی را تا دهه‌های آینده به دوش بکشند.

برای پر کردن این شکاف قیمتی، صنعت هوانوردی به سیستم رزرو و ادعا روی آورده است. در این سازوکار، شرکت‌های تجاری که کارمندان خود را به سفرهای کاری می‌فرستند یا از حمل‌ونقل هوایی برای جابه‌جایی بار استفاده می‌کنند، گواهینامه‌های ویژگی‌های زیست‌محیطی را خریداری می‌کنند. این گواهینامه‌ها به آن‌ها اجازه می‌دهد تا کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در دامنه سه را در گزارش‌های پایداری خود ثبت کنند، فارغ از اینکه سوخت فیزیکی دقیقاً در کدام فرودگاه یا در باک کدام هواپیما تزریق و مصرف شده باشد.[1][2]

با این حال، داده‌های این مطالعه نشان می‌دهد که در حال حاضر تنها حدود ۱۵ درصد از شرکت‌های مورد بررسی اقدام به خرید این گواهینامه‌ها می‌کنند. قیمت گواهینامه‌های سوخت پایدار معمولاً بین ۱۵۰ تا ۵۰۰ دلار به ازای هر تن دی‌اکسید کربنِ حذف‌شده متغیر است، در حالی که خریداران شرکتی اعلام کرده‌اند تمایل دارند رقمی نزدیک به ۳۰۰ دلار پرداخت کنند. این اختلاف قیمت، در کنار پیچیدگی‌های فرآیند خرید و ابهامات موجود در قوانین حسابداری کربن، بسیاری از شرکت‌های چندملیتی را در وضعیت انتظار نگه داشته است.[1]

نیاز به مشارکت خریداران شرکتی

ژولین منهس، معاون توسعه سوخت‌های پایدار و حذف دی‌اکسید کربن در شرکت ایرباس، در این باره می‌گوید که سوخت پایدار بیشترین بار کربن‌زدایی از هوانوردی را به دوش خواهد کشید، اما خطوط هوایی و گروه محدودی از شرکت‌ها نمی‌توانند هزینه آن را تا سال ۲۰۵۰ به تنهایی تحمل کنند. او تاکید می‌کند که با ارائه اطمینان حسابداری به خریداران شرکتی، سیستم رزرو و ادعا می‌تواند علاقه بالقوه آن‌ها را به تعهدات قطعی تبدیل کرده و سیگنال تقاضای قدرتمندی برای تولیدکنندگان سوخت ارسال کند تا تولید را تسریع بخشند.[2]

یکی دیگر از موانع بزرگ، رقابت بر سر ظرفیت‌های پالایشگاهی است. در سال‌های اخیر، بخش عمده‌ای از ظرفیت تولید سوخت‌های تجدیدپذیر به سایر بخش‌ها مانند حمل‌ونقل جاده‌ای اختصاص یافته است، زیرا سیاست‌های دولتی در آن بخش‌ها مشوق‌های بهتری ارائه می‌دهند. مدیران یاتا پیش‌تر هشدار داده بودند که هوانوردی برای رسیدن به هدف انتشار صفر خالص تا سال ۲۰۵۰، به ۲۵ تا ۳۰ درصد از کل ظرفیت تولید سوخت‌های تجدیدپذیر جهان نیاز دارد و دولت‌ها باید سیاست‌های خود را برای هدایت سرمایه‌ها به سمت این بخش اصلاح کنند.[1]

برای تسریع این روند، شرکت‌های بزرگ در حال اجرای برنامه‌های آزمایشی هستند. به عنوان مثال، ایرباس اخیراً یک برنامه آزمایشی را با همکاری شرکت‌های لیزینگ هوایی آغاز کرده است تا کارایی مدل رزرو و ادعا را در مقیاس جهانی بسنجد. این ابتکارات با هدف کاهش ریسک مالی برای تامین‌کنندگان و مصرف‌کنندگان طراحی شده‌اند و نشان می‌دهند که چگونه تسهیل‌گری شخص ثالث می‌تواند بازار گواهینامه‌های زیست‌محیطی را از یک مفهوم نظری به یک ابزار تجاری روزمره تبدیل کند.

مسیر پیش‌رو و اصلاح قوانین

برای تحقق پیش‌بینی ۱.۹ میلیون تنی تا سال ۲۰۳۰، گزارش یاتا خواستار تدوین قوانین حسابداری شفاف و یکپارچه در سطح بین‌المللی است. سیستم‌های ردیابی باید به گونه‌ای طراحی شوند که از شمارش مضاعف جلوگیری کرده و یکپارچگی زیست‌محیطی را تضمین کنند. اگر این موانع برطرف شوند، سرمایه‌های شرکتی می‌توانند به عنوان یک کاتالیزور قدرتمند، ریسک سرمایه‌گذاری برای احداث پالایشگاه‌های جدید سوخت زیستی را کاهش دهند.[1][2]

در نهایت، گذار به هوانوردی بدون کربن نیازمند یک ائتلاف جهانی است. در حالی که فناوری‌های نوین مانند هواپیماهای تمام‌الکتریکی و پیشرانه‌های هیدروژنی در حال گذراندن مراحل آزمایشی خود هستند، سوخت‌های پایدار تنها راهکار عملی و فوری برای کاهش آلایندگی ناوگان فعلی محسوب می‌شوند. موفقیت این مسیر اکنون به این بستگی دارد که آیا شرکت‌های بزرگ خارج از صنعت هوانوردی حاضرند برای سبز شدن زنجیره تامین و سفرهای کاری خود، هزینه واقعی آن را بپردازند یا خیر.[1]